ઉષસે નઃ પરિ દેહિ સર્વાન્ રાત્ર્યનાગસઃ । ઉષા નો અહ્ને આ ભજાદહસ્તુભ્યં વિભાવરિ
હે રાત્રિ, અમને સુરક્ષિત રાખીને ઉષા સુધી પહોંચાડ; ઉષા અમને દિવસ વહેંચે, હે તેજસ્વિ, કેમ કે તારા હાથ નથી.
અયુતોઽહમયુતો મ આત્માયુતં મે ચક્ષુરયુતં મે શ્રોત્રમ્ । અયુતો મે પ્રાણોઽયુતો મેઽપાનોઽયુતો મે વ્યાનોઽયુતોઽહં સર્વઃ
હું દસ હજાર છું, મારી આત્મા દસ હજાર છે, મારી આંખ દસ હજાર છે, મારું કાન દસ હજાર છે; મારું શ્વાસ દસ હજાર છે, બહાર જતો શ્વાસ દસ હજાર છે, વ્યાપક શ્વાસ દસ હજાર છે; હું સર્વ છું, દસ હજાર.
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રસૂત આ રભે
હું તને દેવ સ્વિતૃની પ્રેરણાથી, અશ્વિનીકુમારોની બાહુઓમાંથી અને પૂષણના હાથે જન્મેલી તરીકે સ્વીકારું છું.
કામસ્તદગ્રે સમવર્તત મનસો રેતઃ પ્રથમં યદાસીત્। સ કામ કામેન બૃહતા સયોની રાયસ્પોષં યજમાનાય ધેહિ
આ જગતમાં શરૂઆતમાં ઇચ્છા ઊભી થઈ, જે મનનું પ્રથમ બીજ હતું. હે ઇચ્છા, તું મહાન ઇચ્છા સાથે એક થઈને, એક જ ગર્ભમાંથી, યજમાનને ધન અને સમૃદ્ધિ આપ.
ત્વં કામ સહસાસિ પ્રતિષ્ઠિતો વિભુર્વિભાવા સખ આ સખીયતે । ત્વમુગ્રઃ પૃતનાસુ સસહિઃ સહ ઓજો યજમાનાય ધેહિ
હે ઇચ્છા, તું શક્તિથી સ્થિર છે, સર્વત્ર વ્યાપી છે, અનેક રૂપે દેખાય છે, મિત્રોને મિત્ર બનીને મળે છે; તું યુદ્ધમાં પણ શક્તિશાળી છે, યજમાનને તું બળ આપ.
દૂરાચ્ચકમાનાય પ્રતિપાણાયાક્ષયે । આસ્મા અશૃણ્વન્ન્ આશાઃ કામેનાજનયન્ત્સ્વઃ
દૂરથી તરસતા અને શોધતા, ક્યારેય ન ખૂટતા માટે આશાઓએ સાંભળ્યું છે; ઇચ્છાથી જ તેમણે પોતાનું પ્રકાશ પેદા કર્યું છે.
કામેન મા કામ આગન્ હૃદયાદ્ધૃદયં પરિ । યદમીષામદો મનસ્તદૈતૂપ મામિહ
મારી પાસે હૃદયથી હૃદય સુધી ઇચ્છા આવી જાય; જે આનંદ કે વિચાર આ લોકોમાં છે, એ બધું અહીં મારી પાસે આવી જાય.
યત્કામ કામયમાના ઇદં કૃણ્મસિ તે હવિઃ । તન્ નઃ સર્વં સમૃધ્યતામથૈતસ્ય હવિષો વીહિ સ્વાહા
હે ઇચ્છા, જે કાર્ય અમે તારી ઇચ્છાથી કરીએ છીએ, એ તારી માટે અર્પણ છે; એ બધું અમારે માટે ફલે અને તું આ હવન સ્વીકાર, સ્વાહા.
