દિવિ જાતઃ સમુદ્રજઃ સિન્ધુતસ્પર્યાભૃતઃ । સ નો હિરણ્યજાઃ શઙ્ખ આયુષ્પ્રતરણો મણિઃ
આકાશમાં જન્મેલો, સમુદ્રમાંથી જન્મેલો અને નદીથી વહેતો, સોનાથી જન્મેલો શંખ, આયુષ્યને પાર કરાવનારો મણિ અમને રક્ષા કરે.
સમુદ્રાજ્જાતો મણિર્વૃત્રાજ્જાતો દિવાકરઃ । સો અસ્માન્ત્સર્વતઃ પાતુ હેત્યા દેવાસુરેભ્યઃ
સમુદ્રમાંથી જન્મેલો મણિ, વૃત્રનાશકથી જન્મેલો સૂર્ય, એ અમને દેવો અને દૈત્યોના શસ્ત્રોથી સર્વત્ર રક્ષા કરે.
હિરણ્યાનામેકોઽસિ સોમાત્ત્વમધિ જજ્ઞિષે । રથે ત્વમસિ દર્શત ઇષુધૌ રોચનસ્ત્વં પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષત્
તમે સોનાવાળાઓમાં એકમાત્ર છો; સોમમાંથી જન્મેલા છો; રથમાં દેખાતા અને તૂણે પ્રકાશમાન છો; તમે અમને દીર્ઘ આયુષ્ય આપો.
દેવાનામસ્થિ કૃશનં બભૂવ તદાત્મન્વચ્ચરત્યપ્સ્વન્તઃ । તત્તે બધ્નામ્યાયુષે વર્ચસે બલાય દીર્ઘાયુત્વાય શતશારદાય કાર્શનસ્ત્વાભિ રક્ષતુ
દેવતાઓની પાતળા હડી એવી બની છે; એ પોતાનાં સ્વરૂપે જળમાં ફરે છે; હું તને આયુષ્ય, તેજ, બળ, લાંબા જીવન અને શત વર્ષ માટે બાંધું છું; પાતળો તારો અમને રક્ષા કરે.
અનડ્વાન્ દાધાર પૃથિવીમુત દ્યામનડ્વાન્ દાધારોર્વન્તરિક્ષમ્ । અનડ્વાન્ દાધાર પ્રદિશઃ ષડુર્વીરનડ્વાન્ વિશ્વં ભુવનમા વિવેશ
બળવાન વાછરડાએ પૃથ્વી અને આકાશને ધારણ કર્યા; એણે વિશાળ આકાશમંડળને પણ સહન કર્યું; એણે છ દિશાઓને ધારણ કરી અને બધા લોકોમાં પ્રવેશ કર્યો.
અનડ્વાન્ ઇન્દ્રઃ સ પશુભ્યો વિ ચષ્ટે ત્રયાં છક્રો વિ મિમીતે અધ્વનઃ । ભૂતં ભવિષ્યદ્ભુવના દુહાનઃ સર્વા દેવાનાં ચરતિ વ્રતાનિ
ઇન્દ્ર એ વાછરડો છે; એ પશુઓની દેખરેખ કરે છે; ત્રણ ચક્કર માર્ગોને માપે છે; ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને બધા લોકોથી દૂધ દોરી, એ બધા દેવતાઓના નિયમોનું પાલન કરે છે.
ઇન્દ્રો જાતો મનુષ્યેષ્વન્તર્ઘર્મસ્તપ્તશ્ચરતિ શોશુચાનઃ । સુપ્રજાઃ સન્ત્સ ઉદારે ન સર્ષદ્યો નાશ્નીયાદનડુહો વિજાનન્
ઇન્દ્ર માનવોમાં જન્મે છે, અને ઘર્મ તરીકે અંદરથી દહે છે, તેજથી પ્રગટે છે; જ્યાં સારા સંતાન હોય એવા ઉદાર ઘરમાંથી એ હલનચલન ન કરે, ન ખાય, ન દુધ ન દોહે, કારણ કે એ જ્ઞાની છે.
અનડ્વાન્ દુહે સુકૃતસ્ય લોક ઐનં પ્યાયયતિ પવમાનઃ પુરસ્તાત્। પર્જન્યો ધારા મરુત ઊધો અસ્ય યજ્ઞઃ પયો દક્ષિણા દોહો અસ્ય
જે દુધ ન દોહાય તે અનડુહા સારા કર્મના ફળનો લોક આપે છે; શુદ્ધ કરનારો એને આગળથી પૂરતો રહે છે; વરસાદ એનું પ્રવાહ છે, મરુતો એનું સ્તન છે, યજ્ઞ એનું દુધ છે, અને દક્ષિણ એનું દોહણ છે.
