പയശ്ച വാ ഏഷ രസം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ പാലും അതിന്റെ സാരവും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
ഊര്ജാം ച വാ ഏഷ സ്ഫാതിം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ പോഷണവും സമൃദ്ധിയും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
പ്രജാം വാ ഏഷ പശൂംശ്ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ സന്തതിയും പശുക്കളും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
കീര്തിം വാ ഏഷ യശശ്ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ കീർത്തിയും പ്രശസ്തിയും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
ശ്രിയം വാ ഏഷ സംവിദം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ ഐശ്വര്യവും വിവേകവും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
ഏഷ വാ അതിഥിര്യച്ഛ്രോത്രിയസ്തസ്മാത്പൂര്വോ നാശ്നീയാത്
ഇവൻ തന്നെയാണ് അതിഥി, വിദ്യാസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണൻ; അതിനാൽ അവനു മുമ്പ് ഭക്ഷിക്കരുത്.
അശിതാവത്യതിഥാവശ്നീയാദ്യജ്ഞസ്യ സാത്മത്വായ യജ്ഞസ്യാവിഛേദായ തദ്വ്രതമ്
അതിഥി ഭക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രമേ ഭക്ഷിക്കാവൂ; യാഗത്തിന്റെ സാരവും അതിന്റെ തുടർച്ചയും നിലനിർത്താൻ ഇതാണ് നിയമം.
ഏതദ്വാ ഉ സ്വാദീയോ യദധിഗവം ക്ഷീരം വാ മാംസം വാ തദേവ നാശ്നീയാത്
ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേകമായി രുചികരമായത്, തൈര്, പാൽ, മാംസം എന്നിവ അതിഥിക്ക് മുമ്പ് ഭക്ഷിക്കരുത്.
{൧൭} സ യ ഏവം വിദ്വാന് ക്ഷീരമുപസിച്യോപഹരതി । യാവദഗ്നിഷ്ടോമേനേഷ്ട്വാ സുസമൃദ്ധേനാവരുന്ദ്ധേ താവദേനേനാവ രുന്ദ്ധേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ പാൽ ചേർത്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാൽ, അഗ്നിഷ്ടോമയാഗം നടത്തി ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധി എത്രയോ അത്രയും സമൃദ്ധി അവനു ലഭിക്കും.
സ യ ഏവം വിദ്വാന്ത്സര്പിരുപസിച്യോപഹരതി । യാവദതിരാത്രേണേഷ്ട്വാ സുസമൃദ്ധേനാവരുന്ദ്ധേ താവദേനേനാവ രുന്ദ്ധേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ നെയ്യ് ചേർത്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാൽ, അതിരാത്രയാഗം നടത്തി ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധി എത്രയോ അത്രയും സമൃദ്ധി അവനു ലഭിക്കും.
സ യ ഏവം വിദ്വാന് മധൂപസിച്യോപഹരതി । യാവദ്സത്ത്രസദ്യേനേഷ്ട്വാ സുസമൃദ്ധേനാവരുന്ദ്ധേ താവദേനേനാവ രുന്ദ്ധേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ തേൻ ചേർത്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാൽ, സത്രസത്യയാഗം നടത്തി ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധി എത്രയോ അത്രയും സമൃദ്ധി അവനു ലഭിക്കും.
സ യ ഏവം വിദ്വാന് മാംസമുപസിച്യോപഹരതി । യാവദ്ദ്വാദശാഹേനേഷ്ട്വാ സുസമൃദ്ധേനാവരുന്ദ്ധേ താവദേനേനാവ രുന്ദ്ധേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ മാംസം ചേർത്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാൽ, ദ്വാദശാഹയാഗം നടത്തി ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധി എത്രയോ അത്രയും സമൃദ്ധി അവനു ലഭിക്കും.
സ യ ഏവം വിദ്വാന് ഉദകമുപസിച്യോപഹരതി । പ്രജാനാം പ്രജനനായ ഗച്ഛതി പ്രതിഷ്ഠാം പ്രിയഃ പ്രജാനാം ഭവതി യ ഏവം വിദ്വാന് ഉപസിച്യോപഹരതി
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ വെള്ളം ചേർത്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാൽ, അവൻ സന്തതിയുടെ ജനനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു, സ്ഥിരതയും സന്തതികൾക്കിടയിൽ പ്രിയനുമാകുന്നു.
നിധനം ഭൂത്യാഃ പ്രജായാഃ പശൂനാം ഭവതി യ ഏവം വേദ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ ധനത്തിന്റെയും സന്തതിയുടെയും പശുക്കളുടെയും ആശ്രയസ്ഥാനം ആകുന്നു.
തസ്മാ ഉദ്യന്ത്സൂര്യോ ഹിങ്കൃണോതി സംഗവഃ പ്ര സ്തൌതി । മധ്യന്ദിന ഉദ്ഗായത്യപരാഹ്ണഃ പ്രതി ഹരത്യസ്തംയന് നിധനമ് । നിധനം ഭൂത്യാഃ പ്രജായാഃ പശൂനാം ഭവതി യ ഏവം വേദ
അതുകൊണ്ട് സൂര്യൻ ഉദയിക്കുമ്പോൾ ഹിങ്കാരം ഉച്ചരിക്കുന്നു; സംഗവം പ്രസ്ഥാവനം ചെയ്യുന്നു; മധ്യാഹ്നത്തിൽ പാടുന്നു; അപരാഹ്ണത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യുന്നു; അസ്തമയത്തിൽ വിശ്രമം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ ധനത്തിന്റെയും സന്തതിയുടെയും പശുക്കളുടെയും ആശ്രയസ്ഥാനം ആകുന്നു.
