രാഘസൂയ, വാജപേയ, അഗ്നിഷ്ടോമ എന്നീ മഹാസമർപ്പണങ്ങൾ, അർക്കയാഗം, അശ്വമേധം, ജീവന്തമായ ബർഹിസ്—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിനുള്ളിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്. അഗ്നി സ്ഥാപനം, ദീക്ഷ, ആഗ്രഹിതമായ ഛന്ദസ്സുകൾ, നഷ്ടപ്പെട്ട യാഗങ്ങൾ, സത്രങ്ങൾ—ഇവയും ശേഷിപ്പിൽ സംയോജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അഗ്നിഹോത്രം, വിശ്വാസം, വഷട് എന്ന വിളി, വ്രതം, തപസ്, ദക്ഷിണയാഗം, പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ—ഇവയും എല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ സമാഹരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഏകഹ, ദ്വിഹ, സദ്യ, പുനരാവർത്തന, ഉക്ത്യയാഗങ്ങൾ, നെയ്ത്തും സ്ഥാപിച്ചതും—ശേഷിപ്പിൽ യാഗത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതകൾ അറിയപ്പെടുന്നു. നാലു രാത്രിയാഗം, അഞ്ചു, ആറു, പതിനാറു, ഏഴു രാത്രിയാഗങ്ങൾ—ഇവ എല്ലാം മരണരഹിതമായ ശേഷിപ്പിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയാണ്. പ്രതിഹാര, സംഹാര, ജയപ്രാപ്തി, വിജയ, സാഹ്ന, അതിരാത്രം, പന്ത്രണ്ടുദിനയാഗം—ഇവയും ശേഷിപ്പിലും എന്നിലുമാണ്. സത്യനിഷ്ഠ, വിനയം, രക്ഷ, സമർപ്പണം, അമൃതത്വം, ശക്തി—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അതിൽ തീരുന്നു. ഒമ്പതു ഭൂമികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, ആകാശത്തിൽ ശേഷിപ്പിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, പകലും രാത്രിയും എന്നിലുമാണ്. ഹോം, വിഷുവൽ, രഹസ്യമായി നടന്ന യാഗങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം വഹിക്കുന്നവൻ, ശേഷിപ്പാണ് സൃഷ്ടിയുടെ പിതാവ്. പിതാവ്, സ്രഷ്ടാവ്, ശേഷിപ്പു, ശ്വാസം, മുമുഖു, പിതാമഹൻ—ഇവൻ എല്ലാം ഭുവിയിലെ ധര്മശക്തനായ അധിപതിയായി, ജയിക്കാനാകാത്തവനായി വസിക്കുന്നു. ക്രമം, സത്യം, തപസ്, സാമ്രാജ്യം, പ്രയത്നം, ധർമ്മം, കർമ്മം—കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും, ഉജ്ജീവം, ഭാഗ്യം, ശക്തി—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ സംയോജിക്കുന്നു. പൂർണ്ണത, പ്രകാശം, മനോഭാവം, ആധിപത്യം, ആജ്ഞ, ആറു ঋതുക്കൾ, സംവത്സരം, ഇഡ, കലശങ്ങൾ, ഹോം—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. നാലു ഹോതാരന്മാർ, ഹോതൃ, ചതുർമാസ്യയാഗങ്ങൾ, പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ—ശേഷിപ്പിൽ യാഗങ്ങൾ, പുരോഹിത്യം, പശുബന്ധങ്ങൾ, ആഗ്രഹിതസംർപ്പണങ്ങൾ സംയോജിച്ചിരിക്കുന്നു. പക്ഷങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, ഋതു കാലങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ; മുഴങ്ങുന്ന ജലങ്ങൾ, ഇടിമിന്നൽ, ശ്രവണം, ഭൂമി—ഇവയും അതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ചെളി, മണൽ, കല്ല്, ഔഷധികൾ, സസ്യങ്ങൾ, പുല്ലുകൾ, മേഘങ്ങൾ, മിന്നൽ, മഴ—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ സംയോജിക്കുന്നു. വിജയം, സിദ്ധി, പൂർത്തി, വ്യാപനം, മഹത്വം, വർദ്ധന, അത്യധികസിദ്ധി, സമൃദ്ധി, നിക്ഷേപം, ഉപകാരങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ശ്വാസംകൊണ്ട് ശ്വസിക്കുന്നതും, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നതും എല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദേവതകളും സ്വർഗ്ഗവാസികളും അതിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്. ഋക്സ്, സാമഗാനങ്ങൾ, ഛന്ദസ്സുകൾ, പുരാതനജ്ഞാനം, യജുസ്—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദേവതകളും സ്വർഗ്ഗവാസികളും അതിൽ നിന്നാണ്. ശ്വാസം, ഉച്ച്വാസം, ദർശനം, ശ്രവണം, നശ്വരവും അനശ്വരവുമായതും—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദേവതകളും സ്വർഗ്ഗവാസികളും അതിൽ നിന്നാണ്. ആനന്ദം, സന്തോഷം, ഉല്ലാസം, പരമാനന്ദം, സുഖം—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദേവതകളും സ്വർഗ്ഗവാസികളും അതിൽ നിന്നാണ്. ദേവന്മാർ, പിതൃങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, ഗന്ധർവൻമാർ, അപ്സരസ്സ്—ഇവരും എല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദേവതകളും സ്വർഗ്ഗവാസികളും അതിൽ നിന്നാണ്. ഒരു കാലത്ത്, ക്രോധം മനസ്സിൽ നിന്ന് ഭാര്യയെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചു; ആ വീട്ടിൽ നിന്ന് ആരാണ് സന്തതികൾ, ആരാണ് ശ്രേഷ്ഠർ, ആരാണ് പ്രഥമനും ശ്രേഷ്ഠനും? മഹാസമുദ്രത്തിൽ തപസ്സും കർമ്മവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവയാണ് സന്തതികളും ശ്രേഷ്ഠരും; ബ്രഹ്മാവാണ് പ്രഥമനും ശ്രേഷ്ഠനും. പത്ത് ദേവന്മാർ ഒരുമിച്ച് ജനിച്ചു; അവർക്ക് നേരിട്ട് അറിവുള്ളവൻ ഇന്ന് മഹത്വം പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ. ശ്വാസം, ഉച്ച്വാസം, ദർശനം, ശ്രവണം, നശ്വരവും അനശ്വരവും, വ്യാപനം, ഉർദ്ധ്വശ്വാസം, വാക്ക്, മനസ്സ്—ഇവയെല്ലാം മനസ്സിനെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചു. ഋതുക്കൾ അപ്പോൾ ജനിച്ചില്ല; പിന്നീട് സ്രഷ്ടാവ്, ബൃഹസ്പതി, ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, അശ്വിനികൾ—അവർ ആര് ആരെ പ്രഥമനായി ആരാധിച്ചു? മഹാസമുദ്രത്തിൽ തപസ്സും കർമ്മവും ഉണ്ടായിരുന്നു; കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തപസ്സാണ് ജനിച്ചത്; അതാണ് അവർ ആരാധിച്ചത്. പണ്ടത്തെ ഭൂമി സ്രഷ്ടാക്കൾ അറിഞ്ഞത് എന്താണ്? അതിന്റെ നാമം അറിയുന്നവൻ തന്നെ പുരാതനജ്ഞാനി എന്നു കരുതട്ടെ. ഇന്ദ്രൻ എവിടെ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്? സോമൻ എവിടെ നിന്നാണ്? അഗ്നി എവിടെ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്? ത്വഷ്ടാവ് എവിടെ നിന്നാണ്? ധാത്രാവ് എവിടെ നിന്നാണ്? ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രൻ, സോമയിൽ നിന്ന് സോമൻ, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് അഗ്നി; ത്വഷ്ടാവ് ത്വഷ്ടാവിൽ നിന്ന്, ധാത്രാവ് ധാത്രാവിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. പത്ത് ദേവന്മാർ മറ്റു ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ ജനിച്ചു; ലോകം പുത്രന്മാർക്ക് നൽകി, അവർ ഇപ്പോൾ ഏത് ലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു? അവൻ രോമം, അസ്ഥി, സ്നायु, മാംസം, മജ്ജ—ഇവയെല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർത്ത് കാലുകൾക്കൊപ്പം ശരീരം ഉണ്ടാക്കി; പിന്നെ ഏത് ലോകത്താണ് അവൻ പ്രവേശിച്ചത്? രോമം എവിടെ നിന്ന്, സ്നायु എവിടെ നിന്ന്, അസ്ഥി എവിടെ നിന്ന്? അവയവങ്ങൾ, സന്ധികൾ, മജ്ജ, മാംസം—ആർ അവയെല്ലാം കൊണ്ടുവന്നു? സംചിക എന്ന ദേവന്മാർ ഈ ഘടകങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, എല്ലാം സമാഹരിച്ച്, ദേവന്മാർ മരണശീലികളിൽ പ്രവേശിച്ചു. തോളുകൾ, കാലുകൾ, അസ്ഥികൾ, തല, കൈകൾ, വായ്, പിന്, വക്ഷസ്സ്, പാർശ്വങ്ങൾ—ആർ ഇവയെല്ലാം ഒന്നാക്കി? തല, കൈ, വായ്, നാവ്, കഴുത്ത്, താടികൾ—ഇവയെല്ലാം ചർമ്മം കൊണ്ട് മൂടി, ഭൂമി അവയെ ഒന്നാക്കി ചേർത്തു. വലിയ രൂപത്തിൽ സന്ധികളോടെ കിടന്നിരുന്ന ആ ശരീരം എങ്ങിനെയാണ് ഇപ്പോൾ പ്രകാശിക്കുന്നത്? അതിന് വർണ്ണം ആർ നൽകി? എല്ലാ ദേവന്മാരും അതിനെ അന്വേഷിച്ചു; വധു അതിനെ അറിഞ്ഞു; ശക്തിയുടെ അധിപതിയുടെ ഭാര്യ വർണ്ണം നൽകി. ത്വഷ്ടാവ് വിഭജിച്ചപ്പോൾ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ പിതാവും അവനു ശേഷം വന്നവനും—വാസസ്ഥാനം ഉണ്ടാക്കി, ദേവന്മാർ മരണശീലികളിൽ പ്രവേശിച്ചു. നിദ്ര, താന്ദ്രി, ക്ഷയം, പാപം—ഇവ ദേവതകളുടെ പേരുകളാണ്; വയസ്സുകൂടൽ, തലയിലെ ചൊരിഞ്ഞു പോകൽ, ചാരനിറം—ഇവ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.