પરા હીન્દ્ર ધાવસિ વૃષાકપેરતિ વ્યથિઃ । નો અહ પ્ર વિન્દસ્યન્યત્ર સોમપીતયે વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
ઇન્દ્ર, તું વાનરથી ડરીને દૂર ભાગે છે; તને બીજે ક્યાંય સોમરસ પીવા મળતો નથી. ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
કિમયં ત્વાં વૃષાકપિશ્ચકાર હરિતો મૃગઃ । યસ્મા ઇરસ્યસીદુ ન્વર્યો વા પુષ્ટિમદ્વસુ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
આ વાનરે તને શું કર્યું છે, હલદી રંગના પ્રાણી? તું ધન માટે કેમ ગુસ્સે થાય છે, હે મહાન? ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
યમિમં ત્વં વૃષાકપિં પ્રિયમિન્દ્રાભિરક્ષસિ । શ્વા ન્વસ્ય જમ્ભિષદપિ કર્ણે વરાહયુર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જે વાનર તારો પ્રિય છે અને તું, ઇન્દ્ર, તેની રક્ષા કરે છે, તેને કૂતરો દાંત ચભાવે છે અને વરાહ તેના કાનમાં ઘૂંઘાટ કરે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
પ્રિયા તષ્ટાનિ મે કપિર્વ્યક્તા વ્યદૂદુષત્। શિરો ન્વસ્ય રાવિષં ન સુગં દુષ્કૃતે ભુવં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
વાનરે મારા પ્રિય વસ્તુઓ ખુલ્લી કરી નાખી અને દુષ્કર્મ કર્યું; મેં તેના માથા પર માર્યો, એ પણ સહેલાઈથી નહીં, કારણ કે તેણે ખોટું કર્યું; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ન મત્સ્ત્રી સુભસત્તરા ન સુયાશુતરા ભુવત્। ન મત્પ્રતિચ્યવીયસી ન સક્થ્યુદ્યમીયસી વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
મારી સ્ત્રી સૌથી સુંદર નથી, કે સૌથી મીઠી પણ નથી; એ સહેલાઈથી હલતી પણ નથી, કે સૌથી જલદી ચાલતી નથી; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઉવે અમ્બ સુલાભિકે યથેવાઙ્ગં ભવિષ્યતિ । ભસન્ મે અમ્બ સક્થિ મે શિરો મે વીવ હૃષ્યતિ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
માતા, તું સહેલાઈથી મળતી, જે થાય એ જ થશે; માતા, મારા પગ, માથું, બધું આનંદિત થાય છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
કિં સુબાહો સ્વઙ્ગુરે પૃથુષ્ટો પૃથુજાઘને । કિં શૂરપત્નિ નસ્ત્વમભ્યમીષિ વૃષાકપિં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
હે મજબૂત હાથવાળી, સુંદર નખવાળી, પહોળા ખભાવાળી અને પહોળા જાંઘવાળી, હે વીરપત્ની, તને વાનર પાસેથી શું ઇચ્છા છે? ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
અવીરામિવ મામયં શરારુરભિ મન્યતે । ઉતાહમસ્મિ વીરિણીન્દ્રપત્ની મરુત્સખા વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જેમ પતિ વિના સ્ત્રી, તેમ આ વાનર મને ઓછી ગણતો હોય છે; છતાં હું બલવાન છું, ઇન્દ્રપત્ની છું, અને મારુતોની સાથી છું; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
સંહોત્રં સ્મ પુરા નારી સમનં વાવ ગચ્છતિ । વેધા ઋતસ્ય વીરિણીન્દ્રપત્ની મહીયતે વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
પહેલાં સ્ત્રીઓ યજ્ઞમાં સાથે જતી; સર્જનહાર, ઇન્દ્રપત્ની, સત્ય માટે માન પામે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઇન્દ્રાણીમાસુ નારિષુ સુભગામહમશ્રવમ્ । નહ્યસ્યા અપરં ચન જરસા મરતે પતિર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
આ સ્ત્રીઓમાં, હું પોતે સુખી કહેવાઈ છું, હે ઇન્દ્રાણી; એ માટે, કોઈ બીજો પતિ વૃદ્ધાવસ્થામાં મરે જ નહીં; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
નાહમિન્દ્રાણિ રારણ સખ્યુર્વૃષાકપેર્ઋતે । યસ્યેદમપ્યં હવિઃ પ્રિયં દેવેષુ ગચ્છતિ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
હે ઇન્દ્રાણી, હું વૃષાકપિ સાથેની મિત્રતામાં આનંદ પામતી નથી, જેના દ્વારા દેવતાઓને પણ પ્રિય એવા આ હવન પહોંચે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
વૃષાકપાયિ રેવતિ સુપુત્ર આદુ સુસ્નુષે । ઘસત્ત ઇન્દ્ર ઉક્ષણઃ પ્રિયં કાચિત્કરં હવિર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
