ബ്രഹസ്പതി ദേവന്മാർക്ക് അസുരന്മാരിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഒരു മഹത്തായ രത്നം ബന്ധിച്ചു. ഈ അതിമനോഹരമായ രത്നം എനിക്ക് അന്നവും യവവും, മഹത്വവും ഐശ്വര്യവും കൂടെവന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ആ ദിവ്യരത്നം എനിക്ക് തേനും, നെയ്യിന്റെ പ്രവാഹവും, അതിന്റെ സാരവും, സ്വർണ്ണതുല്യമായ മഹിമയും കൂടെ എത്തി. പിന്നെയും, ഈ ദൈവിക രത്നം എനിക്ക് തയിരും പാലും, സമ്പത്തും സൗന്ദര്യവും സഹിതം ലഭിച്ചു. അതിന്റെ പ്രകാശവും, ദീപ്തിയും, പ്രശസ്തിയും, കീർത്തിയും എനിക്ക് ഈ രത്നം നൽകുന്നു. എല്ലാ ശക്തികളും ഈ രത്നം എന്നിലേക്കെത്തിച്ചു. ദേവതകൾ ഈ രത്നം എന്നെ പോഷിപ്പാൻ തരണമേ; ഈ രത്നം ജയപ്രദമാണ്, ആധിപത്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, എതിരാളികളെ കീഴടക്കുന്നു. ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ശക്തിയോടെ, ദീപ്തിയോടെ, ഞാൻ എനിക്കു ശുഭം വേർതിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് എതിരാളികളില്ലായ്മയും, എതിരാളികളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയും ഉണ്ടായിരിക്കും; എന്റെ ശത്രുക്കൾ താഴ്ത്തപ്പെടട്ടെ. ദൈവങ്ങളിൽ ജനിച്ച ഈ രത്നം എനിക്ക് എന്റെ ശത്രുക്കളിൽ മേലായ സ്ഥാനം നൽകട്ടെ. മൂന്നു ലോകങ്ങളും, അതിന്റെ പാൽ തേടി, ഈ രത്നത്തെ സേവിക്കുന്നു. ഈ രത്നം എനിക്ക് ആധിപത്യം നൽകാൻ എന്റെ തലയിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടട്ടെ. ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും മനുഷ്യർക്കും ജീവാത്മാവാകുന്ന ഈ രത്നം എനിക്ക് ശ്രേഷ്ഠതയോടെ തലയിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടട്ടെ. പൊലിഞ്ഞ മണ്ണിൽ വിതച്ച വിത്ത് വളരുന്നതുപോലെ, എന്റെ സന്താനവും പശുക്കളും അന്നവും വർദ്ധിക്കട്ടെ. യാഗങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ രത്നം ആരെ അനുഗ്രഹിച്ചുവോ, ആ നൂറ് വരം നൽകുന്ന രത്നം അവനിൽ ആധിപത്യം നൽകട്ടെ. അഗ്നേ, ഈ തയ്യാറാക്കിയ ഇന്ധനം ആസ്വദിച്ച് ഹവികൾ സ്വീകരിക്കണമേ. ജാതവേദാ, പുരോഹിതൻ കൊണ്ട് അഗ്നി തെളിയുമ്പോൾ, നമുക്ക് ഭാഗ്യവും സന്താനവും ദർശനവും പശുക്കളും സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ. ഇനി, ആ മഹാപുരുഷന്റെ ഏത് ഭാഗത്താണ് തപസ്സു വസിക്കുന്നത്? ഏത് ഭാഗത്താണ് സത്യം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്? ആചരണം എവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്? വിശ്വാസം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? സത്യവ്രതം ഏത് ഭാഗത്താണ് നിൽക്കുന്ന്? അവന്റെ ഏത് ഭാഗത്താണ് അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നത്? ഏത് ഭാഗത്താണ് മാതരിശ്വൻ വീശുന്നത്? ചന്ദ്രൻ എവിടെയാണ് അളക്കപ്പെടുന്നത്, സ്കംഭയുടെ മഹത്തായ അവയവം പോലെ? ഭൂമി അവന്റെ ഏത് ഭാഗത്താണ് വിശ്രമിക്കുന്നത്? അന്തരീക്ഷം ഏത് ഭാഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു? ആകാശം ഏത് ഭാഗത്താണ് സ്ഥാപിതം? പരമാകാശം ഏത് ഭാഗത്താണ് പ്രതിഷ്ഠിതം? ആരാധനയോടെ ഉയരുന്ന അഗ്നി എവിടെയാണ് ജ്വലിക്കുന്നത്? മാതരിശ്വൻ എവിടെയാണ് വീശുന്നത്? ആസ്പദമാകുന്ന നദികൾ എവിടെയാണ് സംയോജിക്കുന്നത്? സ്കംഭയെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്? പക്ഷങ്ങളായ പകുതിമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ വർഷത്തോടൊപ്പം എവിടെയാണ് പോകുന്നത്? ഋതുക്കളും അവയുടെ കാലാവധിയും എവിടെയാണ് പോകുന്നത്? സ്കംഭയെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്? രാത്രിയും പകലും, ആ രണ്ടു വ്യത്യസ്തങ്ങളായ യുവതികൾ, എവിടെയാണ് സംയോജിക്കുന്നത്? ഒഴുകുന്ന ജലങ്ങൾ എവിടെയാണ് കൂടിയെത്തുന്നത്? സ്കംഭയെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്? പ്രജാപതി എല്ലാ ലോകങ്ങളും സ്ഥാപിച്ച ആ اسکംഭയിലാണു. അവൻ ആരാണ്, ആ ദൈവം? ഉയർന്നതും താഴെയുള്ളതും നടുവിലുള്ളതും, പ്രജാപതി എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും സൃഷ്ടിച്ചതു, അതിൽ എത്ര ഭാഗം സ്കംഭയിൽ ചേർന്നു? എന്താണ് പുറത്തു ശേഷിച്ചത്? സ്കംഭയിൽ നിന്നു കഴിഞ്ഞതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും എത്ര ഭാഗം ചേർന്നു? ഒരു അവയവം ആയിരം ആയി മാറ്റുമ്പോൾ, അതിൽ എത്ര സ്കംഭം ചേർന്നു? ജനങ്ങൾ ലോകങ്ങളും ആവരണങ്ങളും ജലങ്ങളും ബ്രഹ്മവും അറിയുന്ന സ്ഥലത്ത്, സത്തും അസത്തും തമ്മിൽ സംഗമിക്കുന്നിടത്ത്—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? തപസ്സു പരാകാഷ്ഠയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ആചാരത്തെ നിലനിർത്തുന്നിടത്ത്, സത്യം, വിശ്വാസം, ജലങ്ങൾ, ബ്രഹ്മം എല്ലാം കൂടിയിരിക്കുന്നിടത്ത്—സ്കംഭം ആരാണ്? ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, ആകാശം അവനിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വായു അവനിൽ പ്രതിഷ്ഠിതം—സ്കംഭം ആരാണ്? അവന്റെ അവയവത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? ആദ്യജന്മമെടുത്ത ഋഷിമാർ, ഋക്, സാമ, യജുസ്, മഹാസമുദ്രം പോലെയുള്ള ഭൂമി, ഏകദർശി—എവിടെയാണ് ഇവ സ്ഥാപിതം? ആ സ്കംഭം ആരാണ്? അമൃതവും മരണവും ആ വ്യക്തിയിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; അവന്റെ നാഡികൾ സമുദ്രം പോലെ കൂട്ടിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? നാലു ദിശകളും പ്രധാന നാഡികളായി അവനിൽ നിൽക്കുന്നു; യാഗം അവിടെ പുരോഗമിച്ചു—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? മനുഷ്യരിൽ ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവർ പരമേശ്വരനെ അറിയുന്നു; പരമേശ്വരനെയും പ്രജാപതിയെയും അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണർ, പ്രാചീനനായവനെ അറിയുന്നവർ, അവർ തന്നെയാണ് സ്കംഭത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവർ. അവന്റെ തല വൈശ്വാനരനായി, കണ്ണുകൾ അഗ്നിരസുകളായി, അവയവങ്ങൾ യാതവന്മാരായി മാറി—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? അവന്റെ വായ് ബ്രഹ്മം, നാവു മധുരം, ബുദ്ധി വിരാട്—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? ഋക് വേദം അവനിൽ നിന്നു ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു, യജുസ് അവനിൽ നിന്നു ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു, സാമം അവന്റെ രോമങ്ങൾ, അതർവണം, അംഗിരസ്സ് അവന്റെ വായ്—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? ജനങ്ങൾ ശാഖയെ അമൂർത്തമായതെന്നു വിളിക്കുന്നു; എന്നാൽ ചിലർ അതിനെ യഥാർത്ഥമായി കണ്ട് ആരാധിക്കുന്നു. ആദിത്യർ, രുദ്രർ, വസുക്കൾ, ഭാവി, ഭൂതം, എല്ലാ ലോകങ്ങളും അവിടെ സ്ഥാപിതം—ആ സ്കംഭം ആരാണ്? മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ എന്നും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന നിധി, ആ നിധിയെ ആരാണ് അറിയുന്നത്? ബ്രഹ്മം അറിയുന്ന ദേവന്മാർ മൂത്ത ബ്രഹ്മനെ ആരാധിക്കുന്നിടത്ത്, അവരെ നേരിട്ട് അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയാകും. അസ്തിത്വത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹന്ത് ദേവന്മാർ, സ്കംഭത്തിന്റെ ഒരു അവയവം അസ്തിത്വമല്ലാത്തതാണെന്നു പറയുന്നു. സ്കംഭം സന്താനങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച്, പുരാതനത്തെ മാറ്റിയിടത്ത്, ആ പുരാതനത്തെയും സ്കംഭത്തിന്റെ ഒരു അവയവമായി അറിയുന്നു. അവന്റെ അവയവത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ ശരീരം വിഭജിച്ചു; ബ്രഹ്മം അറിയുന്ന ചിലർ ആ ദേവന്മാരെ അറിയുന്നു. ജനങ്ങൾ സ്വർണ്ണബീജത്തെ പരമമായതെന്നു പറയുന്നു; സ്കംഭം ആദിയിൽ ആ സ്വർണ്ണം ലോകത്തിൽ ഒഴിച്ചു.