યસ્ય નેશે યજ્ઞપતિર્ન યજ્ઞો નાસ્ય દાતેશે ન પ્રતિગ્રહીતા । યો વિશ્વજિદ્વિશ્વભૃદ્વિશ્વકર્મા ઘર્મં નો બ્રૂત યતમશ્ચતુષ્પાત્
જેના યજમાન યજ્ઞનો સ્વામી નથી, જેનો યજ્ઞ પોતાનો નથી, જેને દેનાર કે ગ્રહીતાર નથી; જે સર્વને જીતે છે, સર્વને ધારણ કરે છે, સર્વ કાર્ય કરે છે—એવા ઘર્મ વિશે અમને કહો, ચારે પગ વાળો હોય તો પણ.
યેન દેવાઃ સ્વરારુરુહુર્હિત્વા શરીરમમૃતસ્ય નાભિમ્ । તેન ગેષ્મ સુકૃતસ્ય લોકં ઘર્મસ્ય વ્રતેન તપસા યશસ્યવઃ
જેના દ્વારા દેવતાઓએ શરીર છોડીને સ્વર્ગમાં ચઢ્યા, અમૃતત્વના નાભિ સુધી પહોંચ્યા—એ જ્ઞાનથી, ઘર્મના વ્રત અને તપથી, અમને પણ સારા કર્મના લોક પ્રાપ્ત થાય.
ઇન્દ્રો રૂપેણાગ્નિર્વહેન પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠી વિરાટ્। વિશ્વાનરે અક્રમત વૈશ્વાનરે અક્રમતાનડુહ્યક્રમત । સોઽદૃંહયત સોઽધારયત
ઇન્દ્ર રૂપે, અગ્નિ વાહક તરીકે, પ્રજાપતિ સર્વોચ્ચ, વિરાટ—allએ સર્વવ્યાપી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો, વૈશ્વાનર અને અનડુહામાં પ્રવેશ કર્યો; એણે બધું સ્થિર કર્યું, ધારણ કર્યું.
મધ્યમેતદનડુહો યત્રૈષ વહ આહિતઃ । એતાવદસ્ય પ્રાચીનં યાવાન્ પ્રત્યઙ્સમાહિતઃ
આ અનડુહાનું મધ્ય છે, જ્યાં આ વાહક સ્થાપિત છે; જેટલું પૂર્વ તરફ છે, એટલું જ પશ્ચિમ તરફ પણ સ્થાપિત છે.
યો વેદાનડુહો દોહાન્ત્સપ્તાનુપદસ્વતઃ । પ્રજાં ચ લોકં ચાપ્નોતિ તથા સપ્તઋષયો વિદુઃ
જે અનડુહાના સાત દોહણ સ્થાન ક્રમશઃ જાણે છે, તે સંતાન અને લોક પ્રાપ્ત કરે છે; આમ સાત ઋષિઓએ પણ જાણ્યું હતું.
પદ્ભિઃ સેદિમવક્રામન્ન્ ઇરાં જઙ્ઘાભિરુત્ખિદન્ । શ્રમેણાનડ્વાન્ કીલાલં કીનાશશ્ચાભિ ગચ્છતઃ
પગથી દબાવીને, જાંઘથી ખોરાક કાઢી, મહેનતથી અનડુહા અને હલ ચલાવનાર બંને રસ સુધી પહોંચે છે.
દ્વાદશ વા એતા રાત્રીર્વ્રત્યા આહુઃ પ્રજાપતેઃ । તત્રોપ બ્રહ્મ યો વેદ તદ્વા અનડુહો વ્રતમ્
આ બાર રાતો પ્રજાપતિનું વ્રત કહેવાય છે; જે ત્યાં બ્રહ્મને જાણે છે, એ જ અનડુહાનું વ્રત છે.
દુહે સાયં દુહે પ્રાતર્દુહે મધ્યંદિનં પરિ । દોહા યે અસ્ય સંયન્તિ તાન્ વિદ્માનુપદસ્વતઃ
સાંજે દુધ દોહાય છે, સવારે દોહાય છે, મધ્યાહ્ને પણ દોહાય છે; જે એના દોહણના સમય ક્રમશઃ જાણે છે, એ સાચા અર્થમાં જાણે છે.
રોહણ્યસિ રોહણ્યસ્થ્નશ્છિન્નસ્ય રોહણી । રોહયેદમરુન્ધતિ
તુ સ્વસ્થ કરનારી છે, તુ તૂટી ગયેલું અને કપાયેલું પણ સાજું કરનારી છે; અમરુંધતી એને ફરીથી ઉગારી દે.
યત્તે રિષ્ટં યત્તે દ્યુત્તમસ્તિ પેષ્ટ્રં ત આત્મનિ । ધાતા તદ્ભદ્રયા પુનઃ સં દધત્પરુષા પરુઃ
તારા શરીરમાં જે કંઈ ઇજા થયું છે, તૂટ્યું છે, કચડાયું છે, તે બધું સર્જનહાર શુભતાથી ફરીથી જોડે અને ભાગે ભાગે મજબૂત કરે.
