સમીક્ષયન્તુ તવિષાઃ સુદાનવોઽપાં રસા ઓષધીભિઃ સચન્તામ્ । વર્ષસ્ય સર્ગા મહયન્તુ ભૂમિં પૃથગ્જાયન્તામોષધયો વિશ્વરૂપાઃ
શક્તિશાળી, દયાળુ દેવતાઓ કૃપા દ્રષ્ટિ કરે; પાણીના રસ વનસ્પતિઓ સાથે જોડાય; વરસાદના ઝરણાં પૃથ્વીને મહાન બનાવે, વિવિધ સ્વરૂપની ઔષધિઓ જન્મે.
સમીક્ષયસ્વ ગાયતો નભાંસ્યપાં વેગાસઃ પૃથગુદ્વિજન્તામ્ । વર્ષસ્ય સર્ગા મહયન્તુ ભૂમિં પૃથગ્જાયન્તાં વીરુધો વિશ્વરૂપાઃ
હે ગાયક, તું આકાશ પર કૃપા દ્રષ્ટિ કર; પાણીના ઝડપી પ્રવાહો અલગથી ઊભા થાય; વરસાદના ઝરણાં પૃથ્વીને મહાન બનાવે, વિવિધ સ્વરૂપની વનસ્પતિઓ જન્મે.
ગણાસ્ત્વોપ ગાયન્તુ મારુતાઃ પર્જન્ય ઘોષિણઃ પૃથક્। સર્ગા વર્ષસ્ય વર્ષતો વર્ષન્તુ પૃથિવીમનુ
મારુતોના સમૂહો, વરસાદના ગર્જનાથી ગાતા આવે, દરેક પોતપોતાના રીતે. વરસાદની ધારા ધરતી પર વરસે, બધે સુખદ વરસાદ વરસે.
ઉદીરયત મરુતઃ સમુદ્રતસ્ત્વેષો અર્કો નભ ઉત્પાતયાથ । મહઋષભસ્ય નદતો નભસ્વતો વાશ્રા આપઃ પૃથિવીં તર્પયન્તુ
મારુતો, દરિયાથી પાણી ઊભું કરો; તેજસ્વી સૂર્ય આકાશમાં ચડે; મહાન વાછરડાની ગર્જનાથી ચાલેલી નદીઓ ધરતીને તૃપ્ત કરે.
અભિ ક્રન્દ સ્તનયાર્દયોદધિં ભૂમિં પર્જન્ય પયસા સમઙ્ધિ । ત્વયા સૃષ્ટં બહુલમૈતુ વર્ષમાશારૈષી કૃશગુરેત્વસ્તમ્
તુફાન ગર્જે, વીજળી કડે, દરિયો અને ધરતી ધ્રુજી ઉઠે; તારા દ્વારા સર્જાયેલું વરસાદ, ધણી માત્રામાં આવે, દુર્બળ અને મજબૂત સૌને યોગ્ય સમયે મળે.
સં વોઽવન્તુ સુદાનવ ઉત્સા અજગરા ઉત । મરુદ્ભિઃ પ્રચ્યુતા મેઘા વર્ષન્તુ પૃથિવીમનુ
દયાળુ દેવતાઓ, કૂવો અને ઊંડા જળાશયો સૌને રક્ષે; મારુતો દ્વારા ચલાવેલા મેઘો ધરતી પર વરસાદ વરસાવે.
આશામાશાં વિ દ્યોતતાં વાતા વાન્તુ દિશોદિશઃ । મરુદ્ભિઃ પ્રચ્યુતા મેઘાઃ સં યન્તુ પૃથિવીમનુ
આશા પ્રકાશિત થાય; પવન દરેક દિશામાં ફૂકે; મારુતો દ્વારા હંકારેલા વાદળો ધરતી પર એકઠા થાય.
આપો વિદ્યુદભ્રં વર્ષં સં વોઽવન્તુ સુદાનવ ઉત્સા અજગરા ઉત । મરુદ્ભિઃ પ્રચ્યુતા મેઘાઃ પ્રાવન્તુ પૃથિવીમનુ
પાણી, વીજળી, વાદળ અને વરસાદ સૌને રક્ષે; દયાળુ દેવતાઓ, કૂવો અને ઊંડા જળાશયો; મારુતો દ્વારા ચલાવેલા મેઘો ધરતીને ભરપૂર કરે.
અપામગ્નિસ્તનૂભિઃ સંવિદાનો ય ઓષધીનામધિપા બભૂવ । સ નો વર્ષં વનુતાં જાતવેદાઃ પ્રાણં પ્રજાભ્યો અમૃતં દિવસ્પરિ
પાણી સાથે જોડાયેલા, ઔષધિઓના સ્વામી અગ્નિ, જાતવેદા, અમને વરસાદ, શ્વાસ અને સંતાન માટે અમૃત આપે.