હે રેવતી, વૃષાકપિની પત્ની, તારા સારા પુત્રો અને સારા વહુઓ છે; ઇન્દ્ર, વાછરડો, કોઈ પ્રિય અને સુંદર હવન ભોગવે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઉક્ષ્ણો હિ મે પઞ્ચદશ સાકં પચન્તિ વિંસતિમ્ । ઉતાહમદ્મિ પીવ ઇદુભા કુક્ષી પૃણન્તિ મે વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
મારા પંદર વાછરડા અને વીસ સાથે એકસાથે રસોઈમાં છે; અને હું તૃપ્ત થઈને બંને ખાધા છે, મારા બે પેટ ભરાઈ ગયા છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
વૃષભો ન તિગ્મશૃઙ્ગોઽન્તર્યૂથેષુ રોરુવત્। મન્થસ્ત ઇન્દ્ર શં હૃદે યં તે સુનોતિ ભાવયુર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જેમ તીક્ષ્ણ શિંગાવાળો વાછરડો ઝુંડમાં ગર્જના કરે છે, તેમ ઇન્દ્ર, મથનાર, જેના માટે પ્રેરિત વ્યક્તિ હવન તૈયાર કરે છે, તે હૃદયમાં આનંદ લાવે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ન સેશે યસ્ય રમ્બતેઽન્તરા સક્થ્યા કપૃત્। સેદીશે યસ્ય રોમશં નિષેદુષો વિજૃમ્ભતે વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જેના જાંઘ અંદરથી ધ્રૂજતી હોય છે, તે કદી સુતો નથી; અને જે બેઠો હોય ત્યારે તેની વાળવાળી જગ્યા ખેંચાય છે, તે સુતો રહે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ન સેશે યસ્ય રોમશં નિષેદુષો વિજૃમ્ભતે । સેદીશે યસ્ય રમ્બતેઽન્તરા સક્થ્યા કપૃત્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જે બેઠો હોય ત્યારે તેની વાળવાળી જગ્યા ખેંચાય છે, તે સુતો નથી; અને જેના જાંઘ અંદરથી ધ્રૂજતી હોય છે, તે સુતો રહે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
અયમિન્દ્ર વૃષાકપિઃ પરસ્વન્તં હતં વિદત્। અસિં સૂનાં નવં ચરુમાદેધસ્યાન આચિતં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
આ ઇન્દ્ર, વૃષાકપિ, ધનવાન અને મારાયેલા વ્યક્તિને ઓળખે છે; તેણે નવી તીક્ષ્ણ છરી અને સમિધ પર મૂકાયેલ હવન ઉઠાવી લીધી છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
અયમેમિ વિચાકશદ્વિચિન્વન્ દાસમાર્યમ્ । પિબામિ પાકસુત્વનોઽભિ ધીરમચાકશં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
આ વ્યક્તિ શોધે છે, જુએ છે, દાસ અને આર્યને શોધે છે; હું પકાવેલી સોમરસ પીઉં છું, સ્થિર અને અડગ પાસે જઈને; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ધન્વ ચ યત્કૃન્તત્રં ચ કતિ સ્વિત્તા વિ યોજના । નેદીયસો વૃષાકપેઽસ્તમેહિ ગૃહામુપ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
મારુ હોય કે જંગલ હોય, કેટલાય યોજન દૂર હોય; હે વૃષાકપિ, સાંજ પડતાં નજીક આવો, ઘરમાં પ્રવેશો; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
પુનરેહિ વૃષાકપે સુવિતા કલ્પયાવહૈ । ય એષ સ્વપ્નનંશનોઽસ્તમેષિ પથા પુનર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
પાછા આવો, વૃષાકપિ, આવો સારા ભાગ્યની તૈયારી કરીએ; જે સપના ખાય છે, તે આ રસ્તે ફરીથી ઘરે આવે છે; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
યદુદઞ્ચો વૃષાકપે ગૃહમિન્દ્રાજગન્તન । ક્વ સ્ય પુલ્વઘો મૃગઃ કમગં જનયોપનો વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જ્યારે તું, વૃષાકપિ, ઉત્તર તરફ ઇન્દ્રના ઘરમાં આવ્યો, ત્યારે એ ચિતરેલો હરણ ક્યાં છે? કયા રસ્તે માતાએ વાછરડાને જન્મ આપ્યો? ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
પર્શુર્હ નામ માનવી સાકં સસૂવ વિંશતિમ્ । ભદ્રં ભલ ત્યસ્યા અભૂદ્યસ્યા ઉદરમામયદ્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
પર્શુર્હા નામની સ્ત્રીએ એકસાથે વીસ સંતાન જન્માવ્યા; તેનો ગર્ભ શુભ થયો, તેનું પેટ ફૂલ્યું; ઇન્દ્ર બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઇદં જના ઉપ શ્રુત નરાશંસ સ્તવિષ્યતે । ષષ્ટિં સહસ્રા નવતિં ચ કૌરમ આ રુશમેષુ દદ્મહે
હે લોકો, આ સાંભળો; નરાશંસની સ્તુતિ કરવી જોઈએ. અમે રૂશમાઓમાં સાઠ હજાર ને નવ્વદ કૌરમાઓ મૂક્યા છે.
