ದಿತಿಃ ಶೂರ್ಪಮದಿತಿಃ ಶೂರ್ಪಗ್ರಾಹೀ ವಾತೋಽಪಾವಿನಕ್
ದಿತಿಯು ಚಲ್ಲಣ ಬಟ್ಟಲು, ಅದಿತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವಳು, ಗಾಳಿ ಊದುತ್ತದೆ.
ಅಶ್ವಾಃ ಕಣಾ ಗಾವಸ್ತಣ್ಡುಲಾ ಮಶಕಾಸ್ತುಷಾಃ
ಕುದುರೆಗಳು ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳು, ಹಸುಗಳು ಅಕ್ಕಿ, ಸೊಪ್ಪು ಹುಳುಗಳು ಹುಲ್ಲು.
ಕಬ್ರು ಫಲೀಕರಣಾಃ ಶರೋಽಭ್ರಮ್
ಕಬ್ರುಗಳು ಕಾಯಿ ತಯಾರಿಸುವವರು, ಬಾಣ ಮೋಡ.
ಶ್ಯಾಮಮಯೋಽಸ್ಯ ಮಾಂಸಾನಿ ಲೋಹಿತಮಸ್ಯ ಲೋಹಿತಮ್
ಅದರ ಮಾಂಸ ಕಪ್ಪು ಲೋಹದಿಂದ, ರಕ್ತ ಕೆಂಪಾಗಿದೆ.
ತ್ರಪು ಭಸ್ಮ ಹರಿತಂ ವರ್ಣಃ ಪುಷ್ಕರಮಸ್ಯ ಗನ್ಧಃ
ತಗಡು, ಬೂದಿ, ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ, ಕಮಲದ ಸುಗಂಧ.
ಖಲಃ ಪಾತ್ರಂ ಸ್ಫ್ಯಾವಂಸಾವೀಷೇ ಅನೂಕ್ಯೇ
ಕಲ್ಲುಮೇಲು, ಪಾತ್ರೆ, ಉರುಳುಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟುಮರ, ಎತ್ತಿನ ಜಾಗ.
ಆನ್ತ್ರಾಣಿ ಜತ್ರವೋ ಗುದಾ ವರತ್ರಾಃ
ಆಂತರಗಳು, ದವಡು, ಗುದ, ಸ್ನಾಯುಗಳು.
ಇಯಮೇವ ಪೃಥಿವೀ ಕುಮ್ಭೀ ಭವತಿ ರಾಧ್ಯಮಾನಸ್ಯೌದನಸ್ಯ ದ್ಯೌರಪಿಧಾನಮ್
ಈ ಭೂಮಿಯೇ ಅಕ್ಕಿ ಬೇಯಿಸಲು ಕುಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶವೇ ಅದರ ಮುಚ್ಚಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಸೀತಾಃ ಪರ್ಶವಃ ಸಿಕತಾ ಊಬಧ್ಯಮ್
ನೆಲದ ಹೋಳುಗಳು, ಪಕ್ಕಗಳು, ಮರಳು, ಎರಡು ಗಡಿಯುಗಳು.
ಋತಂ ಹಸ್ತಾವನೇಜನಂ ಕುಲ್ಯೋಪಸೇಚನಮ್
ಸತ್ಯವೇ ಕೈ ತೊಳೆಯುವುದು, ಕಾಲುವೆಯೇ ನೀರು ಹಾಯಿಸುವುದು.
ಋಚಾ ಕುಮ್ಭ್ಯಧಿಹಿತಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯೇನ ಪ್ರೇಷಿತಾ
ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕುಂಭದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅರ್ಚಕನು ಅದನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರಿಗೃಹೀತಾ ಸಾಮ್ನಾ ಪರ್ಯೂಢಾ
ವೇದವಾಕ್ಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಗಾಯನದಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಬೃಹದಾಯವನಂ ರಥನ್ತರಂ ದರ್ವಿಃ
ಮಹಾ ಆಯವನ, ರಥಾಂತರ, ಚಮಚು.
ಋತವಃ ಪಕ್ತಾರ ಆರ್ತವಾಃ ಸಮಿನ್ಧತೇ
ಋತುಗಳು ಬೇಯಿಸುವವರು; ಋತುಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತವೆ.
ಚರುಂ ಪಞ್ಚಬಿಲಮುಖಂ ಘರ್ಮೋಽಭೀನ್ಧೇ
ಐದು ಬಾಯಿಗಳಿರುವ ಹವನಪಾತ್ರೆಗೆ ಘರ್ಮವು ಬಿಸಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಓದನೇನ ಯಜ್ಞವತಃ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಸಮಾಪ್ಯಾಃ
ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಯಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮುದ್ರೋ ದ್ಯೌರ್ಭೂಮಿಸ್ತ್ರಯೋಽವರಪರಂ ಶ್ರಿತಾಃ
ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ — ಈ ಮೂರು ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ನೆಲೆಸಿವೆ.
ಯಸ್ಯ ದೇವಾ ಅಕಲ್ಪನ್ತೋಚ್ಛಿಷ್ಟೇ ಷಡಶೀತಯಃ
ಯಾರಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಂ ತ್ವೌದನಸ್ಯ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ಯೋ ಅಸ್ಯ ಮಹಿಮಾ ಮಹಾನ್
ಆ ಅಕ್ಕಿಯ ಮಹಿಮೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಸ ಯ ಓದನಸ್ಯ ಮಹಿಮಾನಂ ವಿದ್ಯಾತ್
ಯಾರು ಆ ಅಕ್ಕಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ.
