બ્રહ્માસ્ય શીર્ષં બૃહદસ્ય પૃષ્ઠં વામદેવ્યમુદરમોદનસ્ય । છન્દાંસિ પક્ષૌ મુખમસ્ય સત્યં વિષ્ટારી જાતસ્તપસોઽધિ યજ્ઞઃ
બ્રહ્મા તેનું માથું છે, બૃહત્ તેની પીઠ છે, વામદેવ તેનો પેટ છે, ઓદન તેની બાજુઓ છે; છંદો એના પાંખ છે, સત્ય તેનું મુખ છે, અને તપથી જન્મેલો યજ્ઞનો ઓદન એમાં વ્યાપી રહ્યો છે.
અનસ્થાઃ પૂતાઃ પવનેન શુદ્ધાઃ શુચયઃ શુચિમપિ યન્તિ લોકમ્ । નૈષાં શિશ્નં પ્ર દહતિ જાતવેદાઃ સ્વર્ગે લોકે બહુ સ્ત્રૈણમેષામ્
જે હાડકાં વિના, પવિત્ર અને પવનથી શુદ્ધ થયેલા છે, એ શુદ્ધ લોકમાં જાય છે; તેમના અંગને અગ્નિ દહન કરતો નથી અને સ્વર્ગલોકમાં તેમને સ્ત્રીઓનું સુખ મળે છે.
વિષ્ટારિણમોદનં યે પચન્તિ નૈનાન્ અવર્તિઃ સચતે કદા ચન । આસ્તે યમ ઉપ યાતિ દેવાન્ત્સં ગન્ધર્વૈર્મદતે સોમ્યેભિઃ
જે લોકો વ્યાપક ઓદન રાંધે છે, તેમને પાછું આવવું કદી પડતું નથી; તે યમ સાથે વસે છે, દેવો પાસે જાય છે અને ગંધર્વો તથા સોમપાન કરનારાઓ સાથે આનંદ કરે છે.
વિષ્ટારિણમોદનં યે પચન્તિ નૈનાન્ યમઃ પરિ મુષ્ણાતિ રેતઃ । રથી હ ભૂત્વા રથયાન ઈયતે પક્ષી હ ભૂત્વાતિ દિવઃ સમેતિ
જે વ્યાપક ઓદન રાંધે છે, તેમના વંશને યમ હટાવી શકતો નથી; તે રથવાન બનીને રથમાં જાય છે અને પક્ષી બનીને આકાશ સુધી પહોંચે છે.
એષ યજ્ઞાનાં વિતતો વહિષ્ઠો વિષ્ટારિણં પક્ત્વા દિવમા વિવેશ । આણ્ડીકં કુમુદં સં તનોતિ બિસં શાલૂકં શફકો મુલાલી । એતાસ્ત્વા ધારા ઉપ યન્તુ સર્વાઃ સ્વર્ગે લોકે મધુમત્પિન્વમાના ઉપ ત્વા તિષ્ઠન્તુ પુષ્કરિણીઃ સમન્તાઃ
આ સર્વ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ વ્યાપક રીતે ફેલાયો છે; વ્યાપક ઓદન રાંધીને તે સ્વર્ગમાં પ્રવેશી ગયો છે. તે કમળ, કુમુદ, બીજ, શાલૂક અને મૂળને વિસ્તારે છે; આ બધાં પ્રવાહો સ્વર્ગલોકમાં મધથી ભરપૂર થઈને તારી પાસે આવે અને ચારે બાજુ કમળની સરોવરો તને ઘેરી રહે.
ઘૃતહ્રદા મધુકૂલાઃ સુરોદકાઃ ક્ષીરેણ પૂર્ણા ઉદકેન દધ્ના । એતાસ્ત્વા ધારા ઉપ યન્તુ સર્વાઃ સ્વર્ગે લોકે મધુમત્પિન્વમાના ઉપ ત્વા તિષ્ઠન્તુ પુષ્કરિણીઃ સમન્તાઃ
ઘીથી ભરેલા તળાવો, મધથી ભરેલા કિનારા, સુશોધિત પાણી, દૂધ, પાણી અને દહીંથી ભરપૂર; આ બધા પ્રવાહો સ્વર્ગલોકમાં મધથી પલળી તારી પાસે આવે અને ચારે બાજુ કમળની સરોવરો તને ઘેરી રહે.
