કતરત્ત આ હરાણિ દધિ મન્થાં પરિ શ્રુતમ્ । જાયાઃ પતિં વિ પૃચ્છતિ રાષ્ટ્રે રાજ્ઞઃ પરિક્ષિતઃ
તમામાંથી કોણ દહીં અને મથેલું, સારી રીતે છાણેલું દહીં લઈ ગયો? રાજા પરિક્ષિતના રાજ્યમાં પત્ની પતિને પૂછે છે.
અભીવસ્વઃ પ્ર જિહીતે યવઃ પક્વઃ પથો બિલમ્ । જનઃ સ ભદ્રમેધતિ રાષ્ટ્રે રાજ્ઞઃ પરિક્ષિતઃ
પાકેલા જૌ ફૂલીને રસ્તા પરથી પોતાનાં છિદ્રમાં ખસે છે; રાજા પરિક્ષિતના રાજ્યમાં લોકો સુખી થાય છે.
ઇન્દ્રઃ કારુમબૂબુધદુત્તિષ્ઠ વિ ચરા જનમ્ । મમેદુગ્રસ્ય ચર્કૃધિ સર્વ ઇત્તે પૃણાદરિઃ
ઇન્દ્રે કવિને જાગૃત કર્યો; ઊઠો, લોકોમાં ફરો. મારા માટે ઉગ્રને વખાણશો નહીં; દરેક દુશ્મન તારા દ્વારા સંતોષ પામે.
ઇહ ગાવઃ પ્ર જાયધ્વમિહાશ્વા ઇહ પૂરુષાઃ । ઇહો સહસ્રદક્ષિણોપિ પૂષા નિ ષીદતિ
અહીં ગાયો જન્મે, અહીં ઘોડા, અહીં માણસો; અહીં હજારો દાન આપનાર પૂષણ બેસે.
નેમા ઇન્દ્ર ગાવો રિષન્ મો આસાં ગોપ રીરિષત્। માસામમિત્રયુર્જન ઇન્દ્ર મા સ્તેન ઈશત
ઇન્દ્ર, આ ગાયોને કોઈ નુકસાન ન થાય, તેમનો ગોપાળ પણ સુરક્ષિત રહે. કોઈ શત્રુ કે ચોર તેમનો અધિકાર ન મેળવે.
ઉપ નો ન રમસિ સૂક્તેન વચસા વયં ભદ્રેણ વચસા વયમ્ । વનાદધિધ્વનો ગિરો ન રિષ્યેમ કદા ચન
આ સુકત અને શુભ વાણીથી તું અમને પ્રસન્ન કર; અમારું બોલવું કદી જંગલમાં કે ક્યારેય પણ બંધ ન થાય.
યઃ સભેયો વિદથ્યઃ સુત્વા યજ્વાથ પૂરુષઃ । સૂર્યં ચામૂ રિશાદસસ્તદ્દેવાઃ પ્રાગકલ્પયન્
જે સભામાં પારંગત, વિદ્વાન, યજ્ઞકર્તા અને પુરુષ છે, દેવોએ તેને સૌપ્રથમ સૂર્ય અને સેનાનાશક તરીકે સ્થાપ્યા.
યો જામ્યા અપ્રથયસ્તદ્યત્સખાયં દુધૂર્ષતિ । જ્યેષ્ઠો યદપ્રચેતાસ્તદાહુરધરાગિતિ
જે પોતાનાં સગાંઓને પછાડી જાય છે, મિત્રને હરાવવા ઈચ્છે છે, અને મોટો ભાઈ જ્ઞાન વિના હોય છે, ત્યારે તેને નીચો કહેવામાં આવે છે.
યદ્ભદ્રસ્ય પુરુષસ્ય પુત્રો ભવતિ દાધૃષિઃ । તદ્વિપ્રો અબ્રવીદુ તદ્ગન્ધર્વઃ કામ્યં વચઃ
જ્યારે સારા માણસનો પુત્ર સ્થિર રહે છે, ત્યારે ઋષિ બોલે છે અને ગંધર્વ મનગમતું વચન કહે છે.