ನಾಲ್ಪ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾನ್ ನಾನುಪಸೇಚನ ಇತಿ ನೇದಂ ಚ ಕಿಂ ಚೇತಿ
ಅದು ಚಿಕ್ಕದು ಎಂದು ಹೇಳಬಾರದು, ನೀರು ಹಾಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಬಾರದು, ಇದೇನು ಎಂದು ಕೂಡ ಕೇಳಬಾರದು.
ಯಾವದ್ದಾತಾಭಿಮನಸ್ಯೇತ ತನ್ ನಾತಿ ವದೇತ್
ಕೊಡುವವನು ಎಷ್ಟು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಬಾರದು.
ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನೋ ವದನ್ತಿ ಪರಾಞ್ಚಮೋದನಂ ಪ್ರಾಶೀ೩ಃ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಾ೩ ಇತಿ
ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಒಬ್ಬನು ಹೊರಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಒಳಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ ಎಂದು.
ತ್ವಮೋದನಂ ಪ್ರಾಶೀ೩ ತ್ವಾಮೋದನಾ೩ ಇತಿ
ನೀನು ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಂದೆ, ಅನ್ನವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಂದಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪರಾಞ್ಚಂ ಚೈನಂ ಪ್ರಾಶೀಃ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತ್ವಾ ಹಾಸ್ಯನ್ತೀತ್ಯೇನಮಾಹ
ಯಾರಾದರೂ ಹೊರಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಂದರೆ, ಅವನಿಗೆ 'ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ಚೈನಂ ಪ್ರಾಶೀರಪಾನಾಸ್ತ್ವಾ ಹಾಸ್ಯನ್ತೀತ್ಯೇನಮಾಹ
ಯಾರಾದರೂ ಒಳಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಂದರೆ, ಅವನಿಗೆ 'ನಿನ್ನ ಉಸಿರಾಟಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನೈವಾಹಮೋದನಂ ನ ಮಾಮೋದನಃ
ನಾನು ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನಲ್ಲ, ಅನ್ನವೂ ನನ್ನನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.
ಓದನ ಏವೌದನಂ ಪ್ರಾಶೀತ್
ಅನ್ನವನ್ನು ಅನ್ನವಾಗಿಯೇ ತಿನ್ನಬೇಕು.
ತತಶ್ಚೈನಮನ್ಯೇನ ಶೀರ್ಷ್ಣಾ ಪ್ರಾಶೀರ್ಯೇನ ಚೈತಂ ಪೂರ್ವ ಋಷಯಃ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ । ಜ್ಯೇಷ್ಠತಸ್ತೇ ಪ್ರಜಾ ಮರಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇನಮಾಹ । ತಂ ವಾ ಅಹಂ ನಾರ್ವಾಞ್ಚಂ ನ ಪರಾಞ್ಚಂ ನ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮ್ । ಬೃಹಸ್ಪತಿನಾ ಶೀರ್ಷ್ಣಾ । ತೇನೈನಂ ಪ್ರಾಶಿಷಂ ತೇನೈನಮಜೀಗಮಮ್ । ಏಷ ವಾ ಓದನಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಃ ಸರ್ವಪರುಃ ಸರ್ವತನೂಃ । ಸರ್ವಾಙ್ಗ ಏವ ಸರ್ವಪರುಃ ಸರ್ವತನೂಃ ಸಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಆಮೇಲೆ ಬೇರೆ ತಲೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿದರು; ಆ ತಲೆಯಿಂದ ಪುರಾತನ ಋಷಿಗಳು ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಂದರು. 'ನಿನ್ನ ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವನು ಮೊದಲು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ' ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ಕೆಳಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲ, ಹೊರಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲ, ಒಳಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ತಲೆಯಿಂದ ತಿಂದೆನು. ಆ ತಲೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿದೆನು, ಆ ತಲೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಲುಪಿದೆನು. ಈ ಅನ್ನವು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.
[೧] ತತಶ್ಚೈನಮನ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಶ್ರೋತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಶೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಚೈತಂ ಪೂರ್ವ ಋಷಯಃ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ । ಬಧಿರೋ ಭವಿಷ್ಯಸೀತ್ಯೇನಮಾಹ । ತಂ ವಾ ಅಹಂ ನಾರ್ವಾಞ್ಚಂ ನ ಪರಾಞ್ಚಂ ನ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮ್ । ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಶ್ರೋತ್ರಾಭ್ಯಾಮ್ । ತಾಭ್ಯಾಮೇನಂ ಪ್ರಾಶಿಷಂ ತಾಭ್ಯಾಮೇನಮಜೀಗಮಮ್ । ಏಷ ವಾ ಓದನಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಃ ಸರ್ವಪರುಃ ಸರ್ವತನೂಃ । ಸರ್ವಾಙ್ಗ ಏವ ಸರ್ವಪರುಃ ಸರ್ವತನೂಃ ಸಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಆಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಎರಡು ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿದರು; ಆ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಪುರಾತನ ಋಷಿಗಳು ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಂದರು. 'ನೀನು ಕುರುಡನಾಗುತ್ತೀಯೆ' ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ಕೆಳಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲ, ಹೊರಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲ, ಒಳಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲ, ದ್ಯಾವಾ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ತಿಂದೆನು. ಆ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿದೆನು, ಆ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಲುಪಿದೆನು. ಈ ಅನ್ನವು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.