ઉત શ્વેત આશુપત્વા ઉતો પદ્યાભિર્યવિષ્ઠઃ । ઉતેમાશુ માનં પિપર્તિ
સફેદ એક ઝડપથી દોડે છે, નાનો પગથી આગળ છે; આ ઝડપથી દોડનાર માપને સંભાળે છે.
આદિત્યા રુદ્રા વસવસ્ત્વેનુ ત ઇદં રાધઃ પ્રતિ ગૃભ્ણીહ્યઙ્ગિરઃ । ઇદં રાધો વિભુ પ્રભુ ઇદં રાધો બૃહત્પૃથુ
આદિત્ય, રુદ્ર, વસુઓ, આ દાન સ્વીકારો, અંગિરસ; આ દાન સર્વત્ર વ્યાપક છે, મહાન છે, વિશાળ છે.
૦ દેવા દદત્વાસુરં તદ્વો અસ્તુ સુચેતનમ્ । યુષ્મામસ્તુ દિવેદિવે પ્રત્યેવ ગૃભાયત્
દેવતાઓ અસુરને આપે, એ જ તમારો સારો વિચાર બને; એ દરરોજ તમારો રહે, હંમેશા તમે તેને પકડી રાખો.
ત્વમિન્દ્ર શર્મરિણા હવ્યં પારાવતેભ્યઃ । વિપ્રાય સ્તુવતે વસુવનિં દુરશ્રવસે વહ
ઇન્દ્ર, તું રક્ષણથી હવન દૂર બેઠેલા સુધી પહોંચાડ; જે વિદ્વાન સ્તુતિ કરે તેને ધન આપ, જેનું નામ ખરાબ છે તેને દૂર હટાવ.
ત્વમિન્દ્ર કપોતાય છિન્નપક્ષાય વઞ્ચતે । શ્યામાકં પક્વં પીલુ ચ વારસ્મા અકૃણોર્બહુઃ
ઇન્દ્ર, તું તૂટેલા પાંખવાળા કબૂતર માટે, છેતરાયેલા માટે, દિવસે ઘણું પાકું શ્યામાક અને પીળુ ફળ બનાવ્યું.
અરંગરો વાવદીતિ ત્રેધા બદ્ધો વરત્રયા । ઇરામહ પ્રશંસત્યનિરામપ સેધતિ
જે અવાજ કરતો નથી તે 'વાવદિતિ' કહે છે, ત્રણ પટ્ટા વડે ત્રણ વખત બાંધેલો છે; જે અનાજની પ્રશંસા કરે છે, અનાજ વિનાનો તેને દૂર કરે છે.
યદસ્યા અંહુભેદ્યાઃ કૃધુ સ્થૂલમુપાતસત્। મુષ્કાવિદસ્યા એજતો ગોશફે શકુલાવિવ
જ્યારે એની ફાટવાની જે વસ્તુ છે, એ જાડા ભાગ પર અથડાય છે, ત્યારે એ ચંચળ થઈને ગાયના ખુરમાં પક્ષીના ઈંડા જેમ હલવા લાગે છે.
યદા સ્થૂલેન પસસાણૌ મુષ્કા ઉપાવધીત્। વિષ્વઞ્ચા વસ્યા વર્ધતઃ સિકતાસ્વેવ ગર્દભૌ
જ્યારે જાડા પથ્થર પર એ વસ્તુઓને અથડાવાય છે, ત્યારે એ અસ્થિર રીતે વધે છે, જેમ રેતી પર ગધેડાં ચાલે છે.
યદલ્પિકાસ્વલ્પિકા કર્કધૂકેવષદ્યતે । વાસન્તિકમિવ તેજનં યન્ત્યવાતાય વિત્પતિ
જ્યારે નાની વસ્તુઓ નાનામાં હલનચલન કરે છે, ત્યારે એ જાંબુડાની જેમ આગળ વધે છે, વસંતના મેળામાં જતા હોય એમ, અને પવન એને દૂર લઈ જાય છે.
યદ્દેવાસો લલામગું પ્રવિષ્ટીમિનમાવિષુઃ । સકુલા દેદિશ્યતે નારી સત્યસ્યાક્ષિભુવો યથા
જ્યારે દેવતાઓએ શોભા ધરાવતી વસ્તુમાં પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે તેમણે આ સ્ત્રીને પ્રગટ કરી; એ પોતાની સહેલીઓ સાથે દર્શાવવામાં આવે છે, જેમ સત્યના નેત્રકૂપ દેખાય છે.