યશ્ચ પણિ રઘુજિષ્ઠ્યો યશ્ચ દેવામદાશુરિઃ । ધીરાણાં શશ્વતામહં તદપાગિતિ શુશ્રુમ
જે પણી સ્પર્ધામાં ઝડપી છે અને જે દેવવિહિન દાશુરી છે, એ બુદ્ધિશાળી અને શાશ્વતથી દૂર છે એવું મેં સાંભળ્યું છે.
યે ચ દેવા અયજન્તાથો યે ચ પરાદદિઃ । સૂર્યો દિવમિવ ગત્વાય મઘવા નો વિ રપ્શતે
જેઓ દેવોએ યજ્ઞ કર્યો નથી અને જેઓએ બીજાને આપ્યું છે, તેઓ સૂર્યની જેમ સ્વર્ગમાં ગયા પછી પણ મઘવાન અમને છોડતો નથી.
યોઽનાક્તાક્ષો અનભ્યક્તો અમણિવો અહિરણ્યવઃ । અબ્રહ્મા બ્રહ્મણઃ પુત્રસ્તોતા કલ્પેષુ સંમિતા
જેના આંખો ધોઇ નથી, જે શોભાયમાન નથી, ગળામાં હાર નથી, સોનું નથી, બ્રાહ્મણ નથી, પણ બ્રાહ્મણપુત્ર છે, એ યજ્ઞમાં સ્વીકૃત સ્તોત્રપાઠક છે.
ય આક્તાક્ષઃ સુભ્યક્તઃ સુમણિઃ સુહિરણ્યવઃ । સુબ્રહ્મા બ્રહ્મણઃ પુત્રસ્તોતા કલ્પેષુ સંમિતા
જેના આંખો ધોઈને શુદ્ધ છે, સુંદર રીતે શોભાયમાન છે, ગળામાં હાર છે, સોનાથી શોભે છે, સારા બ્રાહ્મણ છે, બ્રાહ્મણપુત્ર છે, એ યજ્ઞમાં સ્વીકૃત સ્તોત્રપાઠક છે.
પ્રપાણા ચ વેશન્તા રેવામપ્રતિદિશ્યયઃ । અયભ્યા કન્યા કલ્યાણી તોતા કલ્પેષુ સંમિતા
જેની હથેળીઓ પહોળી છે, શોભાયમાન છે, દરેક દિશામાં તેજસ્વી છે, એવી કન્યા, સુંદર અને યોગ્ય, યજ્ઞમાં સ્વીકૃત સ્તોત્રપાઠક છે.
સુપ્રપાણા ચ વેશન્તા રેવાન્ત્સુપ્રતિદિશ્યયઃ । સુયભ્યા કન્યા કલ્યાણી તોતા કલ્પેષુ સંમિતા
જેની હથેળીઓ સુંદર અને પહોળી છે, શોભાયમાન છે, દરેક દિશામાં તેજસ્વી છે, એવી કન્યા, સુંદર અને યોગ્ય, યજ્ઞમાં સ્વીકૃત સ્તોત્રપાઠક છે.
પરિવૃક્તા ચ મહિષી સ્વસ્ત્યા ચ યુધિં ગમઃ । અનાશુરશ્ચાયામી તોતા કલ્પેષુ સંમિતા
જે અલગ રાખવામાં આવેલી રાણી છે, સુખથી યુદ્ધમાં જાય છે, અને જે અશ્રાંત અને બળવાન છે, એ યજ્ઞમાં સ્વીકૃત સ્તોત્રપાઠક છે.
