મહાનગ્ન્યતૃપ્નદ્વિ મોક્રદદસ્થાનાસરન્ । શક્તિકાનના સ્વચમશકં સક્તુ પદ્યમ
મહાન અગ્નિએ લોભી વ્યક્તિને સંતોષ્યો નહીં; હાડકાં હલ્યાં નહીં; તીક્ષ્ણ દાંતવાળાઓ પોતાના મોઢાથી પગે કરીને લોટ ખાય છે.
મહાનગ્ન્યુલૂખલમતિક્રામન્ત્યબ્રવીત્। યથા તવ વનસ્પતે નિરઘ્નન્તિ તથૈવેતિ
મહાન અગ્નિએ, ઉખળને ઓળંગતાં કહ્યું: 'જેમ વૃક્ષને મારવામાં આવે છે, તેમ જ થાય.'
મહાનગ્ન્યુપ બ્રૂતે ભ્રષ્ટોથાપ્યભૂભુવઃ । યથૈવ તે વનસ્પતે પિપ્પતિ તથૈવેતિ
મહાન અગ્નિ, પડીને ફરી ઊભો થઈને કહે છે: 'જેમ તારા ફળો, હે વૃક્ષ, નીચે પડે છે, તેમ જ થાય.'
મહાનગ્ન્યુપ બ્રૂતે ભ્રષ્ટોથાપ્યભૂભુવઃ । યથા વયો વિદાહ્ય સ્વર્ગે નમવદહ્યતે
મહાન અગ્નિ, પડીને ફરી ઊભો થઈને કહે છે: 'જેમ આકાશમાં પક્ષીઓ સળી જાય છે, તેમ અહીં પણ સળી જાય.'
મહાનગ્ન્યુપ બ્રૂતે સ્વસાવેશિતં પસઃ । ઇત્થં ફલસ્ય વૃક્ષસ્ય શૂર્પે શૂર્પં ભજેમહિ
મહાન અગ્નિ દબાયેલા રસ વિશે કહે છે: 'આ રીતે, વૃક્ષના ફળમાંથી છાલને છટકણી વડે અલગ કરીએ.'
મહાનગ્ની કૃકવાકં શમ્યયા પરિ ધાવતિ । અયં ન વિદ્મ યો મૃગઃ શીર્ષ્ણા હરતિ ધાણિકામ્
મહાન અગ્નિ લાકડાની લાકડીથી કૂકડીને પીછે ધસડે છે; અમને ખબર નથી કે કયું પ્રાણી ધાનના શીર્ષથી દાણા લઈ જાય છે.
મહાનગ્ની મહાનગ્નં ધાવન્તમનુ ધાવતિ । ઇમાસ્તદસ્ય ગા રક્ષ યભ મામદ્ધ્યૌદનમ્
મહાન અગ્નિ, મહાન અગ્નિને દોડતો જોઈને પીછે દોડે છે; હે યભ, એના ગાયોને બચાવ, હે ઉદન, મને મારશો નહીં.
સુદેવસ્ત્વા મહાનગ્નીર્બબાધતે મહતઃ સાધુ ખોદનમ્ । કુસં પીવરો નવત્
સારા દેવ, મહાન અગ્નિ તને દબાવે છે; મહાનનું પીસવું સારું છે; કુશ ઘાસ તાજું અને ગાઢ છે.
વશા દગ્ધામિમાઙ્ગુરિં પ્રસૃજતોગ્રતં પરે । મહાન્ વૈ ભદ્રો યભ મામદ્ધ્યૌદનમ્
યજ્ઞમાં બળી ગયેલી ગાય આ આંગળી આગળ અને પાર છોડે છે; ખરેખર યભ મહાન અને શુભ છે, હે ઉદન, મને મારશો નહીં.
વિદેવસ્ત્વા મહાનગ્નીર્વિબાધતે મહતઃ સાધુ ખોદનમ્ । કુમારિકા પિઙ્ગલિકા કાર્દ ભસ્મા કુ ધાવતિ
વિદ્વાન દેવ, મહાન અગ્નિ તને દબાવે છે; મહાનનું પીસવું સારું છે; કુમારી, પીળાશ, કાળી, બધી ભસ્મ તરફ દોડે છે.
મહાન્ વૈ ભદ્રો બિલ્વો મહાન્ ભદ્ર ઉદુમ્બરઃ । મહામભિક્ત બાધતે મહતઃ સાધુ ખોદનમ્
ખરેખર બિલ્લો વૃક્ષ મહાન અને શુભ છે, ઉદુંબર પણ મહાન અને શુભ છે; વધારે લપસેલો એ મહાનના પીસવાને દબાવે છે.
