യത്പുരാ പരിവേഷാത്സ്വാദമാഹരന്തി പുരോഡാശാവേവ തൌ
ഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് രുചിക്കായി അവർ കൊണ്ടുവരുന്നത് തന്നെയാണ് പുരോഡാശം എന്ന വിളമ്പ്.
യദശനകൃതം ഹ്വയന്തി ഹവിഷ്കൃതമേവ തദ്ധ്വയന്തി
ഭക്ഷ്യമായി ഒരുക്കിയതിനെ അവർ വിളിക്കുമ്പോൾ, അതു യജ്ഞത്തിന് ഒരുക്കിയതിനെ വിളിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യേ വ്രീഹയോ യവാ നിരുപ്യന്തേഽംശവ ഏവ തേ
അളക്കുന്നതായ അരിയും യവവും യഥാർത്ഥത്തിൽ അംശങ്ങൾ തന്നെയാണ്.
യാന്യുലൂഖലമുസലാനി ഗ്രാവാണ ഏവ തേ
ഉലൂഖലവും മുസലവും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗ്രാവാണങ്ങൾ തന്നെയാണ്.
ശൂര്പം പവിത്രം തുഷാ ഋജീഷാഭിഷവണീരാപഃ
ചാളി ശുദ്ധീകരണ ഉപകരണമാണ്, തവിട് അഗ്നിക്കനലാണ്, ചാനലുകൾ വെള്ളമാണ്.
സ്രുഗ്ദര്വിര്നേക്ഷണമായവനം ദ്രോണകലശാഃ കുമ്ഭ്യോ വായവ്യാനി പാത്രാണീയമേവ കൃഷ്ണാജിനമ്
സൃക്ക്, ദർവി, കാണാനുള്ള പാത്രം, ചാനൽ, തൊട്ടി, കലശം, വായുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാത്രങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെയും കൃഷ്ണമൃഗത്വക്കാണ് സമം.
{൧൫} യജമാനബ്രാഹ്മണം വാ ഏതദതിഥിപതിഃ കുരുതേ യദാഹാര്യാണി പ്രേക്ഷത ഇദം ഭൂയാ൩ ഇദാ൩ ഇതി
ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ 'ഇത് കൂടുതൽ ആകട്ടെ, കൂടുതൽ ആകട്ടെ' എന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് നോക്കുമ്പോൾ, അഥിതിപതി യജമാനനെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ആദരവോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യദാഹ ഭൂയ ഉദ്ധരേതി പ്രാണമേവ തേന വര്ഷീയാംസം കുരുതേ
'കൂടുതൽ കൊണ്ടുവരിക' എന്ന് പറയുമ്പോൾ, അതിലൂടെ ജീവശക്തി കൂടുതൽ ആക്കുന്നു.
ഉപ ഹരതി ഹവീംഷ്യാ സാദയതി
അവൻ ഹവികൾ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുകയും അവയെ രുചികരമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തേഷാമാസന്നാനാമതിഥിരാത്മന് ജുഹോതി
അവിടെ സന്നിഹിതരായവരിൽ അതിഥി തന്റെ പേരിൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നു.
സ്രുചാ ഹസ്തേന പ്രാണേ യൂപേ സ്രുക്കാരേണ വഷട്കാരേണ
കൈയിൽ സൃക്ക് പിടിച്ച്, ജീവശക്തിയോടെ, യൂപത്തിൽ യജ്ഞോപകരണത്തോടെ, 'വഷട്' എന്ന ഉച്ചാരണത്തോടെ.
ഏതേ വൈ പ്രിയാശ്ചാപ്രിയാശ്ച ര്ത്വിജഃ സ്വര്ഗം ലോകം ഗമയന്തി യദതിഥയഃ
പ്രിയരും അപ്രിയരുമായ ഈ രുത്വിജുകൾ അതിഥികളെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
സ യ ഏവം വിദ്വാന് ന ദ്വിഷന്ന് അശ്നീയാന് ന ദ്വിഷതോഽന്നമശ്നീയാന് ന മീമാംസിതസ്യ ന മീമാംസമാനസ്യ
ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ വൈരാഗ്യത്തോടെ ഭക്ഷിക്കരുത്, വൈരമുള്ളവന്റെ അന്നം കഴിക്കരുത്, പരിശോധിക്കാത്തവന്റെ അന്നം കഴിക്കരുത്, പരിശോധിക്കുന്നവന്റെ അന്നവും കഴിക്കരുത്.
സര്വോ വാ ഏഷ ജഗ്ധപാപ്മാ യസ്യാന്നമശ്നന്തി
ആരുടെ അന്നം അവർ കഴിക്കുകയോ, ആ വ്യക്തിക്ക് മുഴുവൻ ഭക്ഷണപാപവും വരും.