തസ്മാ അഭ്രോ ഭവന് ഹിങ്കൃണോതി സ്തനയന് പ്ര സ്തൌതി । വിദ്യോതമാനഃ പ്രതി ഹരതി വര്ഷന്ന് ഉദ്ഗായത്യുദ്ഗൃഹ്ണന് നിധനമ് । നിധനം ഭൂത്യാഃ പ്രജായാഃ പശൂനാം ഭവതി യ ഏവം വേദ
അതുകൊണ്ട് മേഘം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ഹിങ്കാരം ഉച്ചരിക്കുന്നു; ഇടിമുഴക്കുമ്പോൾ പ്രസ്ഥാവനം ചെയ്യുന്നു; മിന്നുമ്പോൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നു; മഴപെയ്യുമ്പോൾ പാടുന്നു; ഒത്തുചേരുമ്പോൾ വിശ്രമം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ ധനത്തിന്റെയും സന്തതിയുടെയും പശുക്കളുടെയും ആശ്രയസ്ഥാനം ആകുന്നു.
അതിഥീന് പ്രതി പശ്യതി ഹിങ്കൃണോത്യഭി വദതി പ്ര സ്തൌത്യുദകം യാചത്യുദ്ഗായതി । ഉപ ഹരതി പ്രതി ഹരത്യുച്ഛിഷ്ടം നിധനമ് । നിധനം ഭൂത്യാഃ പ്രജായാഃ പശൂനാം ഭവതി യ ഏവം വേദ
അതിഥികളെ കണ്ടു, ഹിം എന്ന ശബ്ദം ഉച്ചരിച്ച്, അവരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, പ്രശംസിക്കുകയും വെള്ളം ചോദിക്കുകയും പാട്ടുപാടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൻ കൊണ്ടുവരുന്നു, തിരികെ നൽകുന്നു, ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം മാറ്റുന്നു. ഈ ശേഷിപ്പാണ് അവന് ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും സന്തതിയുടെയും പശുക്കളുടെയും സമ്പത്തായി മാറുന്നത്, ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനു.
{൧൯} യത്ക്ഷത്താരം ഹ്വയത്യാ ശ്രാവയത്യേവ തത്
അവൻ ഏത് ഭൃത്യനെ വിളിച്ചാലും, അതു അവന് കേൾക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു.
യത്പ്രതിശൃണോതി പ്രത്യാശ്രാവയത്യേവ തത്
അവൻ എന്ത് കേൾക്കുകയോ, അതു തന്നെ മറുപടി ആയി കേൾപ്പിക്കുന്നു.
യത്പരിവേഷ്ടാരഃ പാത്രഹസ്താഃ പൂര്വേ ചാപരേ ച പ്രപദ്യന്തേ ചമസാധ്വര്യവ ഏവ തേ
പാത്രം കൈയിൽ പിടിച്ച്, മുമ്പും പിന്നെയും വരുന്ന സേവകരെല്ലാം അദ്ധ്വര്യുവിന്റെ കമസങ്ങൾ തന്നെയാണ്.
തേഷാം ന കശ്ചനാഹോതാ
അവരിൽ ആരും ഹോത്രു എന്ന പാത്രം അല്ല.
യദ്വാ അതിഥിപതിരതിഥീന് പരിവിഷ്യ ഗൃഹാന് ഉപോദൈത്യവഭൃഥമേവ തദുപാവൈതി
അഥവാ, അതിഥികളെ സേവിച്ച ശേഷം, അതിഥിപതി വീട്ടിൽ കടക്കുമ്പോൾ, അവൻ അവഭൃഥം സമീപിക്കുന്നു.
യത്സഭാഗയതി ദക്ഷിണാഃ സഭാഗയതി യദനുതിഷ്ഠത ഉദവസ്യത്യേവ തത്
അവൻ എന്ത് വിഭജിച്ചാലും, അതാണ് ദക്ഷിണ വിഭജിക്കുന്നത്; എന്ത് പ്രവർത്തിച്ചാലും, അതു തന്നെ പൂർത്തിയാക്കുന്നു.
സ ഉപഹൂതഃ പൃഥിവ്യാം ഭക്ഷയത്യുപഹൂതസ്തസ്മിന് യത്പൃഥിവ്യാം വിശ്വരൂപമ്
അവൻ വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഭൂമിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു; വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സ ഉപഹൂതോഽന്തരിക്ഷേ ഭക്ഷയത്യുപഹൂതസ്തസ്മിന് യദ്ദിവി വിശ്വരൂപമ്
അവൻ വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു; വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആകാശത്തിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സ ഉപഹൂതോ ദിവി ഭക്ഷയത്യുപഹൂതസ്തസ്മിന് യദ്ദിവി വിശ്വരൂപമ്
അവൻ വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു; വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സ ഉപഹൂതോ ദേവേഷു ഭക്ഷയത്യുപഹൂതസ്തസ്മിന് യദ്ദിവി വിശ്വരൂപമ്
അവൻ വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദേവതകളിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു; വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സ ഉപഹൂതോ ലോകേഷു ഭക്ഷയത്യുപഹൂതസ്തസ്മിന് യദ്ദിവി വിശ്വരൂപമ്
അവൻ വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ലോകങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു; വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സ ഉപഹൂത ഉപഹൂതഃ
അവൻ വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ, വീണ്ടും വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ.
ആപ്നോതീമം ലോകമാപ്നോത്യമുമ്
അവൻ ഈ ലോകവും, ആ ലോകവും പ്രാപിക്കുന്നു.