વી મે દ્યાવાપૃથિવી ઇતો વિ પન્થાનો દિશંદિશમ્ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
આકાશ અને પૃથ્વી અહીંથી મારા માટે અલગ રહે, રસ્તાઓ દરેક દિશામાં ફેલાઈ જાય; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
ત્વષ્ટા દુહિત્રે વહતું યુનક્તીતીદં વિશ્વં ભુવનં વિ યાતિ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
ત્વષ્ટા પુત્રીને પતિ સાથે જોડે છે, એ રીતે આખું જગત આગળ વધે છે; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
અગ્નિઃ પ્રાણાન્ત્સં દધાતિ ચન્દ્રઃ પ્રાણેન સંહિતઃ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
અગ્નિ શ્વાસોને એક સાથે રાખે છે, ચંદ્ર શ્વાસ સાથે જોડાયેલો છે; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
પ્રાણેન વિશ્વતોવીર્યં દેવાઃ સૂર્યં સમૈરયન્ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
દેવતાઓએ શ્વાસથી સર્વત્ર વ્યાપક શક્તિ, એટલે કે સૂર્યને ગતિ આપી; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
આયુષ્મતામાયુષ્કૃતાં પ્રાણેન જીવ મા મૃથાઃ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
શ્વાસથી, જીવન ધરાવનાર અને જીવન આપનારાઓમાં, જીવતો રહે, મરતો નહિ; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
પ્રાણેન પ્રાણતાં પ્રાણેહૈવ ભવ મા મૃથાઃ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
શ્વાસથી, જીવતાંઓમાં, અહીં જ શ્વાસમાં રહો, મરશો નહિ; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
ઉદાયુષા સમાયુષોદોષધીનાં રસેન । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
ઔષધિઓના રસથી, દીર્ઘ આયુષ્ય અને સંપૂર્ણ આયુષ્ય સાથે; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
આ પર્જન્યસ્ય વૃષ્ટ્યોદસ્થામામૃતા વયમ્ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
પર્જન્યની વરસાદ હેઠળ અમૃત સમાન અડીખમ ઊભા રહીએ; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
4.1 બ્રહ્મ જજ્ઞાનં પ્રથમં પુરસ્તાદ્વિ સીમતઃ સુરુચો વેન આવઃ । સ બુધ્ન્યા ઉપમા અસ્ય વિષ્ઠાઃ સતશ્ચ યોનિમસતશ્ચ વિ વઃ
બ્રહ્મા સૌપ્રથમ જન્મ્યા, શરૂઆતમાં, બધાથી પહેલાં; એમની પાસેથી તેજસ્વી સ્તુતિ ફેલાઈ. એમના ઊંડા આધાર આ જગતના આદર્શ છે, સત્તા અને અસત્તાનું મૂળ છે.
ઇયં પિત્ર્યા રાષ્ટ્ર્યેત્વગ્રે પ્રથમાય જનુષે ભુવનેષ્ઠાઃ । તસ્મા એતં સુરુચં હ્વારમહ્યં ઘર્મં શ્રીણન્તુ પ્રથમાય ધાસ્યવે
આ પિતૃઓની રાજ્ય શરૂઆતમાં, સૌપ્રથમ જન્મેલા માટે જગતમાં સ્થાપિત થઈ હતી; તેથી, તેઓ આ તેજસ્વી, આમંત્રિત અને મહિમાવંત તાપ સૌપ્રથમ ધારક માટે ફેલાવે.
પ્ર યો જજ્ઞે વિદ્વાન્ અસ્ય બન્ધુર્વિશ્વા દેવાનાં જનિમા વિવક્તિ । બ્રહ્મ બ્રહ્મણ ઉજ્જભાર મધ્યાન્ નીચૈરુચ્ચૈઃ સ્વધા અભિ પ્ર તસ્થૌ
જે જન્મ્યો, તે જ્ઞાની, આનો સગો, બધા દેવતાઓના જન્મને ઓળખે છે; બ્રહ્માએ બ્રહ્માને મધ્યમાંથી, નીચે અને ઉપરથી ઊંચે ઊઠાવ્યો, અને પોતાના નિયમથી અડીખમ રહ્યો.
