ಸಂವತ್ಸರೋ ರಥಃ ಪರಿವತ್ಸರೋ ರಥೋಪಸ್ಥೋ ವಿರಾಡೀಷಾಗ್ನೀ ರಥಮುಖಮ್ । ಇನ್ದ್ರಃ ಸವ್ಯಷ್ಠಾಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸಾರಥಿಃ
ವರ್ಷವೇ ರಥ, ಅರ್ಧವರ್ಷ ರಥದ ಆಸನ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನರು ರಥದ ಮುಂಭಾಗದ ಅಗ್ನಿಗಳು. ಇಂದ್ರನು ಎಡದ ದಂಡ, ಚಂದ್ರನು ಸಾರಥಿ.
ಇತೋ ಜಯೇತೋ ವಿ ಜಯ ಸಂ ಜಯ ಜಯ ಸ್ವಾಹಾ । ಇಮೇ ಜಯನ್ತು ಪರಾಮೀ ಜಯನ್ತಾಂ ಸ್ವಾಹೈಭ್ಯೋ ದುರಾಹಾಮೀಭ್ಯಃ । ನೀಲಲೋಹಿತೇನಾಮೂನ್ ಅಭ್ಯವತನೋಮಿ
ಇಲ್ಲಿಂದ ಜಯಿಸು, ಗೆಲ್ಲು, ಒಂದಾಗು, ಜಯ ಸಾಧಿಸು ಸ್ವಾಹಾ! ಇವರು ಜಯಿಸಲಿ, ನನ್ನ ವಿರೋಧಿಗಳು ಸೋಲಲಿ ಸ್ವಾಹಾ! ನಾನು ಆ ನೀಲಕಂಪುತನದಿಂದ ಅವರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ಕುತಸ್ತೌ ಜಾತೌ ಕತಮಃ ಸೋ ಅರ್ಧಃ ಕಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಕತಮಸ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ । ವತ್ಸೌ ವಿರಾಜಃ ಸಲಿಲಾದುದೈತಾಂ ತೌ ತ್ವಾ ಪೃಛಾಮಿ ಕತರೇಣ ದುಗ್ಧಾ
ಅವರು ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು? ಯಾವದು ಆ ಅರ್ಧ? ಯಾವ ಲೋಕದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಯಾವ ಭಾಗದಿಂದ? ವಿರಾಜಿನ ಎರಡು ಕರುಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಉದಯಿಸಿದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವದು ಹಾಲು ಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಯೋ ಅಕ್ರನ್ದಯತ್ಸಲಿಲಂ ಮಹಿತ್ವಾ ಯೋನಿಂ ಕೃತ್ವಾ ತ್ರಿಭುಜಂ ಶಯಾನಃ । ವತ್ಸಃ ಕಾಮದುಘೋ ವಿರಾಜಃ ಸ ಗುಹಾ ಚಕ್ರೇ ತನ್ವಃ ಪರಾಚೈಃ
ಯಾರು ನೀರನ್ನು ಮಹತ್ವದಿಂದ ಕೂಗಿಸಿದರು, ಗರ್ಭವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಮೂರು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದರು—ಆ ಕಾಮಧೇನು ಕರು ವಿರಾಜನು ತನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.
ಯಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಬೃಹನ್ತಿ ಯೇಷಾಂ ಚತುರ್ಥಂ ವಿಯುನಕ್ತಿ ವಾಚಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮೈನದ್ವಿದ್ಯಾತ್ತಪಸಾ ವಿಪಶ್ಚಿದ್ಯಸ್ಮಿನ್ನ್ ಏಕಂ ಯುಜ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನ್ ಏಕಮ್
ಆ ಮೂರು ಮಹತ್ವಗಳಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮಾತನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ—ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅರಿಯಲಿ; ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸೇರಿದೆ, ಒಂದೇ ಇದೆ.
ಬೃಹತಃ ಪರಿ ಸಾಮಾನಿ ಷಷ್ಠಾತ್ಪಞ್ಚಾಧಿ ನಿರ್ಮಿತಾ । ಬೃಹದ್ಬೃಹತ್ಯಾ ನಿರ್ಮಿತಂ ಕುತೋಽಧಿ ಬೃಹತೀ ಮಿತಾ
ಮಹದಿನ ಸುತ್ತ ಸಾಮಗಳು ಆರನೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದು ಇವೆ. ಮಹತ್ತನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಆ ಮಹತ್ತರ ಚಂದಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?