મહાનગ્ન્યતૃપ્નદ્વિ મોક્રદદસ્થાનાસરન્ । શક્તિકાનના સ્વચમશકં સક્તુ પદ્યમ
મહાન અગ્નિએ લોભી વ્યક્તિને સંતોષ્યો નહીં; હાડકાં હલ્યાં નહીં; તીક્ષ્ણ દાંતવાળાઓ પોતાના મોઢાથી પગે કરીને લોટ ખાય છે.
મહાનગ્ન્યુલૂખલમતિક્રામન્ત્યબ્રવીત્। યથા તવ વનસ્પતે નિરઘ્નન્તિ તથૈવેતિ
મહાન અગ્નિએ, ઉખળને ઓળંગતાં કહ્યું: 'જેમ વૃક્ષને મારવામાં આવે છે, તેમ જ થાય.'
મહાનગ્ન્યુપ બ્રૂતે ભ્રષ્ટોથાપ્યભૂભુવઃ । યથૈવ તે વનસ્પતે પિપ્પતિ તથૈવેતિ
મહાન અગ્નિ, પડીને ફરી ઊભો થઈને કહે છે: 'જેમ તારા ફળો, હે વૃક્ષ, નીચે પડે છે, તેમ જ થાય.'
મહાનગ્ન્યુપ બ્રૂતે ભ્રષ્ટોથાપ્યભૂભુવઃ । યથા વયો વિદાહ્ય સ્વર્ગે નમવદહ્યતે
મહાન અગ્નિ, પડીને ફરી ઊભો થઈને કહે છે: 'જેમ આકાશમાં પક્ષીઓ સળી જાય છે, તેમ અહીં પણ સળી જાય.'
મહાનગ્ન્યુપ બ્રૂતે સ્વસાવેશિતં પસઃ । ઇત્થં ફલસ્ય વૃક્ષસ્ય શૂર્પે શૂર્પં ભજેમહિ
મહાન અગ્નિ દબાયેલા રસ વિશે કહે છે: 'આ રીતે, વૃક્ષના ફળમાંથી છાલને છટકણી વડે અલગ કરીએ.'
મહાનગ્ની કૃકવાકં શમ્યયા પરિ ધાવતિ । અયં ન વિદ્મ યો મૃગઃ શીર્ષ્ણા હરતિ ધાણિકામ્
મહાન અગ્નિ લાકડાની લાકડીથી કૂકડીને પીછે ધસડે છે; અમને ખબર નથી કે કયું પ્રાણી ધાનના શીર્ષથી દાણા લઈ જાય છે.
મહાનગ્ની મહાનગ્નં ધાવન્તમનુ ધાવતિ । ઇમાસ્તદસ્ય ગા રક્ષ યભ મામદ્ધ્યૌદનમ્
મહાન અગ્નિ, મહાન અગ્નિને દોડતો જોઈને પીછે દોડે છે; હે યભ, એના ગાયોને બચાવ, હે ઉદન, મને મારશો નહીં.
સુદેવસ્ત્વા મહાનગ્નીર્બબાધતે મહતઃ સાધુ ખોદનમ્ । કુસં પીવરો નવત્
સારા દેવ, મહાન અગ્નિ તને દબાવે છે; મહાનનું પીસવું સારું છે; કુશ ઘાસ તાજું અને ગાઢ છે.
વશા દગ્ધામિમાઙ્ગુરિં પ્રસૃજતોગ્રતં પરે । મહાન્ વૈ ભદ્રો યભ મામદ્ધ્યૌદનમ્
યજ્ઞમાં બળી ગયેલી ગાય આ આંગળી આગળ અને પાર છોડે છે; ખરેખર યભ મહાન અને શુભ છે, હે ઉદન, મને મારશો નહીં.
વિદેવસ્ત્વા મહાનગ્નીર્વિબાધતે મહતઃ સાધુ ખોદનમ્ । કુમારિકા પિઙ્ગલિકા કાર્દ ભસ્મા કુ ધાવતિ
વિદ્વાન દેવ, મહાન અગ્નિ તને દબાવે છે; મહાનનું પીસવું સારું છે; કુમારી, પીળાશ, કાળી, બધી ભસ્મ તરફ દોડે છે.
મહાન્ વૈ ભદ્રો બિલ્વો મહાન્ ભદ્ર ઉદુમ્બરઃ । મહામભિક્ત બાધતે મહતઃ સાધુ ખોદનમ્
ખરેખર બિલ્લો વૃક્ષ મહાન અને શુભ છે, ઉદુંબર પણ મહાન અને શુભ છે; વધારે લપસેલો એ મહાનના પીસવાને દબાવે છે.
