സാമാനി യസ്യ ലോമാനി യജുര്ഹൃദയമുച്യതേ പരിസ്തരണമിദ്ധവിഃ
അവന്റെ രോമങ്ങൾ സാമഗാനങ്ങൾ ആണ്, ഹൃദയം യജുര്വേദം എന്നാണ് പറയുന്നത്, പുറംമൂടി അഗ്നി തെളിയിക്കൽ ആണ്.
യദ്വാ അതിഥിപതിരതിഥീന് പ്രതിപശ്യതി ദേവയജനം പ്രേക്ഷതേ
അഥവാ, അതിഥികളുടെ അധിപൻ അതിഥികളെ നോക്കുമ്പോൾ, ദേവതകളുടെ സന്നിധി അവൻ കാണുന്നു.
യദഭിവദതി ദീക്ഷാമുപൈതി യദുദകം യാചത്യപഃ പ്ര ണയതി
അവൻ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ദീക്ഷ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, വെള്ളം ചോദിക്കുമ്പോൾ, വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ,
യാ ഏവ യജ്ഞ ആപഃ പ്രണീയന്തേ താ ഏവ താഃ
യജ്ഞത്തിനായി കൊണ്ടുവരുന്ന വെള്ളം അതേ വെള്ളമാണ്.
യത്തര്പണമാഹരന്തി യ ഏവാഗ്നീഷോമീയഃ പശുര്ബധ്യതേ സ ഏവ സഃ
അർപ്പണം കൊണ്ടുവരുമ്പോഴും അഗ്നിഷോമീയമായ മൃഗം ബലികഴിയുമ്പോഴും അതേ അതാണ്.
യദാവസഥാന് കല്പയന്തി സദോഹവിര്ധാനാന്യേവ തത്കല്പയന്തി
അവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഒരുക്കുമ്പോൾ, സദസ്സും ഹോമപാത്രങ്ങളും ഒരുക്കുന്നതാണ്.
യദുപസ്തൃണന്തി ബര്ഹിരേവ തത്
അവർ വിരിച്ചിരിക്കുന്ന ദർഭയാണെങ്കിൽ അതേ ദർഭയാണ്.
യദുപരിശയനമാഹരന്തി സ്വര്ഗമേവ തേന ലോകമവ രുന്ദ്ധേ
അവർ മേൽക്കടലാസായി കൊണ്ടുവരുന്നത്, അതിനാൽ സ്വർഗ്ഗലോകം അവൻ നേടുന്നു.
യത്കശിപൂപബര്ഹണമാഹരന്തി പരിധയ ഏവ തേ
അവർ കൂഷൻ കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, അതേ പരിതികൾ ആണ്.
യദാഞ്ജനാഭ്യഞ്ജനമാഹരന്ത്യാജ്യമേവ തത്
അവർ അഭ്യഞ്ജനം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, അതേ നെയ്യാണ്.
യത്പുരാ പരിവേഷാത്സ്വാദമാഹരന്തി പുരോഡാശാവേവ തൌ
ഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് രുചിക്കായി അവർ കൊണ്ടുവരുന്നത് തന്നെയാണ് പുരോഡാശം എന്ന വിളമ്പ്.
യദശനകൃതം ഹ്വയന്തി ഹവിഷ്കൃതമേവ തദ്ധ്വയന്തി
ഭക്ഷ്യമായി ഒരുക്കിയതിനെ അവർ വിളിക്കുമ്പോൾ, അതു യജ്ഞത്തിന് ഒരുക്കിയതിനെ വിളിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യേ വ്രീഹയോ യവാ നിരുപ്യന്തേഽംശവ ഏവ തേ
അളക്കുന്നതായ അരിയും യവവും യഥാർത്ഥത്തിൽ അംശങ്ങൾ തന്നെയാണ്.
യാന്യുലൂഖലമുസലാനി ഗ്രാവാണ ഏവ തേ
ഉലൂഖലവും മുസലവും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗ്രാവാണങ്ങൾ തന്നെയാണ്.
ശൂര്പം പവിത്രം തുഷാ ഋജീഷാഭിഷവണീരാപഃ
ചാളി ശുദ്ധീകരണ ഉപകരണമാണ്, തവിട് അഗ്നിക്കനലാണ്, ചാനലുകൾ വെള്ളമാണ്.
സ്രുഗ്ദര്വിര്നേക്ഷണമായവനം ദ്രോണകലശാഃ കുമ്ഭ്യോ വായവ്യാനി പാത്രാണീയമേവ കൃഷ്ണാജിനമ്
സൃക്ക്, ദർവി, കാണാനുള്ള പാത്രം, ചാനൽ, തൊട്ടി, കലശം, വായുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാത്രങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെയും കൃഷ്ണമൃഗത്വക്കാണ് സമം.