પ્રજાપતિઃ સલિલાદા સમુદ્રાદાપ ઈરયન્ન્ ઉદધિમર્દયાતિ । પ્ર પ્યાયતાં વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતોઽર્વાન્ એતેન સ્તનયિત્નુનેહિ
પ્રજાપતિ દરિયાથી પાણી હલાવે છે, સમુદ્રને ઉથલાવે છે; મહાન ઘોડાનું બીજ વધે; વીજળીવાળું વાદળ વરસાદ વરસાવે.
અપો નિષિઞ્ચન્ન્ અસુરઃ પિતા નઃ શ્વસન્તુ ગર્ગરા અપાં વરુણાવ નીચીરપઃ સૃજ । વદન્તુ પૃશ્નિબાહવો મણ્ડૂકા ઇરિણાનુ
અમારા પિતા અસુર પાણી વરસાવે છે; ઊંડા જળાશયો શ્વાસ લે, વરુણ અને પાણી વહેવા દે; સુકાઈ ગયેલી જમીનમાં દેડકાંઓ બોલે.
સંવત્સરં શશયાના બ્રાહ્મણા વ્રતચારિણઃ । વાચં પર્જન્યજિન્વિતાં પ્ર મણ્ડૂકા અવાદિષુઃ
સંવત્સરભર બ્રાહ્મણો વ્રત પાળી મૌન રહ્યા; હવે વરસાદથી જીવંત થયેલા દેડકાંઓ બોલવા લાગ્યા.
ઉપપ્રવદ મણ્ડૂકિ વર્ષમા વદ તાદુરિ । મધ્યે હ્રદસ્ય પ્લવસ્વ વિગૃહ્ય ચતુરઃ પદઃ
દેડકાં બોલ, વરસાદ માટે બોલ, તાડુરી બોલ; તળાવના મધ્યમાં તર, તારા ચાર પગ ફેલાવી.
ખણ્વખા૩ ખૈમખા૩ મધ્યે તદુરિ । વર્ષં વનુધ્વં પિતરો મરુતાં મન ઇચ્છત
ખણ્વખા, ખૈમખા, મધ્યમાં તાડુરી; પિતાઓ, વરસાદ માટે બોલો, મારુતોની કૃપા ઇચ્છો.
મહાન્તં કોશમુદચાભિ ષિઞ્ચ સવિદ્યુતં ભવતુ વાતુ વાતઃ । તન્વતાં યજ્ઞં બહુધા વિસૃષ્ટા આનન્દિનીરોષધયો ભવન્તુ
મહાન ઘડામાંથી પાણી વરસાવો, પવન વીજળી સાથે ફૂંકાય; અનેક રીતે યજ્ઞ થાય; પાણીથી ઔષધિઓ આનંદિત થાય.
બૃહન્ન્ એષામધિષ્ઠાતા અન્તિકાદિવ પશ્યતિ । ય સ્તાયન્ મન્યતે ચરન્ત્સર્વં દેવા ઇદં વિદુઃ
મહાન નિયંત્રણકર્તા નજીકથી જુએ છે; જે ચાલતો છુપાય છે એમ માને, તે બધું દેવતાઓ જાણે છે.
યસ્તિષ્ઠતિ ચરતિ યશ્ચ વઞ્ચતિ યો નિલાયં ચરતિ યઃ પ્રતઙ્કમ્ । દ્વૌ સંનિષદ્ય યન્ મન્ત્રયેતે રાજા તદ્વેદ વરુણસ્તૃતીયઃ
જે ઊભો છે, ચાલે છે, છેતરી છે, ઘર જાય છે કે વિદેશ જાય છે, બે જણ મળીને વાત કરે ત્યારે ત્રીજા રૂપે રાજા વરુણ જાણે છે.
ઉતેયં ભૂમિર્વરુણસ્ય રાજ્ઞ ઉતાસૌ દ્યૌર્બૃહતી દૂરેઅન્તા । ઉતો સમુદ્રૌ વરુણસ્ય કુક્ષી ઉતાસ્મિન્ન્ અલ્પ ઉદકે નિલીનઃ
આ ધરતી રાજા વરુણની છે, અને દૂરની વિશાળ આકાશ પણ; સમુદ્રો વરુણની કૂખ છે, નાનાં જળાશયમાં છુપાયેલો પણ તેની અંદર છે.
ઉત યો દ્યામતિસર્પાત્પરસ્તાન્ ન સ મુચ્યાતૈ વરુણસ્ય રાજ્ઞઃ । દિવ સ્પશઃ પ્ર ચરન્તીદમસ્ય સહસ્રાક્ષા અતિ પશ્યન્તિ ભૂમિમ્
જે આકાશની પાર જાય છે તે પણ રાજા વરુણથી છૂટી શકતો નથી; તેની હજારો આંખવાળી દૂતીઓ ધરતી પર ફરતી રહે છે અને બધું જુએ છે.
સર્વં તદ્રાજા વરુણો વિ ચષ્ટે યદન્તરા રોદસી યત્પરસ્તાત્। સંખ્યાતા અસ્ય નિમિષો જનાનામક્ષાન્ ઇવ શ્વઘ્ની નિ મિનોતિ તાનિ
રાજા વરુણ આકાશ-ધરતી વચ્ચે અને તેનાથી પર બધું જુએ છે; લોકોની પળક પણ તે ગણે છે, જેમ જુગારી પાંસાં ગણતો હોય.