યઃ કુમારી પિઙ્ગલિકા વસન્તં પીવરી લભેત્। તૈલકુણ્ડમિમાઙ્ગુષ્ઠં રોદન્તં શુદમુદ્ધરેત્
જે કુમારી, પીળાશ, વસંતનું ઘી મેળવે છે, એ તેલનું ખાડું, આ અંગૂઠો અને રડતી શુદ્ધ વસ્તુ ઉઠાવે.
યદ્ધ પ્રાચીરજગન્તોરો મણ્ડૂરધાણિકીઃ । હતા ઇન્દ્રસ્ય શત્રવઃ સર્વે બુદ્બુદયાશવઃ
જ્યારે પૂર્વ તરફના લોકો હલ્યા, લોખંડ અને ધાનના દાણા, ત્યારે ઈન્દ્રના બધા દુશ્મનો, બધા ફૂલો અને ઝડપી ચાલનારા, મરી ગયા.
કપૃન્ નરઃ કપૃથમુદ્દધાતન ચોદયત ખુદત વાજસાતયે । નિષ્ટિગ્ર્યઃ પુત્રમા ચ્યાવયોતય ઇન્દ્રં સબાધ ઇહ સોમપીતયે
હે પુરુષો, પીસવાની પથ્થર ઉંચકો, એને ચલાવો, વિજય માટે ખોદો; જે પીસે છે એ પુત્રને જગાડે, ઈન્દ્ર પોતાના સંગ સાથે અહીં સોમ પીવા આવે.
દધિક્રાવ્ણો અકારિષં જિષ્ણોરશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કરત્પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષત્
હું દધિક્રાવણ, જે વિજયી અને ઝડપી ઘોડો છે, તેની સ્તુતિ તૈયાર કરી છે. તેની સુગંધિત વાણી અમને આનંદિત કરે અને અમારું આયુષ્ય લાંબું કરે એવી પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
સુતાસો મધુમત્તમાઃ સોમા ઇન્દ્રાય મન્દિનઃ । પવિત્રવન્તો અક્ષરન્ દેવાન્ ગચ્છન્તુ વો મદાઃ
પિરસાયેલ અને મધુર સોમરસ, જે ઇન્દ્રને પ્રિય છે, છાણમાંથી વહે છે અને ક્યારેય અટકતા નથી; તેમના આનંદભર્યા પ્રવાહો, દેવતાઓ, તમારી પાસે પહોંચે એવી ઈચ્છા છે.
ઇન્દુરિન્દ્રાય પવત ઇતિ દેવાસો અબ્રુવન્ । વાચસ્પતિર્મખસ્યતે વિશ્વસ્યેશાન ઓજસા
દેવતાઓએ કહ્યું: 'સોમરસ ઇન્દ્ર માટે શુદ્ધ થયો છે.' વાણીના સ્વામી, તું યજ્ઞનો આનંદ છે અને સર્વ શક્તિનો અધિપતિ છે.
સહસ્રધારઃ પવતે સમુદ્રો વાચમીઙ્ખયઃ । સોમઃ પતી રયીણાં સખેન્દ્રસ્ય દિવેદિવે
હજારો ધારોવાળો મહાસાગર જેવો સોમરસ, વાણીથી ભરપૂર થઈને શુદ્ધ થાય છે; સોમરસ ધનની માલિકી ધરાવે છે અને રોજે રોજ ઇન્દ્રનો સાથી છે.
અવ દ્રપ્સો અંશુમતીમતિષ્ઠદિયાનઃ કૃષ્ણો દશભિઃ સહસ્રૈઃ । આવત્તમિન્દ્રઃ શચ્યા ધમન્તમપ સ્નેહિતીર્નૃમણા અધત્ત
કાળાં રંગનો તેજસ્વી બિંદુ પ્રકાશમયમાં ઉતર્યો, દસ હજાર સાથે મુસાફરી કરી; શક્તિશાળી ઇન્દ્રે પોતાની શક્તિથી તેને પીસી નાખ્યો અને ચિપચિપા ભાગોને દૂર કર્યા.
દ્રપ્સમપશ્યં વિષુણે ચરન્તમુપહ્વરે નદ્યો અંશુમત્યાઃ । નભો ન કૃષ્ણમવતસ્થિવાંસમિષ્યામિ વો વૃષણો યુધ્યતાજૌ
હું એ બિંદુને તેજસ્વી નદીના કિનારે, ભેગા થયેલા સ્થળે અલગ અલગ ફરતો જોયો; આકાશમાં કાળા વાદળ જેવો હું અડગ ઊભો રહ્યો—હે પરાક્રમીવો, તમે સ્પર્ધામાં જીતો એવી શુભેચ્છા.