ચતુરઃ કુમ્ભાંશ્ચતુર્ધા દદામિ ક્ષીરેણ પૂર્નામુદકેન દધ્ના । એતાસ્ત્વા ધારા ઉપ યન્તુ સર્વાઃ સ્વર્ગે લોકે મધુમત્પિન્વમાના ઉપ ત્વા તિષ્ઠન્તુ પુષ્કરિણીઃ સમન્તાઃ
હું ચાર કુંભ, ચાર ભાગમાં વહેંચેલા, દૂધ, પાણી અને દહીંથી ભરેલા અર્પણ કરું છું; આ બધા પ્રવાહો સ્વર્ગલોકમાં મધથી પલળી તારી પાસે આવે અને ચારે બાજુ કમળની સરોવરો તને ઘેરી રહે.
ઇમમોદનં નિ દધે બ્રાહ્મણેષુ વિષ્ટારિણં લોકજિતં સ્વર્ગમ્ । સ મે મા ક્ષેષ્ટ સ્વધયા પિન્વમાનો વિશ્વરૂપા ધેનુઃ કામદુઘા મે અસ્તુ
આ ઓદન હું બ્રાહ્મણોમાં મૂકો છું, જે વ્યાપક છે, લોકવિજયી છે અને સ્વર્ગમાં લઈ જાય છે; તે મારી માટે કદી ઓછું ન થાય, સ્વધાથી ભરપૂર રહે; સર્વરૂપા, ઈચ્છા પૂર્ણ કરનારી ધેનુ મારી થાય.
યમોદનં પ્રથમજા ઋતસ્ય પ્રજાપતિસ્તપસા બ્રહ્મણેઽપચત્। યો લોકાનાં વિધૃતિર્નાભિરેષાત્તેનૌદનેનાતિ તરાણિ મૃત્યુમ્
યમનો ઓદન, જે સત્યથી જન્મેલો પ્રથમ છે, પ્રજાપતિએ તપથી બ્રહ્મા માટે રાંધ્યો હતો; એ ઓદનથી, જે લોકનો આધાર અને નાભિ છે, મૃત્યુને પાર કરી શકાય છે.
યેનાતરન્ ભૂતકૃતોઽતિ મૃત્યું યમન્વવિન્દન્ તપસા શ્રમેણ । યં પપાચ બ્રહ્મણે બ્રહ્મ પૂર્વં તેનૌદનેનાતિ તરાણિ મૃત્યુમ્
જે ઓદનથી સૃષ્ટિકર્તાઓએ મૃત્યુને પાર કર્યું, જે યમએ તપ અને પ્રયત્નથી પ્રાપ્ત કર્યું; જે બ્રહ્માએ પહેલાં બ્રહ્મા માટે રાંધ્યો હતો, એ ઓદનથી મૃત્યુને પાર કરી શકાય છે.
યો દાધાર પૃથિવીં વિશ્વભોજસં યો અન્તરિક્ષમાપૃણાદ્રસેન । યો અસ્તભ્નાદ્દિવમૂર્ધ્વો મહિમ્ના તેનૌદનેનાતિ તરાણિ મૃત્યુમ્
જેણે પૃથ્વીનું પાલન કર્યું, જે સર્વને પોષે છે, જેણે મધ્યલોકને રસથી ભર્યો, અને જે મહિમાથી આકાશને ટેકો આપે છે—એ ઓદનથી મૃત્યુને પાર કરી શકાય છે.
યસ્માન્ માસા નિર્મિતાસ્ત્રિંશદરાઃ સંવત્સરો યસ્માન્ નિર્મિતો દ્વાદશારઃ । અહોરાત્રા યં પરિયન્તો નાપુસ્તેનૌદનેનાતિ તરાણિ મૃત્યુમ્
જેમાંથી માસો, ત્રીસ ભાગવાળા, બનેલા; જેમાંથી વર્ષ, બાર ભાગવાળું, બનેલું; જેને દિવસ-રાત સતત ઘેરી રાખે છે—એ ઓદનથી મૃત્યુને પાર કરી શકાય છે.
યઃ પ્રાણદઃ પ્રાણદવાન્ બભૂવ યસ્મૈ લોકા ઘૃતવન્તઃ ક્ષરન્તિ । જ્યોતિષ્મતીઃ પ્રદિશો યસ્ય સર્વાસ્તેનૌદનેનાતિ તરાણિ મૃત્યુમ્
જે પ્રાણદાતા છે, જે પ્રાણ આપનાર બન્યો, જેના માટે લોકોએ ઘીથી વહે છે; જેના માટે સર્વ તેજસ્વી દિશાઓ છે—એ ઓદનથી મૃત્યુને પાર કરી શકાય છે.