സര്വോ വാ ഏസോഽജഗ്ധപാപ്മാ യസ്യാന്നം നാശ്നന്തി
ആരുടെ അന്നം അവർ കഴിക്കാറില്ലോ, ആ വ്യക്തിക്ക് ഭക്ഷണപാപം ഒന്നുമില്ല.
സര്വദാ വാ ഏഷ യുക്തഗ്രാവാര്ദ്രപവിത്രോ വിതതാധ്വര ആഹൃതയജ്ഞക്രതുര്യ ഉപഹരതി
എപ്പോഴും തയ്യാറായ ഗ്രാവാണും ഈർപ്പം ഉള്ള pavitramും നീണ്ട യജ്ഞവും ഉള്ളവൻ, യജ്ഞം ഒരുക്കിയവനു വേണ്ടി ഹവികൾ അർപ്പിക്കുന്നു.
പ്രാജാപത്യോ വാ ഏതസ്യ യജ്ഞോ വിതതോ യ ഉപഹരതി
ഹവികൾ അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ യജ്ഞം പ്രജാപതിയിൽ നിന്നാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പ്രജാപതേര്വാ ഏഷ വിക്രമാന് അനുവിക്രമതേ യ ഉപഹരതി
ഹവികൾ അർപ്പിക്കുന്നവൻ പ്രജാപതിയുടെ പാതയെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.
യോഽതിഥീനാം സ ആഹവനീയോ യോ വേശ്മനി സ ഗാര്ഹപത്യോ യസ്മിന് പചന്തി സ ദക്ഷിണാഗ്നിഃ
അതിഥികൾക്കായി ഉള്ളത് ആഹവനീയാഗ്നിയാണ്; വീട്ടിനുള്ളിൽ ഉള്ളത് ഗാർഹപത്യാഗ്നിയാണ്; പാചകം ചെയ്യുന്ന അഗ്നിയാണ് ദക്ഷിണാഗ്നി.
{൧൬} ഇഷ്ടം ച വാ ഏഷ പൂര്തം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ യാഗഫലവും ദാനഫലവും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
പയശ്ച വാ ഏഷ രസം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ പാലും അതിന്റെ സാരവും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
ഊര്ജാം ച വാ ഏഷ സ്ഫാതിം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ പോഷണവും സമൃദ്ധിയും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
പ്രജാം വാ ഏഷ പശൂംശ്ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ സന്തതിയും പശുക്കളും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
കീര്തിം വാ ഏഷ യശശ്ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ കീർത്തിയും പ്രശസ്തിയും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
ശ്രിയം വാ ഏഷ സംവിദം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ ഐശ്വര്യവും വിവേകവും സ്വന്തമാക്കുന്നു.
ഏഷ വാ അതിഥിര്യച്ഛ്രോത്രിയസ്തസ്മാത്പൂര്വോ നാശ്നീയാത്
ഇവൻ തന്നെയാണ് അതിഥി, വിദ്യാസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണൻ; അതിനാൽ അവനു മുമ്പ് ഭക്ഷിക്കരുത്.
അശിതാവത്യതിഥാവശ്നീയാദ്യജ്ഞസ്യ സാത്മത്വായ യജ്ഞസ്യാവിഛേദായ തദ്വ്രതമ്
അതിഥി ഭക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രമേ ഭക്ഷിക്കാവൂ; യാഗത്തിന്റെ സാരവും അതിന്റെ തുടർച്ചയും നിലനിർത്താൻ ഇതാണ് നിയമം.
ഏതദ്വാ ഉ സ്വാദീയോ യദധിഗവം ക്ഷീരം വാ മാംസം വാ തദേവ നാശ്നീയാത്
ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേകമായി രുചികരമായത്, തൈര്, പാൽ, മാംസം എന്നിവ അതിഥിക്ക് മുമ്പ് ഭക്ഷിക്കരുത്.
{൧൭} സ യ ഏവം വിദ്വാന് ക്ഷീരമുപസിച്യോപഹരതി । യാവദഗ്നിഷ്ടോമേനേഷ്ട്വാ സുസമൃദ്ധേനാവരുന്ദ്ധേ താവദേനേനാവ രുന്ദ്ധേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ പാൽ ചേർത്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാൽ, അഗ്നിഷ്ടോമയാഗം നടത്തി ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധി എത്രയോ അത്രയും സമൃദ്ധി അവനു ലഭിക്കും.
സ യ ഏവം വിദ്വാന്ത്സര്പിരുപസിച്യോപഹരതി । യാവദതിരാത്രേണേഷ്ട്വാ സുസമൃദ്ധേനാവരുന്ദ്ധേ താവദേനേനാവ രുന്ദ്ധേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ നെയ്യ് ചേർത്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാൽ, അതിരാത്രയാഗം നടത്തി ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധി എത്രയോ അത്രയും സമൃദ്ധി അവനു ലഭിക്കും.