ಬೃಹತೀ ಪರಿ ಮಾತ್ರಾಯಾ ಮಾತುರ್ಮಾತ್ರಾಧಿ ನಿರ್ಮಿತಾ । ಮಾಯಾ ಹ ಜಜ್ಞೇ ಮಾಯಾಯಾ ಮಾಯಾಯಾ ಮಾತಲೀ ಪರಿ
ಮಹತ್ತರ ಚಂದಸ್ಸು ಮಾಪನದಿಂದ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ತಾಯಿಯ ಮಾಪನದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಯೆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಳು; ಮಾಯೆಯ ಸುತ್ತ ಮಾತಳಿ ಇದ್ದಾಳೆ.
ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಪ್ರತಿಮೋಪರಿ ದ್ಯೌರ್ಯಾವದ್ರೋದಸೀ ವಿಬಬಾಧೇ ಅಗ್ನಿಃ । ತತಃ ಷಷ್ಠಾದಾಮುತೋ ಯನ್ತಿ ಸ್ತೋಮಾ ಉದಿತೋ ಯನ್ತ್ಯಭಿ ಷಷ್ಠಮಹ್ನಃ
ವೈಶ್ವಾನರನ ರೂಪದ ಮೇಲೆ ಆಕಾಶವು ಎರಡು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿಹೋದವು; ಅಗ್ನಿಯು ಅವನ್ನು ತಡೆದನು. ಆ ಆರನೆಯಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಹೊರಡುತ್ತವೆ; ಉದಯಿಸಿದವುಗಳು ಆರನೆಯ ದಿನದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಷಟ್ ತ್ವಾ ಪೃಚ್ಛಾಮ ಋಷಯಃ ಕಶ್ಯಪೇಮೇ ತ್ವಂ ಹಿ ಯುಕ್ತಂ ಯುಯುಕ್ಷೇ ಯೋಗ್ಯಂ ಚ । ವಿರಾಜಮಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪಿತರಂ ತಾಂ ನೋ ವಿ ಧೇಹಿ ಯತಿಧಾ ಸಖಿಭ್ಯಃ
ಆರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ, ಕಶ್ಯಪ ಋಷಿಯೇ, ನೀನು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದೀ, ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ್ದೀ. ವಿರಾಜನು ಬ್ರಹ್ಮಣನ ತಂದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಡು.
ಯಾಂ ಪ್ರಚ್ಯುತಾಮನು ಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಚ್ಯವನ್ತ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತ ಉಪತಿಷ್ಠಮಾನಾಮ್ । ಯಸ್ಯಾ ವ್ರತೇ ಪ್ರಸವೇ ಯಕ್ಷಮೇಜತಿ ಸಾ ವಿರಾಡೃಷಯಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್
ಯಾವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಯಜ್ಞಗಳು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ—ಅವಳ ವ್ರತದಿಂದ, ಅವಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಯಕ್ಷನು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವಳು ಪರಮಾಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿರಾಜ್ ಋಷಿಗಳು.
ಅಪ್ರಾಣೈತಿ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಾಣತೀನಾಂ ವಿರಾಟ್ಸ್ವರಾಜಮಭ್ಯೇತಿ ಪಶ್ಚಾತ್। ವಿಶ್ವಂ ಮೃಶನ್ತೀಮಭಿರೂಪಾಂ ವಿರಾಜಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತ್ವೇ ನ ತ್ವೇ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯೇನಾಮ್
ಉಸಿರಿಲ್ಲದವಳು ಉಸಿರಿರುವವರ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ; ವಿರಾಜ್ ಸ್ವಾಮಿನಿ ನಂತರ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಅವಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸುಂದರ ವಿರಾಜನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ—ಕೆಲವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಕೋ ವಿರಾಜೋ ಮಿಥುನತ್ವಂ ಪ್ರ ವೇದ ಕ ಋತೂನ್ ಕ ಉ ಕಲ್ಪಮಸ್ಯಾಃ । ಕ್ರಮಾನ್ ಕೋ ಅಸ್ಯಾಃ ಕತಿಧಾ ವಿದುಗ್ಧಾನ್ ಕೋ ಅಸ್ಯಾ ಧಾಮ ಕತಿಧಾ ವ್ಯುಷ್ಟೀಃ
ವಿರಾಜಿನ ಯುಗ್ಮತ್ವವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ? ಅವಳ ಋತುಗಳನ್ನು ಯಾರು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ, ಅವಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಯಾರು ಗೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಅವಳ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು, ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಹಾಲು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಯಾರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ? ಅವಳ ನಿವಾಸವನ್ನು, ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾತಗಳು ಅವಳಿಗೆ ಎಂದು ಯಾರು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ?