યસ્માત્પક્વાદમૃતં સંબભૂવ યો ગાયત્ર્યા અધિપતિર્બભૂવ । યસ્મિન્ વેદા નિહિતા વિશ્વરૂપાસ્તેનૌદનેનાતિ તરાણિ મૃત્યુમ્
જેમાંથી પાકેલું અમૃત પ્રગટ્યું, જે ગાયત્રીનો સ્વામી બન્યો, જેમાં સર્વરૂપ વેદો સ્થિત છે—એ ઓદનથી મૃત્યુને પાર કરી શકાય છે.
અવ બાધે દ્વિષન્તં દેવપીયું સપત્ના યે મેઽપ તે ભવન્તુ । બ્રહ્મૌદનં વિશ્વજિતં પચામિ શૃણ્વન્તુ મે શ્રદ્દધાનસ્ય દેવાઃ
જે મારા દુશ્મન છે, દેવતાઓના વિરોધી છે અને મને ઈર્ષ્યા કરે છે, તેમને દૂર હટાવો. હું સર્વેને જીતનારી યજ્ઞની ખીચડી રાંધું છું; શ્રદ્ધા ધરાવતા દેવતાઓએ મારી વાત સાંભળે.
તાન્ત્સત્યૌજાઃ પ્ર દહત્વગ્નિર્વૈશ્વાનરો વૃષા । યો નો દુરસ્યાદ્દિપ્સાચ્ચાથો યો નો અરાતિયાત્
અગ્નિ વૈશ્વાનર, તું સાચી શક્તિથી અમારા દુશ્મનોને, જે અમને નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છે છે, ભસ્મ કરી દે.
યો નો દિપ્સાદદિપ્સતો દિપ્સતો યશ્ચ દિપ્સતિ । વૈશ્વાનરસ્ય દંષ્ટ્રયોરગ્નેરપિ દધામિ તમ્
જે અમને નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છે છે, કે જે ખરેખર નુકસાન કરે છે, અને જે હુમલો કરે છે—એ બધાને હું અગ્નિ વૈશ્વાનરનાં દાંત વચ્ચે મૂકી દઉં છું.
ય આગરે મૃગયન્તે પ્રતિક્રોશેઽમાવાસ્યે । ક્રવ્યાદો અન્યાન્ દિપ્સતઃ સર્વાંસ્તાન્ત્સહસા સહે
જે ઘરનાં અંદર અમને પકડવા આવે છે, કે અમાવાસ્યાની રાત્રે સામે અવાજ કરે છે, કે જે માંસખોરો બીજાઓ પર હુમલો કરે છે—એ બધાને હું દ્રઢતાથી સહન કરું છું.
સહે પિશાચાન્ત્સહસૈષાં દ્રવિણં દદે । સર્વાન્ દુરસ્યતો હન્મિ સં મ આકૂતિર્ઋધ્યતામ્
હું પિશાચોને સહન કરું છું, તેમને જીતું છું અને ધન આપે છું. જે અમને નુકસાન પહોંચાડે છે, તેમને હું નાશ કરું છું; મારી ઈચ્છા પૂર્ણ થાય.
યે દેવાસ્તેન હાસન્તે સૂર્યેણ મિમતે જવમ્ । નદીષુ પર્વતેષુ યે સં તૈઃ પશુભિર્વિદે
જે દેવતાઓ ચોર પર હસે છે, સૂર્ય સાથે ઝડપ માપે છે, નદીઓ અને પર્વતોમાં વસે છે—એ બધા પ્રાણીઓ સાથે હું એક છું.
તપનો અસ્મિ પિશાચાનાં વ્યાઘ્રો ગોમતામિવ । શ્વાનઃ સિંહમિવ દૃષ્ટ્વા તે ન વિન્દન્તે ન્યઞ્ચનમ્
પિશાચોમાં હું દહન કરનાર છું, જેમ ગાયોમાં વાઘ હોય; જેમ શ્વાન સિંહને જોઈ છુપાઈ જાય, એમ મને જોઈને તેઓ ક્યાંય આશરો નથી શોધી શકતા.
