મહાન્ વૈ ભદ્રો બિલ્વો મહાન્ ભદ્ર ઉદુમ્બરઃ । મહામભિક્ત બાધતે મહતઃ સાધુ ખોદનમ્
ખરેખર બિલ્લો વૃક્ષ મહાન અને શુભ છે, ઉદુંબર પણ મહાન અને શુભ છે; વધારે લપસેલો એ મહાનના પીસવાને દબાવે છે.
યઃ કુમારી પિઙ્ગલિકા વસન્તં પીવરી લભેત્। તૈલકુણ્ડમિમાઙ્ગુષ્ઠં રોદન્તં શુદમુદ્ધરેત્
જે કુમારી, પીળાશ, વસંતનું ઘી મેળવે છે, એ તેલનું ખાડું, આ અંગૂઠો અને રડતી શુદ્ધ વસ્તુ ઉઠાવે.
યદ્ધ પ્રાચીરજગન્તોરો મણ્ડૂરધાણિકીઃ । હતા ઇન્દ્રસ્ય શત્રવઃ સર્વે બુદ્બુદયાશવઃ
જ્યારે પૂર્વ તરફના લોકો હલ્યા, લોખંડ અને ધાનના દાણા, ત્યારે ઈન્દ્રના બધા દુશ્મનો, બધા ફૂલો અને ઝડપી ચાલનારા, મરી ગયા.
કપૃન્ નરઃ કપૃથમુદ્દધાતન ચોદયત ખુદત વાજસાતયે । નિષ્ટિગ્ર્યઃ પુત્રમા ચ્યાવયોતય ઇન્દ્રં સબાધ ઇહ સોમપીતયે
હે પુરુષો, પીસવાની પથ્થર ઉંચકો, એને ચલાવો, વિજય માટે ખોદો; જે પીસે છે એ પુત્રને જગાડે, ઈન્દ્ર પોતાના સંગ સાથે અહીં સોમ પીવા આવે.
દધિક્રાવ્ણો અકારિષં જિષ્ણોરશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કરત્પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષત્
હું દધિક્રાવણ, જે વિજયી અને ઝડપી ઘોડો છે, તેની સ્તુતિ તૈયાર કરી છે. તેની સુગંધિત વાણી અમને આનંદિત કરે અને અમારું આયુષ્ય લાંબું કરે એવી પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
સુતાસો મધુમત્તમાઃ સોમા ઇન્દ્રાય મન્દિનઃ । પવિત્રવન્તો અક્ષરન્ દેવાન્ ગચ્છન્તુ વો મદાઃ
પિરસાયેલ અને મધુર સોમરસ, જે ઇન્દ્રને પ્રિય છે, છાણમાંથી વહે છે અને ક્યારેય અટકતા નથી; તેમના આનંદભર્યા પ્રવાહો, દેવતાઓ, તમારી પાસે પહોંચે એવી ઈચ્છા છે.
ઇન્દુરિન્દ્રાય પવત ઇતિ દેવાસો અબ્રુવન્ । વાચસ્પતિર્મખસ્યતે વિશ્વસ્યેશાન ઓજસા
દેવતાઓએ કહ્યું: 'સોમરસ ઇન્દ્ર માટે શુદ્ધ થયો છે.' વાણીના સ્વામી, તું યજ્ઞનો આનંદ છે અને સર્વ શક્તિનો અધિપતિ છે.
સહસ્રધારઃ પવતે સમુદ્રો વાચમીઙ્ખયઃ । સોમઃ પતી રયીણાં સખેન્દ્રસ્ય દિવેદિવે
હજારો ધારોવાળો મહાસાગર જેવો સોમરસ, વાણીથી ભરપૂર થઈને શુદ્ધ થાય છે; સોમરસ ધનની માલિકી ધરાવે છે અને રોજે રોજ ઇન્દ્રનો સાથી છે.
અવ દ્રપ્સો અંશુમતીમતિષ્ઠદિયાનઃ કૃષ્ણો દશભિઃ સહસ્રૈઃ । આવત્તમિન્દ્રઃ શચ્યા ધમન્તમપ સ્નેહિતીર્નૃમણા અધત્ત
કાળાં રંગનો તેજસ્વી બિંદુ પ્રકાશમયમાં ઉતર્યો, દસ હજાર સાથે મુસાફરી કરી; શક્તિશાળી ઇન્દ્રે પોતાની શક્તિથી તેને પીસી નાખ્યો અને ચિપચિપા ભાગોને દૂર કર્યા.
દ્રપ્સમપશ્યં વિષુણે ચરન્તમુપહ્વરે નદ્યો અંશુમત્યાઃ । નભો ન કૃષ્ણમવતસ્થિવાંસમિષ્યામિ વો વૃષણો યુધ્યતાજૌ
હું એ બિંદુને તેજસ્વી નદીના કિનારે, ભેગા થયેલા સ્થળે અલગ અલગ ફરતો જોયો; આકાશમાં કાળા વાદળ જેવો હું અડગ ઊભો રહ્યો—હે પરાક્રમીવો, તમે સ્પર્ધામાં જીતો એવી શુભેચ્છા.