સં તે મજ્જા મજ્જ્ઞા ભવતુ સમુ તે પરુષા પરુઃ । સં તે માંસસ્ય વિસ્રસ્તં સમસ્થ્યપિ રોહતુ
તારી મજ્જા મજ્જા સાથે જોડાય, તારા સાંધા સાંધા સાથે જોડાય; તારા માંસમાંથી જે પડી ગયું છે, એ હાડકાં સાથે ફરી ઉગે.
મજ્જા મજ્ઞા સં ધીયતાં ચર્મણા ચર્મ રોહતુ । અસૃક્તે અસ્થિ રોહતુ માંસં માંસેન રોહતુ
મજ્જા મજ્જા સાથે જોડાય, ચામડી ચામડી સાથે જોડાય; હાડકું લોહી સાથે ઉગે, માંસ માંસ સાથે ઉગે.
લોમ લોમ્ના સં કલ્પયા ત્વચા સં કલ્પયા ત્વચમ્ । અસૃક્તે અસ્થિ રોહતુ છિન્નં સં ધેહ્યોષધે
વાળ વાળ સાથે ગોઠવ, ચામડી ચામડી સાથે ગોઠવ; હાડકું લોહી સાથે ઉગે, ઔષધિ, તું કપાયેલું જોડ.
સ ઉત્તિષ્ઠ પ્રેહિ પ્ર દ્રવ રથઃ સુચક્રઃ । સુપવિઃ સુનાભિઃ પ્રતિ તિષ્ઠોર્ધ્વઃ
ઉઠ, આગળ વધ, દોડ, રથ સુવ્હીલ છે, સારી રીતે જોડાયેલ છે, મજબૂત છે; સીધો ઊભો રહી.
યદિ કર્તં પતિત્વા સંશશ્રે યદિ વાશ્મા પ્રહૃતો જઘાન । ઋભૂ રથસ્યેવાઙ્ગાનિ સં દધત્પરુષા પરુઃ
જો ધુરા પરથી પડી તૂટી ગયું હોય, અથવા પથ્થર વાગી તૂટી ગયું હોય, તો ઋભુઓ રથના ભાગો જેવું સાંધા સાંધા જોડે.
ઉત દેવા અવહિતં દેવા ઉન્નયથા પુનઃ । ઉતાગશ્ચક્રુષં દેવા દેવા જીવયથા પુનઃ
દેવતાઓએ નીચે મૂક્યું, દેવતાઓએ ફરી ઊંચું કર્યું; દેવતાઓએ ફરી પૂરું કર્યું, દેવતાઓએ ફરી જીવંત કર્યું.
દ્વાવિમૌ વાતૌ વાત આ સિન્ધોરા પરાવતઃ । દક્ષં તે અન્ય આવાતુ વ્યન્યો વાતુ યદ્રપઃ
હે પવનદેવ, આ બે પવનો નદીના દૂર કાંઠેથી આવે છે; તેમાંનો એક તને કૌશલ્ય આપે અને બીજો તારા માટે નુકસાનકારક વસ્તુઓ દૂર કરે.
આ વાત વાહિ ભેષજં વિ વાત વાહિ યદ્રપઃ । ત્વં હિ વિશ્વભેષજ દેવાનાં દૂત ઈયસે
હે પવનદેવ, તું આરોગ્ય લાવજે; તું દુઃખદાયક વસ્તુઓ દૂર કરજે; કેમ કે તું સર્વરોગનાશક છે, દેવતાઓનો દૂત બનીને જાય છે.
ત્રાયન્તામિમં દેવાસ્ત્રાયન્તાં મરુતાં ગણાઃ । ત્રાયન્તાં વિશ્વા ભૂતાનિ યથાયમરપા અસત્
દેવતાઓ આ મનુષ્યની રક્ષા કરે, મરુતગણ તેની રક્ષા કરે; સર્વ જીવાત્માઓ તેની રક્ષા કરે જેથી તે દુઃખથી મુક્ત રહે.
આ ત્વાગમં શંતાતિભિરથો અરિષ્ટતાતિભિઃ । દક્ષં ત ઉગ્રમાભારિષં પરા યક્ષ્મં સુવામિ તે
હું તારી પાસે આશીર્વાદ અને સુરક્ષાના ઉપાયો સાથે આવ્યો છું; હું તને બલવાન અને શક્તિશાળી શક્તિ આપું છું; તારા માટે રોગ દૂર કરું છું.
અયં મે હસ્તો ભગવાન્ અયં મે ભગવત્તરઃ । અયં મે વિશ્વભેષજોઽયં શિવાભિમર્શનઃ
મારો આ હાથ શુભ છે, અને આ હાથ તો વધુ શુભ છે; આ સર્વરોગનાશક છે, આ કલ્યાણકારી સ્પર્શ છે.
હસ્તાભ્યાં દશશાખાભ્યાં જિહ્વા વાચઃ પુરોગવી । અનામયિત્નુભ્યાં હસ્તાભ્યાં તાભ્યાં ત્વાભિ મૃશામસિ
બન્ને હાથથી, દસ આંગળીઓથી, વાણીની આગેવાન જીભથી, આરોગ્યદાયક હાથોથી, અમે તને સ્પર્શ કરીએ છીએ.