સહૃદયં સાંમનસ્યમવિદ્વેષં કૃણોમિ વઃ । અન્યો અન્યમભિ હર્યત વત્સં જાતમિવાઘ્ન્યા
હું તમારું દિલ અને મન એક કરું છું, તમે એકબીજાથી વિરુદ્ધ ન થાઓ; દરેકે દરેકને એ રીતે પ્રેમ કરે જેમ ગાય પોતાના નવજાત વાછરડાને કરે છે.
અનુવ્રતઃ પિતુઃ પુત્રો માત્રા ભવતુ સંમનાઃ । જાયા પત્યે મધુમતીં વાચં વદતુ શન્તિવામ્
પુત્ર પિતાને અનુયાયી બને, માતા સાથે એક મનથી રહે; પત્ની પતિ સાથે મીઠા અને શાંતિભર્યા શબ્દો બોલે.
મા ભ્રાતા ભ્રાતરં દ્વિક્ષન્ મા સ્વસારમુત સ્વસા । સમ્યઞ્ચઃ સવ્રતા ભૂત્વા વાચં વદત ભદ્રયા
ભાઈ ભાઈથી અને બહેન બહેનથી ક્યારેય દ્વેષ ન કરે; બધા એક જ વ્રત અને મનથી, સારા શબ્દો બોલો.
યેન દેવા ન વિયન્તિ નો ચ વિદ્વિષતે મિથઃ । તત્કૃણ્મો બ્રહ્મ વો ગૃહે સંજ્ઞાનં પુરુષેભ્યઃ
જેના કારણે દેવતાઓ વિભાજિત થતા નથી કે એકબીજાથી દ્વેષ કરતા નથી—એવો જ સમજૂતીનો બળ અમે તમારા ઘરમાં સ્થાપિત કરીએ, પુરુષોમાં સમજણ રહે.
જ્યાયસ્વન્તશ્ચિત્તિનો મા વિ યૌષ્ટ સંરાધયન્તઃ સધુરાશ્ચરન્તઃ । અન્યો અન્યસ્મૈ વલ્ગુ વદન્ત એત સધ્રીચીનાન્ વઃ સંમનસસ્ક્ર્ણોમિ
વડિલો, જેઓનું મન સમજદાર છે, તેઓ ક્યારેય વિખૂટા ન પડે; બધા એકમનથી પ્રયત્ન કરે, એકબીજાને મીઠા શબ્દો બોલે—હું તમને આ રીતે એક મન કરું છું.
સમાની પ્રપા સહ વોઽન્નભાગઃ સમાને યોક્ત્રે સહ વો યુનજ્મિ । સમ્યઞ્ચોઽગ્નિં સપર્યતારા નાભિમિવાભિતઃ
તમારી પીવાની વસ્તુ એક છે, તમારો ખોરાક એક છે; હું તમને એક જ જૂએ જોડું છું. તમે બધા એક મનથી અગ્નિની પૂજા કરો, જેમ ચક્રીના કાંડા નાભિની આસપાસ હોય છે.
સધ્રીચીનાન્ વઃ સંમનસસ્કૃણોમ્યેકશ્નુષ્ટીન્ત્સંવનનેન સર્વાન્ । દેવા ઇવામૃતં રક્ષમાણાઃ સાયંપ્રાતઃ સૌમનસો વો અસ્તુ
હું તમે બધા એક મનથી, એક ઉદ્દેશ સાથે જોડાઈ જાવ એવી ઈચ્છા રાખું છું, જેમ દેવતાઓ અમૃતને રક્ષે છે તેમ તમે સૌ સાંજે અને સવારે સુખી અને પ્રસન્ન રહો.
