ഒരു മഹാനായ യജ്ഞത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ആചാര്യൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ – സ്വയം, പിതാവ്, പുത്രൻ, പുത്രപൗത്രൻ, മഹാപിതാവ്, ഭാര്യ, മാതാവ്, പ്രസവകരി – ഇവരെ സ്മരിച്ചു വിളിക്കുന്നു. ഈ യജ്ഞത്തിൽ, വേനൽക്കാലവും ശീതകാലവും അറിയാത്തവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വേനലും ശീതവും. അതായത്, അഞ്ചു അരി വിഭവങ്ങളോടുകൂടിയ ആട് തന്നെയാണ് ഈ കാലങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ഈ ആടിനെ അർപ്പിക്കുന്നവൻ ശത്രുവിന്റെ ധനം ദഹിപ്പിച്ച് അതിനെ സ്വന്തമാക്കുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച്, വെളിച്ചത്തിൻ്റെ ദക്ഷിണ ദാനമായി ഈ ആടും അഞ്ചു വിഭവങ്ങളും സമർപ്പിക്കുന്നവനാണ് ഈ ഫലങ്ങൾ നേടുന്നത്. ആയിരം കപടതകളില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവളെ ആരെങ്കിലും അറിയുകയാണെങ്കിൽ, disliked rival-ന്റെ സമ്പത്ത് അവൾക്കു മാത്രം ലഭിക്കുന്നു. ഈ 'ഹാനിക്കു വിധേയയല്ലാത്തവൾ' എന്നത്, അഞ്ചു വിഭവങ്ങളോടുകൂടിയ ആടിനെ തന്നെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അവളുടേതായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ അവൾ ശത്രുവിന്റെ സമ്പത്ത് ദഹിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ആടിനെ ദക്ഷിണ ദീപദാനമായി സമർപ്പിക്കുന്നവനാണ് ഈ ഫലങ്ങൾ നേടുന്നത്. അങ്ങനെ, സംയമനം പാലിക്കുന്നവളെയും, പോഷിപ്പിക്കുന്നവളെയും, ഉയിർക്കുന്നവളെയും, ജയിക്കുന്നവളെയും – ഇവരെ ആരെങ്കിലും തിരിച്ചറിയുകയാണെങ്കിൽ, disliked rival-ന്റെ സമ്പത്ത് അവൾക്കു മാത്രം ലഭിക്കുന്നു. ഇതൊക്കെയും അഞ്ചു വിഭവങ്ങളോടുകൂടിയ ആടിൽ തന്നെ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ഈ ആടിനെ ദക്ഷിണ ദീപദാനമായി സമർപ്പിക്കുന്നവനാണ് ശത്രുവിന്റെ സമ്പത്ത് ദഹിപ്പിക്കുകയും അതിനെ സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. യജ്ഞത്തിൽ ആടും അഞ്ചു വിഭവങ്ങളും വേവിക്കണം; എല്ലാ ദിശകളും, ഇടനില പ്രദേശങ്ങളും, ഏകാഗ്രതയോടെയും ഐക്യത്തോടെയും, ഈ അർപ്പണം സ്വീകരിക്കട്ടെ. ഈ ദിശകൾ ഈ യജ്ഞം രക്ഷിക്കട്ടെ; അവർക്കായി ഈ ഘൃതവും ഹോമവും സമർപ്പിക്കുന്നു. ഇനി, ബ്രഹ്മം പ്രകടമായതായി അറിയുന്നവൻ, അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ ഹൃദ്യമായ സ്തുതികളാണെന്നും, അതിന്റെ പാരായണം ഗാനം തന്നെയാണെന്നും മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതിന്റെ രോമങ്ങൾ സാമവേദഗാനങ്ങളാണ്; ഹൃദയം യജുസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു; പുറത്തുള്ള ആവരണം സമിദ് ആണ്. അഥവാ, അഥിതി-പതിയായവൻ അതിഥികളെ നോക്കുമ്പോൾ, ദേവതകളുടെ സാന്നിധ്യസ്ഥലമാണ് അവൻ കാണുന്നത്. അവൻ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ദീക്ഷ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, ജലം ചോദിക്കുമ്പോൾ, ജലത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുമ്പോൾ, യജ്ഞത്തിനായി കൊണ്ടുവരുന്ന ഈ ജലങ്ങൾ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ജലങ്ങൾ. അർപ്പിക്കുന്ന ഹോമങ്ങൾ, ഹോമത്തിനായി ബലികൊടുക്കുന്ന മൃഗം – ഇവയൊക്കെയും അതേ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. അവർ യജ്ഞത്തിനായി വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഒരുക്കുമ്പോൾ, യജ്ഞാസനങ്ങളും ഹോമപാത്രങ്ങളും ഒരുക്കുകയാണ്. അവർ ദർഭയും പന്തലും വിരിക്കുമ്പോൾ, അത് യജ്ഞത്തിന്റെ ദർഭ തന്നെ. അവർ മുകളിലാകുന്ന ആവരണം ഒരുക്കുമ്പോൾ, അതിലൂടെ സ്വർഗ്ഗലോകം ഉറപ്പാക്കുന്നു. അവർ കൂഷ്ണി ഒരുക്കുമ്പോൾ, അതു യജ്ഞത്തിന്റെ സംരക്ഷണകഷ്ണങ്ങളാണ്. അഭിഷേകത്തിന് കൊണ്ടുവരുന്നത്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഘൃതം തന്നെയാണ്. ഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് രുചിക്കാൻ ഒരുക്കുന്നത്, യഥാർത്ഥത്തിൽ പുരോഡാശം തന്നെയാണ്. ഭക്ഷണം വിളിച്ചുവരുത്തുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹോമഭക്ഷണം വിളിച്ചുവരുത്തുകയാണ്. അളക്കുന്ന അരിയും യവവും യജ്ഞത്തിന്റെ വിഭാഗങ്ങൾ തന്നെയാണ്. ഉലക്കയും ഉലക്കുവടി യജ്ഞത്തിലെ സമ്മർദ്ദകല്ലുകളാണ്. നിർമാളികക്കുഴി ശുദ്ധീകരണ ഉപകരണമാണ്; അരി തവിട്ടുകൾ അഗ്നിക്കനലുകളാണ്; ചട്ടികൾ ജലങ്ങളാണ്. ചട്ടിയും കരണ്ടിയും കണ്ടുപിടിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പാത്രവും, ജാലകവും, തുരുത്തും, കുപ്പികളും, കാറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാത്രങ്ങളും – ഇവയൊക്കെയും കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം പോലെ യജ്ഞത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, 'ഇതും കൂടുതലാകട്ടെ, കൂടുതലാകട്ടെ' എന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, അതിഥിയെയോ യജമാനനെയോ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കുന്നു. 'കൂടുതൽ കൊണ്ടുവരിക' എന്ന് പറയുമ്പോൾ, അതിലൂടെ പ്രാണശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ ഹോമങ്ങൾ അടുത്ത് കൊണ്ടുവന്ന് അതിനെ മനോഹരമാക്കുന്നു. അവിടെ സന്നിഹിതരായവർക്ക് അതിഥി തന്റെ പേരിൽ ഹോമം അർപ്പിക്കുന്നു. കരണ്ടി കൈയിൽ പിടിച്ച്, പ്രാണശക്തിയോടുകൂടി, യജ്ഞകഷ്ണത്തിൽ യജ്ഞോപകരണത്തോടെ, 'വഷട്' എന്നു വിളിച്ച് ഹോമം നടത്തുന്നു. യജ്ഞത്തിൽ പ്രിയവും അപ്രീയവുമായ പുരോഹിതന്മാർ അതിഥികളെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ ദ്വേഷത്തോടുകൂടി ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്; ദ്വേഷമുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്; പരിശോധിക്കാത്തവരുടെതോ, പരിശോധിക്കുന്നവരുടെതോ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരുടെ പാപം മുഴുവൻ ആ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ഉടമയ്ക്ക് തന്നെ പറ്റുന്നു. അവർ ഭക്ഷണം കഴിക്കാത്തവരുടെ പാപം അവനിൽ പറ്റുകയില്ല. എല്ലാ സമയത്തും, ഉലക്കു തയ്യാറായവനും, ഈർപ്പമുള്ള ശുദ്ധീകരണ ഉപകരണവും, വ്യാപകമായ യജ്ഞവും ഒരുക്കുന്നവനും, ഹോമം യജ്ഞം ഒരുക്കിയവർക്കായി സമർപ്പിക്കുന്നു. ഹോമം സമർപ്പിക്കുന്നവന്റെ യജ്ഞം പ്രജാപതിയിൽ നിന്നാണ് വ്യാപിക്കപ്പെടുന്നത്. ഹോമം സമർപ്പിക്കുന്നവൻ പ്രജാപതിയുടെ പാത പിന്തുടരുന്നു. അതിഥികൾക്കായി ഉള്ള അഗ്നി ആഹവനീയാഗ്നിയാണ്; വീട്ടിൽ ഉള്ളത് ഗാർഹപത്യാഗ്നിയാണ്; അതിൽ പാചകം ചെയ്യുന്ന അഗ്നി ദക്ഷിണാഗ്നിയാണ്. അതിഥി ഭക്ഷിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവൻ, യജ്ഞഫലവും ദാനഫലവും തന്റെതാക്കി മാറ്റുന്നു.