સ હિ વિદઃ સ પૃથિવ્યા ઋતસ્થા મહી ક્ષેમં રોદસી અસ્કભાયત્। મહાન્ મહી અસ્કભાયદ્વિ જાતો દ્યાં સદ્મ પાર્થિવં ચ રજઃ
એ જાણે છે, એ પૃથ્વી પર સત્યથી સ્થિર છે; મહાન એણે વિશાળ પૃથ્વી અને આકાશને મજબૂત કર્યા; મહાન જન્મીને એણે આકાશ, પૃથ્વી અને વચ્ચેનું સ્થાન મજબૂત કર્યું.
સ બુધ્ન્યાદાષ્ટ્ર જનુષોઽભ્યગ્રં બૃહસ્પતિર્દેવતા તસ્ય સમ્રાટ્। અહર્યચ્છુક્રં જ્યોતિષો જનિષ્ટાથ દ્યુમન્તો વિ વસન્તુ વિપ્રાઃ
જન્મના ઊંડા આધારમાંથી બૃહસ્પતિ, દેવતાઓના સ્વામી, રાજા છે; એણે દિવસનું તેજ પેદા કર્યું, અને વિદ્વાનો પ્રકાશમાં વસે.
નૂનં તદસ્ય કાવ્યો હિનોતિ મહો દેવસ્ય પૂર્વ્યસ્ય ધામ । એષ જજ્ઞે બહુભિઃ સાકમિત્થા પૂર્વે અર્ધે વિષિતે સસન્ નુ
નિશ્ચિતપણે, એનું કાવ્યશક્તિ આ પ્રાચીન દેવના મહાન નિવાસને સ્પર્શે છે; એ ઘણા લોકો સાથે જન્મ્યો, એ રીતે પૂર્વાર્ધો વહેંચાયા.
યોઽથર્વાણં પિતરં દેવબન્ધું બૃહસ્પતિં નમસાવ ચ ગછાત્। ત્વં વિશ્વેષાં જનિતા યથાસઃ કવિર્દેવો ન દભાયત્સ્વધાવાન્
જે ભક્તિપૂર્વક અથર્વાણ પિતા, દેવોના સગા અને બૃહસ્પતિ પાસે જાય છે; તું સર્વનો સર્જનહાર છે, જ્ઞાનવાન દેવ, અડગ અને પોતે જ સ્ફૂર્તિશીલ છે.
ય આત્મદા બલદા યસ્ય વિશ્વ ઉપાસતે પ્રશિષં યસ્ય દેવાઃ । યોઽસ્યેશે દ્વિપદો યશ્ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જે આત્મા અને શક્તિ આપે છે, જેના આદેશને બધા માને છે, દેવતાઓ પણ જેના માર્ગે ચાલે છે; જે બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાઓનો સ્વામી છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યઃ પ્રાણતો નિમિષતો મહિત્વૈકો રાજા જગતો બભૂવ । યસ્ય છાયામૃતં યસ્ય મૃત્યુઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જે જીવતો અને પળકતો એકલો જ જગતનો મહારાજ બન્યો; જેના છાંયામાં અમરતા છે અને જેના છાંયામાં મૃત્યુ છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યં ક્રન્દસી અવતશ્ચસ્કભાને ભિયસાને રોદસી અહ્વયેથામ્ । યસ્યાસૌ પન્થા રજસો વિમાનઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જેને ડરીને બે રડનારી નીચેથી બોલાવતી, આકાશ અને પૃથ્વી પણ ભયથી પોકારે છે; જેના માર્ગે પ્રકાશમય ગગન છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યસ્ય દ્યૌરુર્વી પૃથિવી ચ મહી યસ્યાદ ઉર્વન્તરિક્ષમ્ । યસ્યાસૌ સૂરો વિતતો મહિત્વા કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જેની વિશાળ આકાશ અને પૃથ્વી છે, વિશાળ અંતરિક્ષ છે, અને જેના મહિમાને સૂર્ય ફેલાવે છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યસ્ય વિશ્વે હિમવન્તો મહિત્વા સમુદ્રે યસ્ય રસામિદાહુઃ । ઇમાશ્ચ પ્રદિશો યસ્ય બાહૂ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જેની મહિમા હિમાલય અને મહાસાગર પણ ગાય છે, અને જેના હાથો આ દિશાઓ છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