ઉષ્ટ્રા યસ્ય પ્રવાહણો વધૂમન્તો દ્વિર્દશ । વર્ષ્મા રથસ્ય નિ જિહીડતે દિવ ઈષમાણા ઉપસ્પૃશઃ
પ્રવાહણાના ઉંટો, વધૂઓ સાથે, બાર છે; રથનું શરીર નીચે જતું નથી, તે આકાશને સ્પર્શે છે, ઊંચા થયેલા સ્પર્શે છે.
એષ ઇષાય મામહે શતં નિષ્કાન્ દશ સ્રજઃ । ત્રીણિ શતાન્યર્વતાં સહસ્રા દશ ગોનામ્
આ માટે અમે ઇચ્છાથી પ્રયત્ન કરીએ છીએ: સો હાર, દસ માળાઓ; ત્રણસો ઘોડા, દસ હજાર ગાયો.
વચ્યસ્વ રેભ વચ્યસ્વ વૃક્ષે ન પક્વે શકુનઃ । નષ્ટે જિહ્વા ચર્ચરીતિ ક્ષુરો ન ભુરિજોરિવ
બોલો રેબ્હા, બોલો, જેમ પક્વ વૃક્ષ પર પક્ષી બોલે છે; જ્યારે જીભ ગુમ થાય છે, ત્યારે તે ખખડાવે છે, જેમ વાંદળી પર ઉસ્તરા ઘસે છે.
પ્ર રેભાસો મનીષા વૃષા ગાવ ઇવેરતે । અમોતપુત્રકા એષામમોત ગા ઇવાસતે
રેબ્હાઓ વિચાર સાથે આગળ વધે છે, વાછરડાઓ જેમ ગાયોની રક્ષા કરે છે; તેમના પુત્રો પણ સલામત છે, તેમની ગાયો પણ સલામત છે.
પ્ર રેભ ધીં ભરસ્વ ગોવિદં વસુવિદમ્ । દેવત્રેમાં વાચં સ્રીણીહીષુર્નાવીરસ્તારમ્
રેબ્હા, વિચાર લાવો, ગાયોને ઓળખનાર, ધન જાણનાર બનો; દેવતાઓ સામે આ વાણી બોલો, હે બુદ્ધિશાળી, જેમ કુશળ નાવિક પાર ઉતારે છે.
રાજ્ઞો વિશ્વજનીનસ્ય યો દેવોમર્ત્યામતિ । વૈશ્વાનરસ્ય સુષ્ટુતિમા સુનોતા પરિક્ષિતઃ
દરેક પ્રજાના રાજા, જે દેવ છે અને મરનારાઓમાં અમર બુદ્ધિવાળો છે, એ વૈશ્વાનર માટે, હે પરિક્ષિત, સુંદર રીતે ગવાયેલ સ્તુતિ અર્પણ કરો.
પરિછિન્નઃ ક્ષેમમકરોત્તમ આસનમાચરન્ । કુલાયન્ કૃણ્વન્ કૌરવ્યઃ પતિર્વદતિ જાયયા
જેને સીમા બાંધી, સુરક્ષા આપી અને શ્રેષ્ઠ સ્થાન સ્થાપ્યું, ઘર વસાવ્યું, એ કૌરવ્ય પતિ પત્ની સાથે વાત કરે છે.