ન પિશાચૈઃ સં શક્નોમિ ન સ્તેનૈઃ ન વનર્ગુભિઃ । પિશાચાસ્તસ્માન્ નશ્યન્તિ યમહં ગ્રામમાવિશે
મારે પિશાચો, ચોરો કે જંગલમાં રહેતા લોકો કદી જીતવા શકતા નથી; એટલે, હું જે ગામમાં પ્રવેશું, ત્યાંથી પિશાચો નાશ પામે છે.
યં ગ્રામમાવિશત ઇદમુગ્રં સહો મમ । પિશાચાસ્તસ્માન્ નશ્યન્તિ ન પાપમુપ જાનતે
જે ગામમાં હું પ્રવેશું, ત્યાં મારું આ ભયાનક બળ રહે છે; એ ગામમાંથી પિશાચો નાશ પામે છે અને કોઈ દુઃખ નજીક આવતું નથી.
યે મા ક્રોધયન્તિ લપિતા હસ્તિનં મશકા ઇવ । તાન્ અહં મન્યે દુર્હિતાન્ જને અલ્પશયૂન્ ઇવ
જે લોકો મને શબ્દોથી ગુસ્સે કરે છે, જેમ માખીઓ હાથીને ચીડવે છે, તેમને હું દુષ્ટ માનું છું અને તેઓ લોકોમાં ટૂંકા આયુષ્યવાળા છે.
અભિ તં નિર્ઋતિર્ધત્તામશ્વમિવ અશ્વાભિધાન્યા । મલ્વો યો મહ્યં ક્રુધ્યતિ સ ઉ પાશાન્ ન મુચ્યતે
જે મારા પર ગુસ્સો કરે છે, તેને વિનાશ પકડી લે, જેમ ઘોડાને પકડનાર ઘોડાને પકડે છે; જે મને ગુસ્સે થાય છે, તે બંધનમાંથી છૂટતો નથી.
ત્વયા પૂર્વમથર્વાણો જઘ્નૂ રક્ષાંસ્યોષધે । ત્વયા જઘાન કશ્યપસ્ત્વયા કણ્વો અગસ્ત્યઃ
તારી મદદથી, ઔષધિ, પ્રાચીન અથર્વણોએ રાક્ષસોને મારે હતા; તારી સાથે કશ્યપ, કણ્વ અને અગસ્ત્યએ પણ તેમને મારે હતા.
ત્વયા વયમપ્સરસો ગન્ધર્વાંસ્ચાતયામહે । અજશૃઙ્ગ્યજ રક્ષઃ સર્વાન્ ગન્ધેન નાશય
તારી મદદથી અમે અપ્સરાઓ અને ગંધર્વોને દૂર હટાવીએ છીએ; ઓ વાંકડા વાંકડા વાળા, તારા સુગંધથી બધા રાક્ષસોને નાશ કર.
નદીં યન્ત્વપ્સરસોઽપાં તારમવશ્વસમ્ । ગુલ્ગુલૂઃ પીલા નલદ્યૌક્ષગન્ધિઃ પ્રમન્દની । તત્પરેતાપ્સરસઃ પ્રતિબુદ્ધા અભૂતન
અપ્સરાઓ નદી તરફ જાય, પાણીના વહેણ તરફ, અનિશ્ચિત પાર તરફ જાય; ગુલગુલુ, પીળા, નલદ્યુ, ગાયના સુગંધવાળી અને પ્રમંદની—આ બધાં અપ્સરાઓ, હવે જતાં, જાગૃત થાય.
યત્રાશ્વત્થા ન્યગ્રોધા મહાવૃક્ષાઃ શિખણ્ડિનઃ । તત્પરેતાપ્સરસઃ પ્રતિબુદ્ધા અભૂતન
જ્યાં અશ્વત્થ અને વડ જેવા મોટા વૃક્ષો ઊભા છે, શિખરવાળા, ત્યાં એ જતાં અપ્સરાઓ જાગૃત થાય.
યત્ર વઃ પ્રેઙ્ખા હરિતા અર્જુના ઉત યત્રાઘાતાઃ કર્કર્યઃ સંવદન્તિ । તત્પરેતાપ્સરસઃ પ્રતિબુદ્ધા અભૂતન
જ્યાં તમારી લીલી ઝૂલાઓ છે, ઓ અર્જુન, અને જ્યાં ઠોકર મારવાના થાંભલા વાગે છે—ત્યાં એ જતાં અપ્સરાઓ જાગૃત થાય.