નાહમિન્દ્રાણિ રારણ સખ્યુર્વૃષાકપેર્ઋતે । યસ્યેદમપ્યં હવિઃ પ્રિયં દેવેષુ ગચ્છતિ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
હે ઇન્દ્રાણી, હું વૃષાકપિ સાથેની મિત્રતામાં આનંદ પામતી નથી, જેના દ્વારા દેવતાઓને પણ પ્રિય એવા આ હવન પહોંચે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
વૃષાકપાયિ રેવતિ સુપુત્ર આદુ સુસ્નુષે । ઘસત્ત ઇન્દ્ર ઉક્ષણઃ પ્રિયં કાચિત્કરં હવિર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
હે રેવતી, વૃષાકપિની પત્ની, તારા સારા પુત્રો અને સારા વહુઓ છે; ઇન્દ્ર, વાછરડો, કોઈ પ્રિય અને સુંદર હવન ભોગવે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઉક્ષ્ણો હિ મે પઞ્ચદશ સાકં પચન્તિ વિંસતિમ્ । ઉતાહમદ્મિ પીવ ઇદુભા કુક્ષી પૃણન્તિ મે વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
મારા પંદર વાછરડા અને વીસ સાથે એકસાથે રસોઈમાં છે; અને હું તૃપ્ત થઈને બંને ખાધા છે, મારા બે પેટ ભરાઈ ગયા છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
વૃષભો ન તિગ્મશૃઙ્ગોઽન્તર્યૂથેષુ રોરુવત્। મન્થસ્ત ઇન્દ્ર શં હૃદે યં તે સુનોતિ ભાવયુર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જેમ તીક્ષ્ણ શિંગાવાળો વાછરડો ઝુંડમાં ગર્જના કરે છે, તેમ ઇન્દ્ર, મથનાર, જેના માટે પ્રેરિત વ્યક્તિ હવન તૈયાર કરે છે, તે હૃદયમાં આનંદ લાવે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ન સેશે યસ્ય રમ્બતેઽન્તરા સક્થ્યા કપૃત્। સેદીશે યસ્ય રોમશં નિષેદુષો વિજૃમ્ભતે વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જેના જાંઘ અંદરથી ધ્રૂજતી હોય છે, તે કદી સુતો નથી; અને જે બેઠો હોય ત્યારે તેની વાળવાળી જગ્યા ખેંચાય છે, તે સુતો રહે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ન સેશે યસ્ય રોમશં નિષેદુષો વિજૃમ્ભતે । સેદીશે યસ્ય રમ્બતેઽન્તરા સક્થ્યા કપૃત્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જે બેઠો હોય ત્યારે તેની વાળવાળી જગ્યા ખેંચાય છે, તે સુતો નથી; અને જેના જાંઘ અંદરથી ધ્રૂજતી હોય છે, તે સુતો રહે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
અયમિન્દ્ર વૃષાકપિઃ પરસ્વન્તં હતં વિદત્। અસિં સૂનાં નવં ચરુમાદેધસ્યાન આચિતં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
આ ઇન્દ્ર, વૃષાકપિ, ધનવાન અને મારાયેલા વ્યક્તિને ઓળખે છે; તેણે નવી તીક્ષ્ણ છરી અને સમિધ પર મૂકાયેલ હવન ઉઠાવી લીધી છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
અયમેમિ વિચાકશદ્વિચિન્વન્ દાસમાર્યમ્ । પિબામિ પાકસુત્વનોઽભિ ધીરમચાકશં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
આ વ્યક્તિ શોધે છે, જુએ છે, દાસ અને આર્યને શોધે છે; હું પકાવેલી સોમરસ પીઉં છું, સ્થિર અને અડગ પાસે જઈને; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ધન્વ ચ યત્કૃન્તત્રં ચ કતિ સ્વિત્તા વિ યોજના । નેદીયસો વૃષાકપેઽસ્તમેહિ ગૃહામુપ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
મારુ હોય કે જંગલ હોય, કેટલાય યોજન દૂર હોય; હે વૃષાકપિ, સાંજ પડતાં નજીક આવો, ઘરમાં પ્રવેશો; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
પુનરેહિ વૃષાકપે સુવિતા કલ્પયાવહૈ । ય એષ સ્વપ્નનંશનોઽસ્તમેષિ પથા પુનર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
પાછા આવો, વૃષાકપિ, આવો સારા ભાગ્યની તૈયારી કરીએ; જે સપના ખાય છે, તે આ રસ્તે ફરીથી ઘરે આવે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
યદુદઞ્ચો વૃષાકપે ગૃહમિન્દ્રાજગન્તન । ક્વ સ્ય પુલ્વઘો મૃગઃ કમગં જનયોપનો વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જ્યારે તું, વૃષાકપિ, ઉત્તર તરફ ઇન્દ્રના ઘરમાં આવ્યો, ત્યારે એ ચિતરેલો હરણ ક્યાં છે? કયા રસ્તે માતાએ વાછરડાને જન્મ આપ્યો? ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
પર્શુર્હ નામ માનવી સાકં સસૂવ વિંશતિમ્ । ભદ્રં ભલ ત્યસ્યા અભૂદ્યસ્યા ઉદરમામયદ્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
પર્શુર્હા નામની સ્ત્રીએ એકસાથે વીસ સંતાન જન્માવ્યા; તેનો ગર્ભ શુભ થયો, તેનું પેટ ફૂલ્યું; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઇદં જના ઉપ શ્રુત નરાશંસ સ્તવિષ્યતે । ષષ્ટિં સહસ્રા નવતિં ચ કૌરમ આ રુશમેષુ દદ્મહે
હે લોકો, આ સાંભળો; નરાશંસની સ્તુતિ કરવી જોઈએ. અમે રૂશમાઓમાં સાઠ હજાર ને નવ્વદ કૌરમાઓ મૂક્યા છે.
