ઇન્દ્રો રૂપેણાગ્નિર્વહેન પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠી વિરાટ્। વિશ્વાનરે અક્રમત વૈશ્વાનરે અક્રમતાનડુહ્યક્રમત । સોઽદૃંહયત સોઽધારયત
ઇન્દ્ર રૂપે, અગ્નિ વાહક તરીકે, પ્રજાપતિ સર્વોચ્ચ, વિરાટ—allએ સર્વવ્યાપી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો, વૈશ્વાનર અને અનડુહામાં પ્રવેશ કર્યો; એણે બધું સ્થિર કર્યું, ધારણ કર્યું.
મધ્યમેતદનડુહો યત્રૈષ વહ આહિતઃ । એતાવદસ્ય પ્રાચીનં યાવાન્ પ્રત્યઙ્સમાહિતઃ
આ અનડુહાનું મધ્ય છે, જ્યાં આ વાહક સ્થાપિત છે; જેટલું પૂર્વ તરફ છે, એટલું જ પશ્ચિમ તરફ પણ સ્થાપિત છે.
યો વેદાનડુહો દોહાન્ત્સપ્તાનુપદસ્વતઃ । પ્રજાં ચ લોકં ચાપ્નોતિ તથા સપ્તઋષયો વિદુઃ
જે અનડુહાના સાત દોહણ સ્થાન ક્રમશઃ જાણે છે, તે સંતાન અને લોક પ્રાપ્ત કરે છે; આમ સાત ઋષિઓએ પણ જાણ્યું હતું.
પદ્ભિઃ સેદિમવક્રામન્ન્ ઇરાં જઙ્ઘાભિરુત્ખિદન્ । શ્રમેણાનડ્વાન્ કીલાલં કીનાશશ્ચાભિ ગચ્છતઃ
પગથી દબાવીને, જાંઘથી ખોરાક કાઢી, મહેનતથી અનડુહા અને હલ ચલાવનાર બંને રસ સુધી પહોંચે છે.
દ્વાદશ વા એતા રાત્રીર્વ્રત્યા આહુઃ પ્રજાપતેઃ । તત્રોપ બ્રહ્મ યો વેદ તદ્વા અનડુહો વ્રતમ્
આ બાર રાતો પ્રજાપતિનું વ્રત કહેવાય છે; જે ત્યાં બ્રહ્મને જાણે છે, એ જ અનડુહાનું વ્રત છે.
દુહે સાયં દુહે પ્રાતર્દુહે મધ્યંદિનં પરિ । દોહા યે અસ્ય સંયન્તિ તાન્ વિદ્માનુપદસ્વતઃ
સાંજે દુધ દોહાય છે, સવારે દોહાય છે, મધ્યાહ્ને પણ દોહાય છે; જે એના દોહણના સમય ક્રમશઃ જાણે છે, એ સાચા અર્થમાં જાણે છે.
રોહણ્યસિ રોહણ્યસ્થ્નશ્છિન્નસ્ય રોહણી । રોહયેદમરુન્ધતિ
તુ સ્વસ્થ કરનારી છે, તુ તૂટી ગયેલું અને કપાયેલું પણ સાજું કરનારી છે; અમરુંધતી એને ફરીથી ઉગારી દે.
યત્તે રિષ્ટં યત્તે દ્યુત્તમસ્તિ પેષ્ટ્રં ત આત્મનિ । ધાતા તદ્ભદ્રયા પુનઃ સં દધત્પરુષા પરુઃ
તારા શરીરમાં જે કંઈ ઇજા થયું છે, તૂટ્યું છે, કચડાયું છે, તે બધું સર્જનહાર શુભતાથી ફરીથી જોડે અને ભાગે ભાગે મજબૂત કરે.
સં તે મજ્જા મજ્જ્ઞા ભવતુ સમુ તે પરુષા પરુઃ । સં તે માંસસ્ય વિસ્રસ્તં સમસ્થ્યપિ રોહતુ
તારી મજ્જા મજ્જા સાથે જોડાય, તારા સાંધા સાંધા સાથે જોડાય; તારા માંસમાંથી જે પડી ગયું છે, એ હાડકાં સાથે ફરી ઉગે.
મજ્જા મજ્ઞા સં ધીયતાં ચર્મણા ચર્મ રોહતુ । અસૃક્તે અસ્થિ રોહતુ માંસં માંસેન રોહતુ
મજ્જા મજ્જા સાથે જોડાય, ચામડી ચામડી સાથે જોડાય; હાડકું લોહી સાથે ઉગે, માંસ માંસ સાથે ઉગે.
લોમ લોમ્ના સં કલ્પયા ત્વચા સં કલ્પયા ત્વચમ્ । અસૃક્તે અસ્થિ રોહતુ છિન્નં સં ધેહ્યોષધે
વાળ વાળ સાથે ગોઠવ, ચામડી ચામડી સાથે ગોઠવ; હાડકું લોહી સાથે ઉગે, ઔષધિ, તું કપાયેલું જોડ.
સ ઉત્તિષ્ઠ પ્રેહિ પ્ર દ્રવ રથઃ સુચક્રઃ । સુપવિઃ સુનાભિઃ પ્રતિ તિષ્ઠોર્ધ્વઃ
ઉઠ, આગળ વધ, દોડ, રથ સુવ્હીલ છે, સારી રીતે જોડાયેલ છે, મજબૂત છે; સીધો ઊભો રહી.
યદિ કર્તં પતિત્વા સંશશ્રે યદિ વાશ્મા પ્રહૃતો જઘાન । ઋભૂ રથસ્યેવાઙ્ગાનિ સં દધત્પરુષા પરુઃ
જો ધુરા પરથી પડી તૂટી ગયું હોય, અથવા પથ્થર વાગી તૂટી ગયું હોય, તો ઋભુઓ રથના ભાગો જેવું સાંધા સાંધા જોડે.
ઉત દેવા અવહિતં દેવા ઉન્નયથા પુનઃ । ઉતાગશ્ચક્રુષં દેવા દેવા જીવયથા પુનઃ
દેવતાઓએ નીચે મૂક્યું, દેવતાઓએ ફરી ઊંચું કર્યું; દેવતાઓએ ફરી પૂરું કર્યું, દેવતાઓએ ફરી જીવંત કર્યું.
દ્વાવિમૌ વાતૌ વાત આ સિન્ધોરા પરાવતઃ । દક્ષં તે અન્ય આવાતુ વ્યન્યો વાતુ યદ્રપઃ
હે પવનદેવ, આ બે પવનો નદીના દૂર કાંઠેથી આવે છે; તેમાંનો એક તને કૌશલ્ય આપે અને બીજો તારા માટે નુકસાનકારક વસ્તુઓ દૂર કરે.
આ વાત વાહિ ભેષજં વિ વાત વાહિ યદ્રપઃ । ત્વં હિ વિશ્વભેષજ દેવાનાં દૂત ઈયસે
હે પવનદેવ, તું આરોગ્ય લાવજે; તું દુઃખદાયક વસ્તુઓ દૂર કરજે; કેમ કે તું સર્વરોગનાશક છે, દેવતાઓનો દૂત બનીને જાય છે.
ત્રાયન્તામિમં દેવાસ્ત્રાયન્તાં મરુતાં ગણાઃ । ત્રાયન્તાં વિશ્વા ભૂતાનિ યથાયમરપા અસત્
દેવતાઓ આ મનુષ્યની રક્ષા કરે, મરુતગણ તેની રક્ષા કરે; સર્વ જીવાત્માઓ તેની રક્ષા કરે જેથી તે દુઃખથી મુક્ત રહે.
આ ત્વાગમં શંતાતિભિરથો અરિષ્ટતાતિભિઃ । દક્ષં ત ઉગ્રમાભારિષં પરા યક્ષ્મં સુવામિ તે
હું તારી પાસે આશીર્વાદ અને સુરક્ષાના ઉપાયો સાથે આવ્યો છું; હું તને બલવાન અને શક્તિશાળી શક્તિ આપું છું; તારા માટે રોગ દૂર કરું છું.
અયં મે હસ્તો ભગવાન્ અયં મે ભગવત્તરઃ । અયં મે વિશ્વભેષજોઽયં શિવાભિમર્શનઃ
મારો આ હાથ શુભ છે, અને આ હાથ તો વધુ શુભ છે; આ સર્વરોગનાશક છે, આ કલ્યાણકારી સ્પર્શ છે.
હસ્તાભ્યાં દશશાખાભ્યાં જિહ્વા વાચઃ પુરોગવી । અનામયિત્નુભ્યાં હસ્તાભ્યાં તાભ્યાં ત્વાભિ મૃશામસિ
બન્ને હાથથી, દસ આંગળીઓથી, વાણીની આગેવાન જીભથી, આરોગ્યદાયક હાથોથી, અમે તને સ્પર્શ કરીએ છીએ.
અજો હ્યગ્નેરજનિષ્ટ શોકાત્સો અપશ્યજ્જનિતારમગ્રે । તેન દેવા દેવતામગ્ર આયન્ તેન રોહાન્ રુરુહુર્મેધ્યાસઃ
અજન્મા અગ્નિની તાપથી જન્મ્યો; તેણે શરૂઆતમાં પોતાના જનકને જોયો; તેના સાથે દેવતાઓએ પ્રથમ દિવ્યતા પામી, અને પવિત્રોએ તેની સાથે બળ મેળવ્યું.
ક્રમધ્વમગ્નિના નાકમુખ્યાન્ હસ્તેષુ બિભ્રતઃ । દિવસ્પૃષ્ઠં સ્વર્ગત્વા મિશ્રા દેવેભિરાધ્વમ્
અગ્નિ સાથે, નેતાઓને હાથમાં લઈને, સર્વોચ્ચ સ્વર્ગ તરફ આગળ વધો; આકાશની ચોટીને સ્પર્શો અને દેવતાઓ સાથે જોડાઈ જાઓ.