{൧൫} യജമാനബ്രാഹ്മണം വാ ഏതദതിഥിപതിഃ കുരുതേ യദാഹാര്യാണി പ്രേക്ഷത ഇദം ഭൂയാ൩ ഇദാ൩ ഇതി
ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ 'ഇത് കൂടുതൽ ആകട്ടെ, കൂടുതൽ ആകട്ടെ' എന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് നോക്കുമ്പോൾ, അഥിതിപതി യജമാനനെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ആദരവോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യദാഹ ഭൂയ ഉദ്ധരേതി പ്രാണമേവ തേന വര്ഷീയാംസം കുരുതേ
'കൂടുതൽ കൊണ്ടുവരിക' എന്ന് പറയുമ്പോൾ, അതിലൂടെ ജീവശക്തി കൂടുതൽ ആക്കുന്നു.
ഉപ ഹരതി ഹവീംഷ്യാ സാദയതി
അവൻ ഹവികൾ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുകയും അവയെ രുചികരമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തേഷാമാസന്നാനാമതിഥിരാത്മന് ജുഹോതി
അവിടെ സന്നിഹിതരായവരിൽ അതിഥി തന്റെ പേരിൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നു.
സ്രുചാ ഹസ്തേന പ്രാണേ യൂപേ സ്രുക്കാരേണ വഷട്കാരേണ
കൈയിൽ സൃക്ക് പിടിച്ച്, ജീവശക്തിയോടെ, യൂപത്തിൽ യജ്ഞോപകരണത്തോടെ, 'വഷട്' എന്ന ഉച്ചാരണത്തോടെ.
ഏതേ വൈ പ്രിയാശ്ചാപ്രിയാശ്ച ര്ത്വിജഃ സ്വര്ഗം ലോകം ഗമയന്തി യദതിഥയഃ
പ്രിയരും അപ്രിയരുമായ ഈ രുത്വിജുകൾ അതിഥികളെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
സ യ ഏവം വിദ്വാന് ന ദ്വിഷന്ന് അശ്നീയാന് ന ദ്വിഷതോഽന്നമശ്നീയാന് ന മീമാംസിതസ്യ ന മീമാംസമാനസ്യ
ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ വൈരാഗ്യത്തോടെ ഭക്ഷിക്കരുത്, വൈരമുള്ളവന്റെ അന്നം കഴിക്കരുത്, പരിശോധിക്കാത്തവന്റെ അന്നം കഴിക്കരുത്, പരിശോധിക്കുന്നവന്റെ അന്നവും കഴിക്കരുത്.
സര്വോ വാ ഏഷ ജഗ്ധപാപ്മാ യസ്യാന്നമശ്നന്തി
ആരുടെ അന്നം അവർ കഴിക്കുകയോ, ആ വ്യക്തിക്ക് മുഴുവൻ ഭക്ഷണപാപവും വരും.
സര്വോ വാ ഏസോഽജഗ്ധപാപ്മാ യസ്യാന്നം നാശ്നന്തി
ആരുടെ അന്നം അവർ കഴിക്കാറില്ലോ, ആ വ്യക്തിക്ക് ഭക്ഷണപാപം ഒന്നുമില്ല.
സര്വദാ വാ ഏഷ യുക്തഗ്രാവാര്ദ്രപവിത്രോ വിതതാധ്വര ആഹൃതയജ്ഞക്രതുര്യ ഉപഹരതി
എപ്പോഴും തയ്യാറായ ഗ്രാവാണും ഈർപ്പം ഉള്ള pavitramും നീണ്ട യജ്ഞവും ഉള്ളവൻ, യജ്ഞം ഒരുക്കിയവനു വേണ്ടി ഹവികൾ അർപ്പിക്കുന്നു.
പ്രാജാപത്യോ വാ ഏതസ്യ യജ്ഞോ വിതതോ യ ഉപഹരതി
ഹവികൾ അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ യജ്ഞം പ്രജാപതിയിൽ നിന്നാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പ്രജാപതേര്വാ ഏഷ വിക്രമാന് അനുവിക്രമതേ യ ഉപഹരതി
ഹവികൾ അർപ്പിക്കുന്നവൻ പ്രജാപതിയുടെ പാതയെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.
യോഽതിഥീനാം സ ആഹവനീയോ യോ വേശ്മനി സ ഗാര്ഹപത്യോ യസ്മിന് പചന്തി സ ദക്ഷിണാഗ്നിഃ
അതിഥികൾക്കായി ഉള്ളത് ആഹവനീയാഗ്നിയാണ്; വീട്ടിനുള്ളിൽ ഉള്ളത് ഗാർഹപത്യാഗ്നിയാണ്; പാചകം ചെയ്യുന്ന അഗ്നിയാണ് ദക്ഷിണാഗ്നി.
{൧൬} ഇഷ്ടം ച വാ ഏഷ പൂര്തം ച ഗൃഹാണാമശ്നാതി യഃ പൂര്വോഽതിഥേരശ്നാതി
അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ യാഗഫലവും ദാനഫലവും സ്വന്തമാക്കുന്നു.