ઉષ્ટ્રા યસ્ય પ્રવાહણો વધૂમન્તો દ્વિર્દશ । વર્ષ્મા રથસ્ય નિ જિહીડતે દિવ ઈષમાણા ઉપસ્પૃશઃ
પ્રવાહણાના ઉંટો, વધૂઓ સાથે, બાર છે; રથનું શરીર નીચે જતું નથી, તે આકાશને સ્પર્શે છે, ઊંચા થયેલા સ્પર્શે છે.
એષ ઇષાય મામહે શતં નિષ્કાન્ દશ સ્રજઃ । ત્રીણિ શતાન્યર્વતાં સહસ્રા દશ ગોનામ્
આ માટે અમે ઇચ્છાથી પ્રયત્ન કરીએ છીએ: સો હાર, દસ માળાઓ; ત્રણસો ઘોડા, દસ હજાર ગાયો.
વચ્યસ્વ રેભ વચ્યસ્વ વૃક્ષે ન પક્વે શકુનઃ । નષ્ટે જિહ્વા ચર્ચરીતિ ક્ષુરો ન ભુરિજોરિવ
બોલો રેબ્હા, બોલો, જેમ પક્વ વૃક્ષ પર પક્ષી બોલે છે; જ્યારે જીભ ગુમ થાય છે, ત્યારે તે ખખડાવે છે, જેમ વાંદળી પર ઉસ્તરા ઘસે છે.
પ્ર રેભાસો મનીષા વૃષા ગાવ ઇવેરતે । અમોતપુત્રકા એષામમોત ગા ઇવાસતે
રેબ્હાઓ વિચાર સાથે આગળ વધે છે, વાછરડાઓ જેમ ગાયોની રક્ષા કરે છે; તેમના પુત્રો પણ સલામત છે, તેમની ગાયો પણ સલામત છે.
પ્ર રેભ ધીં ભરસ્વ ગોવિદં વસુવિદમ્ । દેવત્રેમાં વાચં સ્રીણીહીષુર્નાવીરસ્તારમ્
રેબ્હા, વિચાર લાવો, ગાયોને ઓળખનાર, ધન જાણનાર બનો; દેવતાઓ સામે આ વાણી બોલો, હે બુદ્ધિશાળી, જેમ કુશળ નાવિક પાર ઉતારે છે.
રાજ્ઞો વિશ્વજનીનસ્ય યો દેવોમર્ત્યામતિ । વૈશ્વાનરસ્ય સુષ્ટુતિમા સુનોતા પરિક્ષિતઃ
દરેક પ્રજાના રાજા, જે દેવ છે અને મરનારાઓમાં અમર બુદ્ધિવાળો છે, એ વૈશ્વાનર માટે, હે પરિક્ષિત, સુંદર રીતે ગવાયેલ સ્તુતિ અર્પણ કરો.
પરિછિન્નઃ ક્ષેમમકરોત્તમ આસનમાચરન્ । કુલાયન્ કૃણ્વન્ કૌરવ્યઃ પતિર્વદતિ જાયયા
જેને સીમા બાંધી, સુરક્ષા આપી અને શ્રેષ્ઠ સ્થાન સ્થાપ્યું, ઘર વસાવ્યું, એ કૌરવ્ય પતિ પત્ની સાથે વાત કરે છે.