{೨೨} ಇಯಮೇವ ಸಾ ಯಾ ಪ್ರಥಮಾ ವ್ಯೌಚ್ಛದಾಸ್ವಿತರಾಸು ಚರತಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ । ಮಹಾನ್ತೋ ಅಸ್ಯಾಂ ಮಹಿಮಾನೋ ಅನ್ತರ್ವಧೂರ್ಜಿಗಾಯ ನವಗಜ್ಜನಿತ್ರೀ
ಈಕೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವಳು, ಇತರರೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸಂಚರಿಸುವಳು. ಈಕೆಯೊಳಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಇವೆ. ಈಕೆ ವಧು, ಒಂಬತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳ ತಾಯಿ, ಜಯಶಾಲಿನಿ.
ಛನ್ದಃಪಕ್ಷೇ ಉಷಸಾ ಪೇಪಿಶಾನೇ ಸಮಾನಂ ಯೋನಿಮನು ಸಂ ಚರೇತೇ । ಸೂರ್ಯಪತ್ನೀ ಸಂ ಚರತಃ ಪ್ರಜಾನತೀ ಕೇತುಮತೀ ಅಜರೇ ಭೂರಿರೇತಸಾ
ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಾಗುವಾಗ ಉಷಸ್ಸುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ, ಒಂದೇ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿ, ಜ್ಞಾನವಂತಳು, ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾಗಿ, ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ, ಅಪಾರ ವೀರ್ಯವಂತಳಾಗಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾಳೆ.
ಋತಸ್ಯ ಪನ್ಥಾಮನು ತಿಸ್ರ ಆಗುಸ್ತ್ರಯೋ ಘರ್ಮಾ ಅನು ರೇತ ಆಗುಃ । ಪ್ರಜಾಮೇಕಾ ಜಿನ್ವತ್ಯೂರ್ಜಮೇಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮೇಕಾ ರಕ್ಷತಿ ದೇವಯೂನಾಮ್
ಮೂರು ಜನರು ಸತ್ಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ಮೂರು ಉಷ್ಣ ಕಾಲಗಳು ಬೀಜದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿವೆ; ಒಬ್ಬಳು ಸಂತಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಒಬ್ಬಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ, ಒಬ್ಬಳು ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಅಗ್ನೀಷೋಮಾವದಧುರ್ಯಾ ತುರೀಯಾಸೀದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪಕ್ಷಾವೃಷಯಃ ಕಲ್ಪಯನ್ತಃ । ಗಾಯತ್ರೀಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಂ ಜಗತೀಮನುಷ್ಟುಭಂ ಬೃಹದರ್ಕೀಂ ಯಜಮಾನಾಯ ಸ್ವರಾಭರನ್ತೀಮ್
ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮನು ಅವಳನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಯಜ್ಞದ ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳಂತೆ, ವೃಷಭರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು; ಗಾಯತ್ರಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಜಗತಿ, ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಬೃಹತಿ—ಈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.
ಪಞ್ಚ ವ್ಯುಷ್ಟೀರನು ಪಞ್ಚ ದೋಹಾ ಗಾಂ ಪಞ್ಚನಾಮ್ನೀಮೃತವೋಽನು ಪಞ್ಚ । ಪಞ್ಚ ದಿಶಃ ಪಞ್ಚದಶೇನ ಕೢಪ್ತಾಸ್ತಾ ಏಕಮೂರ್ಧ್ನೀರಭಿ ಲೋಕಮೇಕಮ್
ಐದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವಗಳು, ಐದು ಹಾಲು ಹೀರುವ ಸಮಯಗಳು, ಐದು ಹೆಸರಿನ ಹಸು, ಐದು ಋತುಗಳು, ಐದು ದಿಕ್ಕುಗಳು ಹದಿನೈದನೆಯದರಿಂದ ಏಕತೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ.