અધ દ્રપ્સો અંશુમત્યા ઉપસ્થેઽધારયત્તન્વં તિત્વિષાણઃ । વિશો અદેવીરભ્યાચરન્તીર્બૃહસ્પતિના યુજેન્દ્રઃ સસાહે
પછી તેજસ્વી બિંદુ તેજ સાથે પોતાનું સ્વરૂપ રાખીને ગોદમાં સ્થિર થયો; દેવવિહિન ટોળાઓ આગળ આવ્યા, પણ ઇન્દ્રે બૃહસ્પતિ સાથે જોડાઈને તેમને હરાવ્યા.
ત્વં હ ત્યત્સપ્તભ્યો જાયમાનોઽશત્રુભ્યો અભવઃ શત્રુરિન્દ્ર । ગૂલ્હે દ્યાવાપૃથિવી અન્વવિન્દો વિભુમદ્ભ્યો ભુવનેભ્યો રણં ધાઃ
જ્યારે તું સાતમાંથી જન્મ્યો, ત્યારે તું દુશ્મનોનો પણ દુશ્મન બન્યો, હે ઇન્દ્ર; તું છુપાયેલા આકાશ અને ધરતીને શોધી કાઢ્યા અને સમગ્ર જગતમાં યુદ્ધ લાવ્યા.
ત્વં હ ત્યદપ્રતિમાનમોજો વજ્રેણ વજ્રિન્ ધૃષિતો જઘન્થ । ત્વં શુષ્ણસ્યાવાતિરો વધત્રૈસ્ત્વં ગા ઇન્દ્ર શચ્યેદવિન્દઃ
હે વજ્રધારી, તું બલમાં બેસમો છે, તું તારી ભયાનક શક્તિથી શત્રુઓને હરાવ્યા; તું શુષ્ણને પણ તારા હથિયારો વડે નાશ કર્યો અને તારી શક્તિથી ગાયોને શોધી કાઢ્યા.
તમિન્દ્રં વાજયામસિ મહે વૃત્રાય હન્તવે । સ વૃષા વૃષભો ભુવત્
અમે એ ઇન્દ્રને પ્રેરણા આપીએ છીએ કે જે મહાન વૃષભ છે, તે મહાવૃત્રને મારવા માટે; તે શક્તિશાળી અને પુરુષાર્થવાળો વૃષભ બની રહે.
૩ ઇન્દ્રઃ સ દામને કૃત ઓજિષ્ઠઃ સ મદે હિતઃ । દ્યુમ્ની શ્લોકી સ સોમ્યઃ
ઇન્દ્ર વિજય માટે બનાવાયો છે, તે સૌથી શક્તિશાળી છે અને આનંદમાં સ્થિત છે; તે તેજસ્વી, પ્રસિદ્ધ અને સોમરસપ્રેમી છે.
ગિરા વજ્રો ન સંભૃતઃ સબલો અનપચ્યુતઃ । વવક્ષ ઋષ્વો અસ્તૃતઃ
વાણીથી એકઠો થયેલો વજ્ર શક્તિશાળી અને ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી; તે ઊંચો અને અડગ બનીને વિકસ્યો છે.
મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસા પર્જન્યો વૃષ્ટિમામિવ । સ્તોમૈર્વત્સસ્ય વાવૃધે
ઇન્દ્ર પોતાની મહાન શક્તિથી મહાન છે, વરસાદ લાવતાં વાદળ જેવો; વત્સ માટેના સ્તોત્રો દ્વારા તે વધુ શક્તિશાળી બન્યો છે.
પ્રજામૃતસ્ય પિપ્રતઃ પ્ર યદ્ભરન્ત વહ્નયઃ । વિપ્રા ઋતસ્ય વાહસા
જ્યારે અગ્નિઓ અમૃતની સંતાનને વધારે છે, ત્યારે પ્રેરિત લોકો સત્યના વાહનથી આગળ વધે છે.
કણ્વાઃ ઇન્દ્રં યદક્રત સ્તોમૈર્યજ્ઞસ્ય સાધનમ્ । જામિ બ્રુવત આયુધમ્
જ્યારે કણ્વોએ સ્તોત્રો દ્વારા ઇન્દ્રને યજ્ઞના સિદ્ધિકારક બનાવ્યા, ત્યારે હે સગા, શસ્ત્ર બોલો.
આ નૂનમશ્વિના યુવં વત્સસ્ય ગન્તમવસે । પ્રાસ્મૈ યચ્છતમવૃકં પૃથુ છર્દિર્યુયુતં યા અરાતયઃ
હવે, હે અશ્વિનીકુમારો, વત્સની સહાય માટે આવો; તેને ક્યારેય ન ખૂટે તેવી વિશાળ રક્ષા આપો અને દુશ્મનોને દૂર કરો.
