ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ಮಹಿಮೆ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನದ ಕಥೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರತ್ನವು ಚಿನ್ನದ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಿತು; ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವು ಅಡಕವಾಗಿತ್ತು. ಮನೆಯ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆ ರತ್ನಕ್ಕೆ ನಾವು ಘೃತ, ಸೋಮ, ಮಧುರ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು. ಅದು ತಂದೆಯಂತೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ, ಪುನಃ ಪುನಃ, ಗುಣಮಾಡಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಆ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವು ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋಗಲೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಯಮನಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಆ ರತ್ನ, ಘೃತದಿಂದ ತೊಯ್ದಿರುವ, ಖದಿರ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಲವಂತವಾದ ಹಾಲುಗೋಲು; ಅದನ್ನು ಅಗ್ನಿದೇವರು ಅವನಿಗಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಲಿ, ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಘೃತವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ; ಅದರಿಂದ ದ್ವೇಷಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇಂದ್ರನು ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ, ಸೋಮನು ಮಹಾನ್ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನು ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಚಂದ್ರನು ಧನಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವತೆ ಈ ರತ್ನವನ್ನು ಯಮನಿಗಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಶಕ್ತಿ, ಪ್ರಕಾಶ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ; ಆ ರತ್ನದಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಲಾಯಿತು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಯಮ, ವಾಯು, ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಆ ರತ್ನದಿಂದ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ; ಅದರಿಂದ ದ್ವೇಷಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರತ್ನದಿಂದ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳು ಈ ಹಾಲುಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ; ಇಬ್ಬರು ವೈದ್ಯರು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ನೀಡಲಿ; ಅದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನಡೆಯಿತು. ಇದೇ ರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸವಿತೃ ದೇವರು ಬೆಳಕನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು; ಅವನು ಸದಾ ಶುಭವಾದ ಮಾತನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಿ; ಅದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವನ್ನು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ವಾಯು ಮತ್ತು ಅಶವಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದರು. ಜಲಗಳು ಆ ರತ್ನವನ್ನು ಸದಾ ಹರಿಯುತ್ತಾ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿವೆ. ಆ ಜಲಗಳಿಂದ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರತ್ನವನ್ನು ರಾಜ ವರುಣನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿ, ಅದರಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು; ದೇವತೆಗಳು ಈ ರತ್ನವನ್ನು ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿದರು; ಅವರಿಂದ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಪಡೆದರು; ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಋತುಗಳು, ಋತುಪಾಲಕರು, ವರ್ಷ—all of them ಈ ರತ್ನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ವರ್ಷವು ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಈ ರತ್ನವು ನನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು, ನನಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಅಥರ್ವಣರು ಈ ರತ್ನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಅಂಗಿರಸರು ಇದರಿಂದ ದಸ್ಯುಗಳ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿದರು; ಇದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಲಾಯಿತು. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಇದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿ, ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿದನು; ಇದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಅಸುರರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಮಾಯಾ ರತ್ನವು ಶಕ್ತಿಯೂ, ಕೀರ್ತಿಯೂ ಸಹಿತವಾಗಿ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬಂದಿತು. ಇದು ಹಸುಗಳು, ಮೇಕೆಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬಂದಿದೆ. ಅನ್ನ, ಯವ, ಮಹತ್ವ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಮಧು, ಘೃತದ ಹರಿವು, ಸಾರ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು, ಸಂಪತ್ತು, ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಾಂತಿ, ಕೀರ್ತಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ, ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳು—ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ರತ್ನವು ನನ್ನ ಬಳಿ ಬಂದಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ನನಗೆ ಈ ರತ್ನವನ್ನು ಪೋಷಣೆಗೆ ನೀಡಲಿ; ಇದು ಜಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ, ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಕಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ, ನಾನು ಶುಭವನ್ನು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ; ಎದುರಾಳಿಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನಾಗಿ, ನನ್ನ ಶತ್ರುಗಳು ಕುಗ್ಗಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಜನಿತ ರತ್ನವು ನನಗೆ ಶತ್ರುಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲುಗಡೆಯಾಗಲಿ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಇದನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ರತ್ನವು ನನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ನನಗೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಿ. ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮಾನವರು ಸದಾ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದು ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ನನಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಿ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಹಿತವಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜವು ಹಾಲುವಿನಿಂದ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಲಾಯಿತು. ಯಜ್ಞವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ಈ ರತ್ನವು ಯಾರಿಗೆ ಶುಭವನ್ನು ನೀಡಿದೆಯೋ—ಆ ರತ್ನವು ನೂರು ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ—ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಿ. ಅಗ್ನಿದೇವಾ, ಈ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುವವನಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹವನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಜಾತವೇದಾ, ಯಜ್ಞದ್ವಾರಾ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಲಾದ ನೀನಲ್ಲೇ, ನಾವು ಶುಭ, ಸಂತಾನ, ದೃಷ್ಟಿ, ಗೋವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸೋಣ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ, ಒಂದು ಮಹಾನ್ ತತ್ತ್ವದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದಯವಾಯಿತು: ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ನೆಲೆಸಿದೆ? ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ? ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ರತ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ನೆಲೆಸಿವೆ? ಅವನ ಯಾವ ಭಾಗದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಯಾವ ಭಾಗದಿಂದ ಮಾತರಿಶ್ವಾನ್ (ವಾಯು) ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಯಾವ ಭಾಗದಿಂದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸ್ಕಂಭದ ಮಹಾ ಅಂಗವನ್ನು ಅಳೆಯುವಂತೆ? ಅವನ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ನೆಲೆಸಿದೆ? ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲ ನಿಂತಿದೆ? ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ? ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಕಾಶವಿದೆ? ಯಾವಲ್ಲಿ, ಆಶಯದಿಂದ, ಮೇಲ್ಮುಖ ಅಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಯಾವಲ್ಲಿ ಮಾತರಿಶ್ವಾನ್ ಆಶಯದಿಂದ ಉರುಳುತ್ತದೆ? ಯಾವಲ್ಲಿ ಆಶಯದಿಂದ ನದಿಗಳು ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ? ಈ ಸ್ಕಂಭನ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಹೇಳು—ಆ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳುಗಳು, ತಿಂಗಳುಗಳು, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ; ಋತುಗಳು, ಅವುಗಳ ಅವಧಿಗಳು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ? ಸ್ಕಂಭನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳು—ಆ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಯುಗದ್ವಯವಾದ ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಒಂದಾಗಿ ಓಡುತ್ತವೆ; ಹರಿಯುವ ಜಲಗಳು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ? ಸ್ಕಂಭನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳು—ಆ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಯಾವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು—ಸ್ಕಂಭನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳು—ಆ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಯಾವುದು ಉನ್ನತ, ಅಧಃ, ಮಧ್ಯಭಾಗ—ಪ್ರಜಾಪತಿಯೋ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದನು—ಸ್ಕಂಭನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಭಾಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ, ಎಷ್ಟು ಹೊರಗಿದೆ, ಎಷ್ಟು ಉಳಿದಿದೆ? ಇಂತಿ, ಈ ರೀತಿ ಮಹಾ ರತ್ನದ ಮಹಿಮೆ, ದೇವತೆಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳ ಕುರಿತು ಪವಿತ್ರ ಕಥನ ನಡೆಯಿತು.