અધ દ્રપ્સો અંશુમત્યા ઉપસ્થેઽધારયત્તન્વં તિત્વિષાણઃ । વિશો અદેવીરભ્યાચરન્તીર્બૃહસ્પતિના યુજેન્દ્રઃ સસાહે
પછી તેજસ્વી બિંદુ તેજ સાથે પોતાનું સ્વરૂપ રાખીને ગોદમાં સ્થિર થયો; દેવવિહિન ટોળાઓ આગળ આવ્યા, પણ ઇન્દ્રે બૃહસ્પતિ સાથે જોડાઈને તેમને હરાવ્યા.
ત્વં હ ત્યત્સપ્તભ્યો જાયમાનોઽશત્રુભ્યો અભવઃ શત્રુરિન્દ્ર । ગૂલ્હે દ્યાવાપૃથિવી અન્વવિન્દો વિભુમદ્ભ્યો ભુવનેભ્યો રણં ધાઃ
જ્યારે તું સાતમાંથી જન્મ્યો, ત્યારે તું દુશ્મનોનો પણ દુશ્મન બન્યો, હે ઇન્દ્ર; તું છુપાયેલા આકાશ અને ધરતીને શોધી કાઢ્યા અને સમગ્ર જગતમાં યુદ્ધ લાવ્યા.
ત્વં હ ત્યદપ્રતિમાનમોજો વજ્રેણ વજ્રિન્ ધૃષિતો જઘન્થ । ત્વં શુષ્ણસ્યાવાતિરો વધત્રૈસ્ત્વં ગા ઇન્દ્ર શચ્યેદવિન્દઃ
હે વજ્રધારી, તું બલમાં બેસમો છે, તું તારી ભયાનક શક્તિથી શત્રુઓને હરાવ્યા; તું શુષ્ણને પણ તારા હથિયારો વડે નાશ કર્યો અને તારી શક્તિથી ગાયોને શોધી કાઢ્યા.
તમિન્દ્રં વાજયામસિ મહે વૃત્રાય હન્તવે । સ વૃષા વૃષભો ભુવત્
અમે એ ઇન્દ્રને પ્રેરણા આપીએ છીએ કે જે મહાન વૃષભ છે, તે મહાવૃત્રને મારવા માટે; તે શક્તિશાળી અને પુરુષાર્થવાળો વૃષભ બની રહે.
૩ ઇન્દ્રઃ સ દામને કૃત ઓજિષ્ઠઃ સ મદે હિતઃ । દ્યુમ્ની શ્લોકી સ સોમ્યઃ
ઇન્દ્ર વિજય માટે બનાવાયો છે, તે સૌથી શક્તિશાળી છે અને આનંદમાં સ્થિત છે; તે તેજસ્વી, પ્રસિદ્ધ અને સોમરસપ્રેમી છે.
ગિરા વજ્રો ન સંભૃતઃ સબલો અનપચ્યુતઃ । વવક્ષ ઋષ્વો અસ્તૃતઃ
વાણીથી એકઠો થયેલો વજ્ર શક્તિશાળી અને ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી; તે ઊંચો અને અડગ બનીને વિકસ્યો છે.
મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસા પર્જન્યો વૃષ્ટિમામિવ । સ્તોમૈર્વત્સસ્ય વાવૃધે
ઇન્દ્ર પોતાની મહાન શક્તિથી મહાન છે, વરસાદ લાવતાં વાદળ જેવો; વત્સ માટેના સ્તોત્રો દ્વારા તે વધુ શક્તિશાળી બન્યો છે.
પ્રજામૃતસ્ય પિપ્રતઃ પ્ર યદ્ભરન્ત વહ્નયઃ । વિપ્રા ઋતસ્ય વાહસા
જ્યારે અગ્નિઓ અમૃતની સંતાનને વધારે છે, ત્યારે પ્રેરિત લોકો સત્યના વાહનથી આગળ વધે છે.
કણ્વાઃ ઇન્દ્રં યદક્રત સ્તોમૈર્યજ્ઞસ્ય સાધનમ્ । જામિ બ્રુવત આયુધમ્
જ્યારે કણ્વોએ સ્તોત્રો દ્વારા ઇન્દ્રને યજ્ઞના સિદ્ધિકારક બનાવ્યા, ત્યારે હે સગા, શસ્ત્ર બોલો.
આ નૂનમશ્વિના યુવં વત્સસ્ય ગન્તમવસે । પ્રાસ્મૈ યચ્છતમવૃકં પૃથુ છર્દિર્યુયુતં યા અરાતયઃ
હવે, હે અશ્વિનીકુમારો, વત્સની સહાય માટે આવો; તેને ક્યારેય ન ખૂટે તેવી વિશાળ રક્ષા આપો અને દુશ્મનોને દૂર કરો.