ಷಡ್ಜಾತಾ ಭೂತಾ ಪ್ರಥಮಜಾ ಋತಸ್ಯ ಷಡು ಸಾಮಾನಿ ಷಡಹಂ ವಹನ್ತಿ । ಷಡ್ಯೋಗಂ ಸೀರಮನು ಸಾಮಸಾಮ ಷಡಾಾಹುರ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಃ ಷಡುರ್ವೀಃ
ಆರು ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಅವು ಸತ್ಯದ ಮೊದಲ ಸಂತಾನ; ಆರು ಸಾಮಗಾನಗಳು, ಆರು ದಿನಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರುತ್ತವೆ; ಆರು ಸಂಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಗಾನಗಳು ಸಾಗುತ್ತವೆ; ಆರು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳು, ಆರು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೆಶಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಷಡಾಹುಃ ಶೀತಾನ್ ಷಡು ಮಾಸ ಉಷ್ಣಾನ್ ಋತುಂ ನೋ ಬ್ರೂತ ಯತಮೋಽತಿರಿಕ್ತಃ । ಸಪ್ತ ಸುಪರ್ಣಾಃ ಕವಯೋ ನಿ ಷೇದುಃ ಸಪ್ತ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯನು ಸಪ್ತ ದೀಕ್ಷಾಃ
ಆರು ಚಳಿಗಾಲಗಳು, ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಉಷ್ಣತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಯಾವ ಋತು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ನಮಗೆ ಹೇಳು; ಏಳು ಹಂಸರೂ, ಋಷಿಗಳೂ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಏಳು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಅವುಗಳ ನಂತರ ಏಳು ದೀಕ್ಷೆಗಳು.
ಸಪ್ತ ಹೋಮಾಃ ಸಮಿಧೋ ಹ ಸಪ್ತ ಮಧೂನಿ ಸಪ್ತ ಋತವೋ ಹ ಸಪ್ತ । ಸಪ್ತಾಜ್ಯಾನಿ ಪರಿ ಭೂತಮಾಯನ್ ತಾಃ ಸಪ್ತಗೃಧ್ರಾ ಇತಿ ಶುಶ್ರುಮಾ ವಯಮ್
ಏಳು ಹೋಮಗಳು, ಏಳು ಸಮಿಧಗಳು, ಏಳು ಮಧುರ ವಸ್ತುಗಳು, ಏಳು ಋತುಗಳು; ಏಳು ತುಪ್ಪಗಳು ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ—ಅವು ಏಳು ಗಿಡುಗಗಳು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ಸಪ್ತ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಚತುರುತ್ತರಾಣ್ಯನ್ಯೋ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನ್ ಅಧ್ಯಾರ್ಪಿತಾನಿ । ಕಥಂ ಸ್ತೋಮಾಃ ಪ್ರತಿ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತೇಷು ತಾನಿ ಸ್ತೋಮೇಷು ಕಥಮಾರ್ಪಿತಾನಿ
ಏಳು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಪ್ರತಿ ಒಂದಕ್ಕೂ ನಾಲ್ಕು ಹೆಚ್ಚುವರಿ, ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ, ಆ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸೇರಿವೆ?
ಕಥಂ ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ರಿವೃತಂ ವ್ಯಾಪ ಕಥಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಪಞ್ಚದಶೇನ ಕಲ್ಪತೇ । ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೇನ ಜಗತೀ ಕಥಮನುಷ್ಟುಪ್ಕಥಮೇಕವಿಂಶಃ
ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಮೂರು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು? ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಹದಿನೈದನೆಯದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ? ಜಗತಿ ಮೂವತ್ತಮೂರರೊಂದಿಗೆ, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ಏಕವಿಂಶ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ?