યઃ કુમારી પિઙ્ગલિકા વસન્તં પીવરી લભેત્। તૈલકુણ્ડમિમાઙ્ગુષ્ઠં રોદન્તં શુદમુદ્ધરેત્
જે કુમારી, પીળાશ, વસંતનું ઘી મેળવે છે, એ તેલનું ખાડું, આ અંગૂઠો અને રડતી શુદ્ધ વસ્તુ ઉઠાવે.
યદ્ધ પ્રાચીરજગન્તોરો મણ્ડૂરધાણિકીઃ । હતા ઇન્દ્રસ્ય શત્રવઃ સર્વે બુદ્બુદયાશવઃ
જ્યારે પૂર્વ તરફના લોકો હલ્યા, લોખંડ અને ધાનના દાણા, ત્યારે ઈન્દ્રના બધા દુશ્મનો, બધા ફૂલો અને ઝડપી ચાલનારા, મરી ગયા.
કપૃન્ નરઃ કપૃથમુદ્દધાતન ચોદયત ખુદત વાજસાતયે । નિષ્ટિગ્ર્યઃ પુત્રમા ચ્યાવયોતય ઇન્દ્રં સબાધ ઇહ સોમપીતયે
હે પુરુષો, પીસવાની પથ્થર ઉંચકો, એને ચલાવો, વિજય માટે ખોદો; જે પીસે છે એ પુત્રને જગાડે, ઈન્દ્ર પોતાના સંગ સાથે અહીં સોમ પીવા આવે.
દધિક્રાવ્ણો અકારિષં જિષ્ણોરશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કરત્પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષત્
હું દધિક્રાવણ, જે વિજયી અને ઝડપી ઘોડો છે, તેની સ્તુતિ તૈયાર કરી છે. તેની સુગંધિત વાણી અમને આનંદિત કરે અને અમારું આયુષ્ય લાંબું કરે એવી પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
સુતાસો મધુમત્તમાઃ સોમા ઇન્દ્રાય મન્દિનઃ । પવિત્રવન્તો અક્ષરન્ દેવાન્ ગચ્છન્તુ વો મદાઃ
પિરસાયેલ અને મધુર સોમરસ, જે ઇન્દ્રને પ્રિય છે, છાણમાંથી વહે છે અને ક્યારેય અટકતા નથી; તેમના આનંદભર્યા પ્રવાહો, દેવતાઓ, તમારી પાસે પહોંચે એવી ઈચ્છા છે.
ઇન્દુરિન્દ્રાય પવત ઇતિ દેવાસો અબ્રુવન્ । વાચસ્પતિર્મખસ્યતે વિશ્વસ્યેશાન ઓજસા
દેવતાઓએ કહ્યું: 'સોમરસ ઇન્દ્ર માટે શુદ્ધ થયો છે.' વાણીના સ્વામી, તું યજ્ઞનો આનંદ છે અને સર્વ શક્તિનો અધિપતિ છે.
સહસ્રધારઃ પવતે સમુદ્રો વાચમીઙ્ખયઃ । સોમઃ પતી રયીણાં સખેન્દ્રસ્ય દિવેદિવે
હજારો ધારોવાળો મહાસાગર જેવો સોમરસ, વાણીથી ભરપૂર થઈને શુદ્ધ થાય છે; સોમરસ ધનની માલિકી ધરાવે છે અને રોજે રોજ ઇન્દ્રનો સાથી છે.
અવ દ્રપ્સો અંશુમતીમતિષ્ઠદિયાનઃ કૃષ્ણો દશભિઃ સહસ્રૈઃ । આવત્તમિન્દ્રઃ શચ્યા ધમન્તમપ સ્નેહિતીર્નૃમણા અધત્ત
કાળાં રંગનો તેજસ્વી બિંદુ પ્રકાશમયમાં ઉતર્યો, દસ હજાર સાથે મુસાફરી કરી; શક્તિશાળી ઇન્દ્રે પોતાની શક્તિથી તેને પીસી નાખ્યો અને ચિપચિપા ભાગોને દૂર કર્યા.
દ્રપ્સમપશ્યં વિષુણે ચરન્તમુપહ્વરે નદ્યો અંશુમત્યાઃ । નભો ન કૃષ્ણમવતસ્થિવાંસમિષ્યામિ વો વૃષણો યુધ્યતાજૌ
હું એ બિંદુને તેજસ્વી નદીના કિનારે, ભેગા થયેલા સ્થળે અલગ અલગ ફરતો જોયો; આકાશમાં કાળા વાદળ જેવો હું અડગ ઊભો રહ્યો—હે પરાક્રમીવો, તમે સ્પર્ધામાં જીતો એવી શુભેચ્છા.