વિ દેવા જરસાવૃતન્ વિ ત્વમગ્ને અરાત્યા । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
હે દેવતાઓ, વૃદ્ધાવસ્થાને દૂર કરો; હે અગ્નિ, દુશ્મનાવટ દૂર કરો; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
વ્યાર્ત્યા પવમાનો વિ શક્રઃ પાપકૃત્યયા । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
પવિત્ર કરનાર અને શક્તિશાળી દુશ્મનાવટ અને પાપી કર્મો દૂર કરે છે; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
વિ ગ્રામ્યાઃ પશવ આરણ્યૈર્વ્યાપસ્તૃષ્ણયાસરન્ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
ગામડાંનાં પશુઓ જંગલનાં પશુઓથી અલગ રહે, તરસ દૂર થઈ જાય; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
વી મે દ્યાવાપૃથિવી ઇતો વિ પન્થાનો દિશંદિશમ્ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
આકાશ અને પૃથ્વી અહીંથી મારા માટે અલગ રહે, રસ્તાઓ દરેક દિશામાં ફેલાઈ જાય; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
ત્વષ્ટા દુહિત્રે વહતું યુનક્તીતીદં વિશ્વં ભુવનં વિ યાતિ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
ત્વષ્ટા પુત્રીને પતિ સાથે જોડે છે, એ રીતે આખું જગત આગળ વધે છે; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
અગ્નિઃ પ્રાણાન્ત્સં દધાતિ ચન્દ્રઃ પ્રાણેન સંહિતઃ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
અગ્નિ શ્વાસોને એક સાથે રાખે છે, ચંદ્ર શ્વાસ સાથે જોડાયેલો છે; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
પ્રાણેન વિશ્વતોવીર્યં દેવાઃ સૂર્યં સમૈરયન્ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
દેવતાઓએ શ્વાસથી સર્વત્ર વ્યાપક શક્તિ, એટલે કે સૂર્યને ગતિ આપી; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
આયુષ્મતામાયુષ્કૃતાં પ્રાણેન જીવ મા મૃથાઃ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
શ્વાસથી, જીવન ધરાવનાર અને જીવન આપનારાઓમાં, જીવતો રહે, મરતો નહિ; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
પ્રાણેન પ્રાણતાં પ્રાણેહૈવ ભવ મા મૃથાઃ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
શ્વાસથી, જીવતાંઓમાં, અહીં જ શ્વાસમાં રહો, મરશો નહિ; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
ઉદાયુષા સમાયુષોદોષધીનાં રસેન । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
ઔષધિઓના રસથી, દીર્ઘ આયુષ્ય અને સંપૂર્ણ આયુષ્ય સાથે; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
આ પર્જન્યસ્ય વૃષ્ટ્યોદસ્થામામૃતા વયમ્ । વ્યહં સર્વેણ પાપ્મના વિ યક્ષ્મેણ સમાયુષા
પર્જન્યની વરસાદ હેઠળ અમૃત સમાન અડીખમ ઊભા રહીએ; બધા પાપો દૂર કરો, દુર્બળતા અને ટૂંકી આયુષ્યને પણ દૂર કરો.
4.1 બ્રહ્મ જજ્ઞાનં પ્રથમં પુરસ્તાદ્વિ સીમતઃ સુરુચો વેન આવઃ । સ બુધ્ન્યા ઉપમા અસ્ય વિષ્ઠાઃ સતશ્ચ યોનિમસતશ્ચ વિ વઃ
બ્રહ્મા સૌપ્રથમ જન્મ્યા, શરૂઆતમાં, બધાથી પહેલાં; એમની પાસેથી તેજસ્વી સ્તુતિ ફેલાઈ. એમના ઊંડા આધાર આ જગતના આદર્શ છે, સત્તા અને અસત્તાનું મૂળ છે.
ઇયં પિત્ર્યા રાષ્ટ્ર્યેત્વગ્રે પ્રથમાય જનુષે ભુવનેષ્ઠાઃ । તસ્મા એતં સુરુચં હ્વારમહ્યં ઘર્મં શ્રીણન્તુ પ્રથમાય ધાસ્યવે
આ પિતૃઓની રાજ્ય શરૂઆતમાં, સૌપ્રથમ જન્મેલા માટે જગતમાં સ્થાપિત થઈ હતી; તેથી, તેઓ આ તેજસ્વી, આમંત્રિત અને મહિમાવંત તાપ સૌપ્રથમ ધારક માટે ફેલાવે.
પ્ર યો જજ્ઞે વિદ્વાન્ અસ્ય બન્ધુર્વિશ્વા દેવાનાં જનિમા વિવક્તિ । બ્રહ્મ બ્રહ્મણ ઉજ્જભાર મધ્યાન્ નીચૈરુચ્ચૈઃ સ્વધા અભિ પ્ર તસ્થૌ
જે જન્મ્યો, તે જ્ઞાની, આનો સગો, બધા દેવતાઓના જન્મને ઓળખે છે; બ્રહ્માએ બ્રહ્માને મધ્યમાંથી, નીચે અને ઉપરથી ઊંચે ઊઠાવ્યો, અને પોતાના નિયમથી અડીખમ રહ્યો.