યદન્તરિક્ષે યદ્દિવિ યત્પઞ્ચ માનુષામનુ । નૃમ્નં તદ્ધત્તમશ્વિના
જ્યાં મધ્યાકાશમાં છે, જ્યાં આકાશમાં છે, અને જે માનવોમાં ચાલે છે—એવી બધી પુરુષાઈ, હે અશ્વિનીકુમારો, આપો.
યે વાં દંસાંસ્યશ્વિના વિપ્રાસઃ પરિમામૃશુઃ । એવેત્કાણ્વસ્ય બોધતમ્
જે વિદ્વાનો તમારી શક્તિઓને માપી છે, હે અશ્વિનીકુમારો, એ રીતે કણ્વની પ્રાર્થનાને ધ્યાનમાં લો.
અયં વાં ઘર્મો અશ્વિના સ્તોમેન પરિ ષિચ્યતે । અયં સોમો મધુમાન્ વાજિનીવસૂ યેન વૃત્રં ચિકેતથઃ
આ ગરમ પાવન પેય, હે અશ્વિનીકુમારો, તમારી માટે સ્તુતિ સાથે અર્પણ થાય છે; આ મધુર સોમરસ, જે ઘોડાઓ આપનાર છે અને મધથી ભરપૂર છે, એ જથી તમે વૃત્રને ઓળખ્યા હતા.
યદપ્સુ યદ્વનસ્પતૌ યદોષધીષુ પુરુદંસસા કૃતમ્ । તેન માવિષ્ટમશ્વિના
પાણીમાં, વનસ્પતિઓમાં કે ઔષધિઓમાં, હે અશ્વિનીકુમારો, તમે જે અનેક શક્તિઓથી ભરપૂર બનાવ્યું છે, એ જથી મને રક્ષા કરો.
યન્ નાસત્યા ભુરણ્યથો યદ્વા દેવ ભિષજ્યથઃ । અયં વાં વત્સો મતિભિર્ન વિન્ધતે હવિષ્મન્તં હિ ગચ્છથઃ
હે નાસત્ય, તમે જે મદદ કરી છે કે દેવ વૈદ્ય તરીકે જે ઉપકાર કર્યો છે, એ માત્ર વિચારથી આ વાછરડો તમને પામી શકતો નથી, કેમ કે તમે હમેશા હવન કરનારા પાસે જાઓ છો.
આ નૂનમશ્વિનોર્ઋષિ સ્તોમં ચિકેત વામયા । આ સોમં મધુમત્તમં ઘર્મં સિઞ્ચાદથર્વણિ
હવે ઋષિએ અશ્વિનીકુમારો માટેની સ્તુતિ ઓળખી છે; અથર્વણ, એ મધથી ભરપૂર સોમ અને ગરમ પાવન પેય અર્પણ કરો.
આ નૂનં રઘુવર્તનિં રથં તિષ્ઠાથો અશ્વિના । આ વાં સ્તોમા ઇમે મમ નભો ન ચુચ્યવીરત
હવે, હે અશ્વિનીકુમારો, તમે ઝડપથી ફરતા રથ પર ચઢો; મારી આ સ્તુતિઓ આકાશ જેવી કદી તમારાથી દૂર થઈ નથી.
યદદ્ય વાં નાસત્યોક્થૈરાચુચ્યુવીમહિ । યદ્વા વાણીભિરશ્વિનેવેત્કણ્વસ્ય બોધતમ્
હે નાસત્ય, આજે અમે તમને જે ઉક્તિથી કે વાણીથી કહીએ છીએ, હે અશ્વિનીકુમારો, કણ્વની ઇચ્છા તમે જાણો.
યદ્વાં કક્ષીવામુત યદ્વ્યશ્વ ઋષિર્યદ્વાં દીર્ઘતમા જુહાવ । પૃથી યદ્વાં વૈન્યઃ સાદનેષ્વેવેદતો અશ્વિના ચેતયેથામ્
કક્ષાીવંત, વ્યશ્વ ઋષિ, દીર્ઘતમસ કે પૃથિ વેનપુત્રે, જેમણે પોતાના ઘરમાં તમને બોલાવ્યા, એ બધાની યાદથી, હે અશ્વિનીકુમારો, તમે સદા જાગૃત રહો.
યાતં છર્દિષ્પા ઉત પરસ્પા ભૂતં જગત્પા ઉત નસ્તનૂપા । વર્તિસ્તોકાય તનયાય યાતમ્
હે અશ્વિનીકુમારો, દુઃખથી બચાવનાર અને રક્ષક બની આવો, જગતની પણ રક્ષા કરો, અમારી કાયાની પણ હિફાજત કરો; સંતાન અને વંશ માટે પણ આવો.