આપો અગ્રે વિશ્વમાવન્ ગર્ભં દધાના અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ । યાસુ દેવીષ્વધિ દેવ આસીત્કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
પ્રાચીન કાળથી જે અમૃત અને સત્યને જાણતી જળોએ સર્વને ગર્ભમાં ધારણ કર્યું, જેમાં દેવીઓમાં દેવ સ્થાપિત થયો, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
હિરણ્યગર્ભઃ સમવર્તતાગ્રે ભૂતસ્ય જાતઃ પતિરેક આસીત્। સ દાધાર પૃથિવીમુત દ્યાં કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
પ્રારંભે જે હિરણ્યગર્ભ પ્રગટ થયો, સર્વ ભૂતોમાં એકમાત્ર સ્વામી થયો; તેણે પૃથ્વી અને આકાશને ધારણ કર્યા, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
આપો વત્સં જનયન્તીર્ગર્ભમગ્રે સમૈરયન્ । તસ્યોત જાયમાનસ્યોલ્બ આસીદ્ધિરણ્યયઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
પ્રથમ જળોએ વાછરડાં રૂપ ગર્ભને જન્મ આપ્યો અને એકઠાં થયા; તેના જન્મ સમયે સુવર્ણ આવરણ હતું, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
4.3 ઉદિતસ્ત્રયો અક્રમન્ વ્યાઘ્રઃ પુરુષો વૃકઃ । હિરુગ્ઘિ યન્તિ સિન્ધવો હિરુગ્દેવો વનસ્પતિર્હિરુઙ્નમન્તુ શત્રવઃ
ત્રણ ઊભાં થયા: વાઘ, મનુષ્ય અને વરુ; વહેતાં નદીઓ ઝડપથી જાય છે, વનદેવ પણ ઝડપથી જાય છે, અને દુશ્મનો પણ ઝડપથી દૂર જવા દે.
પરેણૈતુ પથા વૃકઃ પરમેણોત તસ્કરઃ । પરેણ દત્વતી રજ્જુઃ પરેણાઘાયુરર્ષતુ
વરુ દૂરના રસ્તે જાય, ચોર પણ ઊંચા માર્ગે જાય; આપેલી દોરી દૂર જાય, દુષ્કર્મી પણ દૂર જવા દે.
અક્ષ્યૌ ચ તે મુખં ચ તે વ્યાઘ્ર જમ્ભયામસિ । આત્સર્વાન્ વિંશતિં નખાન્
વાઘ, તારી આંખો અને તારો મોં, અમે શાંત કરીએ છીએ; તારા બધા વીસ નખ પણ.
વ્યાઘ્રં દત્વતાં વયં પ્રથમં જમ્ભયામસિ । આદુ ષ્ટેનમથો અહિં યાતુધાનમથો વૃકમ્
પ્રથમ તો અમે વાઘને શાંત કરીએ છીએ; પછી ચોરને, પછી સાપને, પછી દાનવને અને પછી વરુને.
યો અદ્ય સ્તેન આયતિ સ સંપિષ્ટો અપાયતિ । પથામપધ્વંસેનૈત્વિન્દ્રો વજ્રેણ હન્તુ તમ્
જે આજે ચોરી કરવા આવે છે, તે પીસાઈને દૂર ચાલે; ઇન્દ્ર તેને વજ્રથી, પાપીપથ પર, નાશ કરે.
મૂર્ણા મૃગસ્ય દન્તા અપિશીર્ણા ઉ પૃષ્ટયઃ । નિમ્રુક્તે ગોધા ભવતુ નીચાયચ્છશયુર્મૃગઃ
મૃગનું માથું, દાંત તૂટી ગયા છે, પીઠ ફાટી ગઈ છે; ગોધી છુપાઈ રહે અને મૃગ નીચે પડી રહે.
યત્સંયમો ન વિ યમો વિ યમો યન્ ન સંયમઃ । ઇન્દ્રજાઃ સોમજા આથર્વણમસિ વ્યાઘ્રજમ્ભનમ્
યથાર્થ સંયમ એ સંયમ નથી, અને જે સંયમ નથી એ જ સાચો સંયમ છે; હું ઇન્દ્ર અને સોમથી જન્મેલો, અથર્વણનો વાઘ-શાંત કરનાર મંત્ર છું.