પૃષ્ઠાત્પૃથિવ્યા અહમન્તરિક્ષમારુહમન્તરિક્ષાદ્દિવમારુહમ્ । દિવો નાકસ્ય પૃષ્ઠાત્સ્વર્જ્યોતિરગામહમ્
પૃથ્વી પરથી હું અંતરિક્ષમાં ચડ્યો; અંતરિક્ષમાંથી સ્વર્ગમાં પહોંચ્યો; સ્વર્ગની ચોટી પરથી પ્રકાશમય લોકમાં ગયો.
સ્વર્યન્તો નાપેક્ષન્ત આ દ્યાં રોહન્તિ રોદસી । યજ્ઞં યે વિશ્વતોધારં સુવિદ્વાંસો વિતેનિરે
જે સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ પાછળ જોઈતા નથી; તેઓ બંને લોકમાં ચડે છે; જેઓ સર્વ આધારરૂપ યજ્ઞ ફેલાવે છે, તે વિદ્વાનો ચડે છે.
અગ્ને પ્રેહિ પ્રથમો દેવતાનાં ચક્ષુર્દેવાનામુત માનુષાણામ્ । ઇયક્ષમાણા ભૃગુભિઃ સજોષાઃ સ્વર્યન્તુ યજમાનાઃ સ્વસ્તિ
હે અગ્નિ, તું દેવતાઓમાં પ્રથમ છે, દેવો અને માનવોના નેત્ર છે; ભૃગુઓ સાથે એકતા પામેલા યજમાનો સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે અને કલ્યાણ પામે.
અજમનજ્મિ પયસા ઘૃતેન દિવ્યં સુપર્ણં પયસં બૃહન્તમ્ । તેન ગેષ્મ સુકૃતસ્ય લોકં સ્વરારોહન્તો અભિ નાકમુત્તમમ્
હું અજન્માને દૂધ અને ઘીથી ભોજન કર્યો, તે દિવ્ય, વિશાળ પાંખોવાળું અને પુષ્કળ દૂધ છે; તેના દ્વારા અમે સારા કર્મના લોકમાં જઈ, સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં ચડીશું.
પઞ્ચૌદનં પઞ્ચભિરઙ્ગુલિભિર્દર્વ્યોદ્ધર પઞ્ચધૈતમોદનમ્ । પ્રાચ્યાં દિશિ શિરો અજસ્ય ધેહિ દક્ષિણાયાં દિશિ દક્ષિણં ધેહિ પાર્શ્વમ્
પાંચ પ્રકારના અન્નને પાંચ આંગળીઓથી, કડછીએ ઉઠાવ; અજન્માનું માથું પૂર્વ દિશામાં મૂકી, જમણું બાજુ દક્ષિણ દિશામાં મૂકી.
પ્રતીચ્યાં દિશિ ભસદમસ્ય ધેહ્યુત્તરસ્યાં દિશ્યુત્તરં ધેહિ પાર્શ્વમ્ । ઊર્ધ્વાયાં દિશ્યજસ્યાનૂકં ધેહિ દિશિ ધ્રુવાયાં ધેહિ પાજસ્યમન્તરિક્ષે મધ્યતો મધ્યમસ્ય
પશ્ચિમ દિશામાં અજન્માની રાખ મૂકી, ઉત્તર દિશામાં ડાબું બાજુ મૂકી; ઉપર દિશામાં પીઠ મૂકી, સ્થિર દિશામાં આધાર મૂકી, અને અંતરિક્ષના મધ્યમાં મધ્ય ભાગ મૂકી.
શૃતમજં શૃતયા પ્રોર્ણુહિ ત્વચા સર્વૈરઙ્ગૈઃ સંભૃતં વિશ્વરૂપમ્ । સ ઉત્ તિષ્ઠેતો અભિ નાકમુત્તમં પદ્ભિશ્ચતુર્ભિઃ પ્રતિ તિષ્ઠ દિક્ષુ
રસોઈ કરેલા અજન્માને ઘીથી સ્નાન કરાવ, ચામડીથી ઢાંકી, સર્વ અંગો અને સ્વરૂપોથી પૂર્ણ રાખ; તે સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં ઉઠે અને ચારેય દિશામાં પગથી ઊભો રહે.
સમુત્પતન્તુ પ્રદિશો નભસ્વતીઃ સમભ્રાણિ વાતજૂતાનિ યન્તુ । મહઋષભસ્ય નદતો નભસ્વતો વાશ્રા આપઃ પૃથિવીં તર્પયન્તુ
આકાશના બધા દિશાઓ ઊભી થાય, વાદળવાળા પવનો આગળ વધે; મહાન, ગર્જનારા, વાદળમાંથી ઉતરતી નદીઓ પૃથ્વીનું તૃપ્તિ કરે.