સ હિ વિદઃ સ પૃથિવ્યા ઋતસ્થા મહી ક્ષેમં રોદસી અસ્કભાયત્। મહાન્ મહી અસ્કભાયદ્વિ જાતો દ્યાં સદ્મ પાર્થિવં ચ રજઃ
એ જાણે છે, એ પૃથ્વી પર સત્યથી સ્થિર છે; મહાન એણે વિશાળ પૃથ્વી અને આકાશને મજબૂત કર્યા; મહાન જન્મીને એણે આકાશ, પૃથ્વી અને વચ્ચેનું સ્થાન મજબૂત કર્યું.
સ બુધ્ન્યાદાષ્ટ્ર જનુષોઽભ્યગ્રં બૃહસ્પતિર્દેવતા તસ્ય સમ્રાટ્। અહર્યચ્છુક્રં જ્યોતિષો જનિષ્ટાથ દ્યુમન્તો વિ વસન્તુ વિપ્રાઃ
જન્મના ઊંડા આધારમાંથી બૃહસ્પતિ, દેવતાઓના સ્વામી, રાજા છે; એણે દિવસનું તેજ પેદા કર્યું, અને વિદ્વાનો પ્રકાશમાં વસે.
નૂનં તદસ્ય કાવ્યો હિનોતિ મહો દેવસ્ય પૂર્વ્યસ્ય ધામ । એષ જજ્ઞે બહુભિઃ સાકમિત્થા પૂર્વે અર્ધે વિષિતે સસન્ નુ
નિશ્ચિતપણે, એનું કાવ્યશક્તિ આ પ્રાચીન દેવના મહાન નિવાસને સ્પર્શે છે; એ ઘણા લોકો સાથે જન્મ્યો, એ રીતે પૂર્વાર્ધો વહેંચાયા.
યોઽથર્વાણં પિતરં દેવબન્ધું બૃહસ્પતિં નમસાવ ચ ગછાત્। ત્વં વિશ્વેષાં જનિતા યથાસઃ કવિર્દેવો ન દભાયત્સ્વધાવાન્
જે ભક્તિપૂર્વક અથર્વાણ પિતા, દેવોના સગા અને બૃહસ્પતિ પાસે જાય છે; તું સર્વનો સર્જનહાર છે, જ્ઞાનવાન દેવ, અડગ અને પોતે જ સ્ફૂર્તિશીલ છે.
ય આત્મદા બલદા યસ્ય વિશ્વ ઉપાસતે પ્રશિષં યસ્ય દેવાઃ । યોઽસ્યેશે દ્વિપદો યશ્ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જે આત્મા અને શક્તિ આપે છે, જેના આદેશને બધા માને છે, દેવતાઓ પણ જેના માર્ગે ચાલે છે; જે બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાઓનો સ્વામી છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યઃ પ્રાણતો નિમિષતો મહિત્વૈકો રાજા જગતો બભૂવ । યસ્ય છાયામૃતં યસ્ય મૃત્યુઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જે જીવતો અને પળકતો એકલો જ જગતનો મહારાજ બન્યો; જેના છાંયામાં અમરતા છે અને જેના છાંયામાં મૃત્યુ છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યં ક્રન્દસી અવતશ્ચસ્કભાને ભિયસાને રોદસી અહ્વયેથામ્ । યસ્યાસૌ પન્થા રજસો વિમાનઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જેને ડરીને બે રડનારી નીચેથી બોલાવતી, આકાશ અને પૃથ્વી પણ ભયથી પોકારે છે; જેના માર્ગે પ્રકાશમય ગગન છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યસ્ય દ્યૌરુર્વી પૃથિવી ચ મહી યસ્યાદ ઉર્વન્તરિક્ષમ્ । યસ્યાસૌ સૂરો વિતતો મહિત્વા કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જેની વિશાળ આકાશ અને પૃથ્વી છે, વિશાળ અંતરિક્ષ છે, અને જેના મહિમાને સૂર્ય ફેલાવે છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?
યસ્ય વિશ્વે હિમવન્તો મહિત્વા સમુદ્રે યસ્ય રસામિદાહુઃ । ઇમાશ્ચ પ્રદિશો યસ્ય બાહૂ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ
જેની મહિમા હિમાલય અને મહાસાગર પણ ગાય છે, અને જેના હાથો આ દિશાઓ છે, એવા કયા દેવને આપણે આહુતિ અર્પણ કરીએ?