{೨೩} ಅಷ್ಟ ಜಾತಾ ಭೂತಾ ಪ್ರಥಮಜಾ ಋತಸ್ಯಾಷ್ಟೇನ್ದ್ರರ್ತ್ವಿಜೋ ದೈವ್ಯಾ ಯೇ । ಅಷ್ಟಯೋನಿರದಿತಿರಷ್ಟಪುತ್ರಾಷ್ಟಮೀಂ ರಾತ್ರಿಮಭಿ ಹವ್ಯಮೇತಿ
ಎಂಟು ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಅವು ಸತ್ಯದ ಮೊದಲ ಸಂತಾನ; ಎಂಟು ಇಂದ್ರನ ದೈವಿಕ ಪುರೋಹಿತರು; ಅದಿತಿ ಎಂಟು ಗರ್ಭಗಳ ತಾಯಿ, ಎಂಟು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ; ಎಂಟನೆಯ ರಾತ್ರಿ ಹವನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಥಂ ಶ್ರೇಯೋ ಮನ್ಯಮಾನೇದಮಾಗಮಂ ಯುಷ್ಮಾಕಂ ಸಖ್ಯೇ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಶೇವಾ । ಸಮಾನಜನ್ಮಾ ಕ್ರತುರಸ್ತಿ ವಃ ಶಿವಃ ಸ ವಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಂ ಚರತಿ ಪ್ರಜಾನನ್
ಈ ಮಾರ್ಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಒಂದೇ, ಶುಭವಾಗಿರಲಿ; ಅವನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಚರಿಸಲಿ.
ಅಷ್ಟೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಷಡ್ಯಮಸ್ಯ ಋಷೀಣಾಂ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಧಾ । ಅಪೋ ಮನುಷ್ಯಾನ್ ಓಷಧೀಸ್ತಾಮು ಪಞ್ಚಾನು ಸೇಚಿರೇ
ಎಂಟು ಇಂದ್ರನಿಗೆ, ಆರು ಯಮನಿಗೆ, ಏಳು ಋಷಿಗಳಿಗೆ, ಏಳು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ; ನೀರು, ಮಾನವರು, ಔಷಧಿಗಳು—ಈ ಐದು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಲಾಗಿದೆ.
ಕೇವಲೀನ್ದ್ರಾಯ ದುದುಹೇ ಹಿ ಗೃಷ್ಟಿರ್ವಶಂ ಪೀಯೂಷಂ ಪ್ರಥಮಂ ದುಹಾನಾ । ಅಥಾತರ್ಪಯಚ್ಚತುರಶ್ಚತುರ್ಧಾ ದೇವಾನ್ ಮನುಷ್ಯಾನಸುರಾನ್ ಉತ ಋಷೀನ್
ಹಸು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಹಾಲು ನೀಡಿತು, ಅದು ಮಧುರವಾದ ಸಾರು; ನಂತರ ಅವಳು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಮಾನವರು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರು.
ಕೋ ನು ಗೌಃ ಕ ಏಕಋಷಿಃ ಕಿಮು ಧಾಮ ಕಾ ಆಶಿಷಃ । ಯಕ್ಷಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೇಕವೃದೇಕರ್ತುಃ ಕತಮೋ ನು ಸಃ
ಯಾರು ಆ ಹಸು? ಯಾರು ಆ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ? ಯಾವುದು ಆ ನಿವಾಸ? ಯಾವುದು ಆ ಆಶೆಗಳು? ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅದ್ಭುತ, ಏಕರೂಪ, ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡುವವನು ಯಾರು?
ಏಕೋ ಗೌರೇಕ ಏಕಋಷಿರೇಕಂ ಧಾಮೈಕಧಾಶಿಷಃ । ಯಕ್ಷಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೇಕವೃದೇಕರ್ತುರ್ನಾತಿ ರಿಚ್ಯತೇ
ಒಬ್ಬಳೇ ಹಸು, ಒಬ್ಬನೇ ಋಷಿ, ಒಂದೇ ನಿವಾಸ, ಒಂದೇ ಆಶೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ, ಏಕರೂಪ, ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡುವವನನ್ನು ಮೀರಲಾಗದು.
ವಿರಾಡ್ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ತಸ್ಯಾ ಜಾತಾಯಾಃ ಸರ್ವಮಬಿಭೇದಿಯಮೇವೇದಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ
ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿರಾಟ್ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಳು; ಅವಳು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ, 'ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಲಿದೆ' ಎಂದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿಭಜಿಸಿದಳು.
ಸೋದಕ್ರಾಮತ್ಸಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ನ್ಯಕ್ರಾಮತ್। ಗೃಹಮೇಧೀ ಗೃಹಪತಿರ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಅವಳು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದಳು, ಗೃಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಗೃಹಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.