યે તે પાશા વરુણ સપ્તસપ્ત ત્રેધા તિષ્ઠન્તિ વિષિતા રુષન્તઃ । છિનન્તુ સર્વે અનૃતં વદન્તં યઃ સત્યવાદ્યતિ તં સૃજન્તુ
હે વરુણ, તારા એ સાતે સાત ફાંસાં, ત્રણ રીતે ગોઠવાયેલા, જેઓ કઠોર છે—એ બધા મળીને જે ખોટું બોલે છે, તેને કાપી નાખે; અને જે સાચું બોલે છે, તેને મુક્ત કરી દે.
શતેન પાશૈરભિ ધેહિ વરુણૈનં મા તે મોચ્યનૃતવાઙ્નૃચક્ષઃ । આસ્તાં જાલ્મ ઉદરં શ્રંશયિત્વા કોશ ઇવાબન્ધઃ પરિકૃત્યમાનઃ
હે વરુણ, તું એ માણસને સો ફાંસાંથી બાંધી દે; ખોટું બોલનાર કે દુષ્કર્મ કરનાર તારા હાથમાંથી છૂટી ન જાય. એ દુષ્ટ માણસ પેટ સુકાઈને, ખાલી થેલી જેવો પડી રહે.
યઃ સમાભ્યો વરુણો યો વ્યાભ્યો યઃ સંદેશ્યો વરુણો યો વિદેશ્યો । યો દૈવો વરુણો યશ્ચ માનુષઃ
હે વરુણ, આપણામાંથી કે બીજાઓમાંથી જે કોઈ હોય, મોકલવાનો હોય કે દૂર રાખવાનો હોય, દેવત્વ ધરાવતો હોય કે માનવ હોય—
તૈસ્ત્વા સર્વૈરભિ ષ્યામિ પાશૈરસાવામુષ્યાયણામુષ્યાઃ પુત્ર । તાન્ ઉ તે સર્વાન્ અનુસંદિશામિ
એ બધા ફાંસાંથી હું તને, આને, તેને અને તેના પુત્રને બાંધીશ; એ બધાને હું હવે તારી સોંપી દઉં છું.
ઈશાણાં ત્વા ભેષજાનામુજ્જેષ આ રભામહે । ચક્રે સહસ્રવીર્યં સર્વસ્મા ઓષધે ત્વા
હું તને, દવાઓના સ્વામી, મુક્તિ માટે પકડી રહ્યો છું. હે ઔષધિ, તારી હજારો ગણી શક્તિથી, હું તને સર્વ રોગ માટે લગાડું છું.
સત્યજિતં શપથયાવનીં સહમાનાં પુનઃસરામ્ । સર્વાઃ સમહ્વ્યોષધીરિતો નઃ પારયાદિતિ
સત્યથી વિજયી, શપથ ધારણ કરનાર, સહનશીલ અને પુનઃ પાછી આવનાર—બધી ઔષધિઓ એકઠી થઈને અમને બોલાવે અને પાર પાડે.
યા શશાપ શપનેન યાઘં મૂરમાદધે । યા રસસ્ય હરણાય જાતમારેભે તોકમત્તુ સા
જે શાપથી શાપ મૂકે છે, જે દુઃખ અને પાગલપન લાવે છે, જે રસ ચોરવા માટે જન્મી છે—એ પોતાનો જ સંતાન ભોગવે.
યાં તે ચક્રુરામે પાત્રે યાં ચક્રુર્નીલલોહિતે । આમે માંસે કૃત્યાં યાં ચક્રુસ્તયા કૃત્યાકૃતો જહિ
કાચા વાસણમાં જે કૃત્ય કર્યું, નીલા અને લાલ વાસણમાં જે કૃત્ય કર્યું, કાચા માંસમાં જે કૃત્ય કર્યું—એ જ કૃત્યથી, કૃત્ય કરનારને નાશ કર.
દૌષ્વપ્ન્યં દૌર્જીવિત્યં રક્ષો અભ્વમરાય્યઃ । દુર્ણામ્નીઃ સર્વા દુર્વાચસ્તા અસ્મન્ નાશયામસિ
ખરાબ સપનાં, દુર્ભાગ્ય, ભૂત, વિનાશ, ખરાબ નામ અને ખરાબ બોલ—આ બધું અમે આપણા પાસેથી દૂર કરી દઈએ છીએ.
ક્ષુધામારં તૃષ્ણામારમગોતામનપત્યતામ્ । અપામાર્ગ ત્વયા વયં સર્વં તદપ મૃજ્મહે
ભુખ, તરસ, સંતાનનો અભાવ, ગાય-ધનનો અભાવ—હે અપામાર્ગ, તારી સાથે અમે આ બધું દૂર કરી નાખીએ છીએ.