વાવાતા ચ મહિષી સ્વસ્ત્યા ચ યુધિં ગમઃ । શ્વાશુરશ્ચાયામી તોતા કલ્પેષુ સંમિતા
હે રાણી, પવન શુભ રહે અને તારી કાયમી ભલાઈ રહે, એ રીતે તું યુદ્ધમાં જા. તારા સસરા અને સાસુ સભામાં તારી સાથે સુખથી અને એકતા સાથે રહે.
યદિન્દ્રાદો દાશરાજ્ઞે માનુષં વિ ગાહથાઃ । વિરૂપઃ સર્વસ્મા આસીત્સહ યક્ષાય કલ્પતે
હે ઇન્દ્ર, તું જે કઈ લોકના રાજા માટે કર્યું, જે માનવોને અલગ કર્યા, એ બધું અદ્ભુત અને વિવિધ હતું; એ બધું યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે.
ત્વં વૃષાક્ષું મઘવન્ન્ અમ્રં મર્યાકરો રવિઃ । ત્વં રૌહિણં વ્યાસ્યો વિ વૃત્રસ્યાભિનચ્છિરઃ
હે દયાળુ, તું વાછરડાને તાકાત આપનાર છે, માનવને સૂર્ય જેવો તેજ આપનાર છે; તું વૃત્રનું માથું ફોડી નાખ્યું અને રૌહિણ નામના દાનવને દૂર હાંકી દીધો.
યઃ પર્વતાન્ વ્યદધાદ્યો અપો વ્યગાહથાઃ । ઇન્દ્રો યો વૃત્રહાન્મહં તસ્માદિન્દ્ર નમોઽસ્તુ તે
જે પર્વતોને સ્થિર કર્યા, જે જળમાં પ્રવેશ્યા, એ મહાન વૃત્રવિરોધી ઇન્દ્ર, એ તને મારા વંદન છે.
પૃષ્ઠં ધાવન્તં હર્યોરૌચ્ચૈઃ શ્રવસમબ્રુવન્ । સ્વસ્ત્યશ્વ જૈત્રાયેન્દ્રમા વહ સુસ્રજમ્
જ્યારે પ્રસિદ્ધ અને ઝડપી ઘોડાઓ દોડતા હતા, ત્યારે એમને કહ્યું: 'હે ઘોડા, શુભતા સાથે ઇન્દ્રને વિજય માટે લઈ જા, સુંદર વણાવેલી માળા પહેરાવેલી.'
યે ત્વા શ્વેતા અજૈશ્રવસો હાર્યો યુઞ્જન્તિ દક્ષિણમ્ । પૂર્વા નમસ્ય દેવાનાં બિભ્રદિન્દ્ર મહીયતે
જે સફેદ, ઉત્સાહી ઘોડાઓને તું, હે ઇન્દ્ર, જમણી બાજુ જોડે છે, અને તું દેવતાઓની જૂની વંદના લઈને આવે છે, એથી તારી મહિમા વધે છે.
20.129 એતા અશ્વા આ પ્લવન્તે
આ ઘોડાઓ તરણા કરે છે.
પ્રતીપં પ્રાતિ સુત્વનમ્
એ વહેણ સામે જઈને સારા રસના સોમને શોધે છે.
તાસામેકા હરિક્નિકા
એમાં એક ઘોડો સુવર્ણ વાળ ધરાવે છે.
હરિક્નિકે કિમિછાસિ
હે સુવર્ણ વાળ ધરાવનાર, તને શું ઈચ્છા છે?
સાધું પુત્રં હિરણ્યયમ્
મને સારા ગુણવાળો અને ધનવાન પુત્ર જોઈએ છે.
ક્વાહતં પરાસ્યઃ
દૂર ગયો એ ક્યાં ગયો?
યત્રામૂસ્તિસ્રઃ શિંશપાઃ
જ્યાં એ ત્રણ શિંશપા વૃક્ષો ઊભા છે.
પરિ ત્રયઃ
એ ત્રણની આજુબાજુ.