કતરત્ત આ હરાણિ દધિ મન્થાં પરિ શ્રુતમ્ । જાયાઃ પતિં વિ પૃચ્છતિ રાષ્ટ્રે રાજ્ઞઃ પરિક્ષિતઃ
તમામાંથી કોણ દહીં અને મથેલું, સારી રીતે છાણેલું દહીં લઈ ગયો? રાજા પરિક્ષિતના રાજ્યમાં પત્ની પતિને પૂછે છે.
અભીવસ્વઃ પ્ર જિહીતે યવઃ પક્વઃ પથો બિલમ્ । જનઃ સ ભદ્રમેધતિ રાષ્ટ્રે રાજ્ઞઃ પરિક્ષિતઃ
પાકેલા જૌ ફૂલીને રસ્તા પરથી પોતાનાં છિદ્રમાં ખસે છે; રાજા પરિક્ષિતના રાજ્યમાં લોકો સુખી થાય છે.
ઇન્દ્રઃ કારુમબૂબુધદુત્તિષ્ઠ વિ ચરા જનમ્ । મમેદુગ્રસ્ય ચર્કૃધિ સર્વ ઇત્તે પૃણાદરિઃ
ઇન્દ્રે કવિને જાગૃત કર્યો; ઊઠો, લોકોમાં ફરો. મારા માટે ઉગ્રને વખાણશો નહીં; દરેક દુશ્મન તારા દ્વારા સંતોષ પામે.
ઇહ ગાવઃ પ્ર જાયધ્વમિહાશ્વા ઇહ પૂરુષાઃ । ઇહો સહસ્રદક્ષિણોપિ પૂષા નિ ષીદતિ
અહીં ગાયો જન્મે, અહીં ઘોડા, અહીં માણસો; અહીં હજારો દાન આપનાર પૂષણ બેસે.
નેમા ઇન્દ્ર ગાવો રિષન્ મો આસાં ગોપ રીરિષત્। માસામમિત્રયુર્જન ઇન્દ્ર મા સ્તેન ઈશત
ઇન્દ્ર, આ ગાયોને કોઈ નુકસાન ન થાય, તેમનો ગોપાળ પણ સુરક્ષિત રહે. કોઈ શત્રુ કે ચોર તેમનો અધિકાર ન મેળવે.
ઉપ નો ન રમસિ સૂક્તેન વચસા વયં ભદ્રેણ વચસા વયમ્ । વનાદધિધ્વનો ગિરો ન રિષ્યેમ કદા ચન
આ સુકત અને શુભ વાણીથી તું અમને પ્રસન્ન કર; અમારું બોલવું કદી જંગલમાં કે ક્યારેય પણ બંધ ન થાય.
યઃ સભેયો વિદથ્યઃ સુત્વા યજ્વાથ પૂરુષઃ । સૂર્યં ચામૂ રિશાદસસ્તદ્દેવાઃ પ્રાગકલ્પયન્
જે સભામાં પારંગત, વિદ્વાન, યજ્ઞકર્તા અને પુરુષ છે, દેવોએ તેને સૌપ્રથમ સૂર્ય અને સેનાનાશક તરીકે સ્થાપ્યા.
યો જામ્યા અપ્રથયસ્તદ્યત્સખાયં દુધૂર્ષતિ । જ્યેષ્ઠો યદપ્રચેતાસ્તદાહુરધરાગિતિ
જે પોતાનાં સગાંઓને પછાડી જાય છે, મિત્રને હરાવવા ઈચ્છે છે, અને મોટો ભાઈ જ્ઞાન વિના હોય છે, ત્યારે તેને નીચો કહેવામાં આવે છે.
યદ્ભદ્રસ્ય પુરુષસ્ય પુત્રો ભવતિ દાધૃષિઃ । તદ્વિપ્રો અબ્રવીદુ તદ્ગન્ધર્વઃ કામ્યં વચઃ
જ્યારે સારા માણસનો પુત્ર સ્થિર રહે છે, ત્યારે ઋષિ બોલે છે અને ગંધર્વ મનગમતું વચન કહે છે.
યશ્ચ પણિ રઘુજિષ્ઠ્યો યશ્ચ દેવામદાશુરિઃ । ધીરાણાં શશ્વતામહં તદપાગિતિ શુશ્રુમ
જે પણી સ્પર્ધામાં ઝડપી છે અને જે દેવવિહિન દાશુરી છે, એ બુદ્ધિશાળી અને શાશ્વતથી દૂર છે એવું મેં સાંભળ્યું છે.