કાલો અશ્વો વહતિ સપ્તરશ્મિઃ સહસ્રાક્ષો અજરો ભૂરિરેતાઃ । તમા રોહન્તિ કવયો વિપશ્ચિતસ્તસ્ય ચક્રા ભુવનાનિ વિશ્વા
કાળ એ સાત કિરણોવાળું ઘોડું છે, જે સર્વને વહેંચે છે; તે હજારો આંખોવાળો, કદી ન વૃદ્ધ થતો, શક્તિશાળી છે. જ્ઞાની અને સમજદાર લોકો એ પર ચઢે છે; એના ચક્રો બધા લોક છે.
સપ્ત ચક્રાન્ વહતિ કાલ એષ સપ્તાસ્ય નાભીરમૃતં ન્વક્ષઃ । સ ઇમા વિશ્વા ભુવનાન્યઞ્જત્કાલઃ સ ઈયતે પ્રથમો નુ દેવઃ
આ કાળ સાત ચક્રો ધરાવે છે, સાત મુખ છે, એનું નાભિ અમર છે, એનું ધુરા શાશ્વત છે; એ બધા લોકને ચલાવે છે, કાળ પ્રથમ દેવ છે, એ સતત આગળ વધે છે.
પૂર્ણઃ કુમ્ભોઽધિ કાલ આહિતસ્તં વૈ પશ્યામો બહુધા નુ સન્તમ્ । સ ઇમા વિશ્વા ભુવનાનિ પ્રત્યઙ્કાલં તમાહુઃ પરમે વ્યોમન્
કાળ પર એક ભરેલું કુંભ રાખવામાં આવ્યું છે; અમે એને અનેક રૂપે જુએ છીએ. એ બધા લોકને ચલાવે છે; એ કાળને તેઓ સર્વોચ્ચ આકાશ કહે છે.
સ એવ સં ભુવનાન્યાભરત્સ એવ સં ભુવનાનિ પર્યૈત્। પિતા સન્ન્ અભવત્પુત્ર એષાં તસ્માદ્વૈ નાન્યત્પરમસ્તિ તેજઃ
એ જ સર્વ લોકને ઉઠાવે છે, એ જ સર્વ લોકને ફરતો રહ્યો છે. એ જ એનો પિતા અને પુત્ર બન્યો; તેથી એથી વધુ તેજ બીજું ક્યાંય નથી.
કાલોઽમૂં દિવમજનયત્કાલ ઇમાઃ પૃથિવીરુત । કાલે હ ભૂતં ભવ્યં ચેષિતં હ વિ તિષ્ઠતે
કાળે આ આકાશ પેદા કર્યું, કાળે આ પૃથ્વી પેદા કરી. ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને બધું કરેલું કાળમાં જ સ્થિર છે.
કાલો ભૂતિમસૃજત કાલે તપતિ સૂર્યઃ । કાલે હ વિશ્વા ભૂતાનિ કાલે ચક્ષુર્વિ પશ્યતિ
કાળે સર્વ જીવો પેદા કર્યા, કાળમાં સૂર્ય તેજ આપે છે. સર્વ જીવો કાળમાં રહે છે, કાળમાં જ આંખે બધું જુએ છે.
કાલે મનઃ કાલે પ્રાણઃ કાલે નામ સમાહિતમ્ । કાલેન સર્વા નન્દન્ત્યાગતેન પ્રજા ઇમાઃ
કાળમાં મન છે, કાળમાં શ્વાસ છે, કાળમાં નામ એકત્રિત છે. કાળ આવે ત્યારે સર્વ પ્રજાઓ આનંદ કરે છે.
કાલે તપઃ કાલે જ્યેષ્ઠં કાલે બ્રહ્મ સમાહિતમ્ । કાલો હ સર્વસ્યેશ્વરો યઃ પિતાસીત્પ્રજાપતેઃ
કાળમાં તપ છે, કાળમાં મહાનતા છે, કાળમાં બ્રહ્મ એકત્રિત છે. કાળ સર્વનો ઈશ્વર છે, જે પ્રજાપતિનો પિતા થયો.
તેનેષિતં તેન જાતં તદુ તસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતમ્ । કાલો હ બ્રહ્મ ભૂત્વા બિભર્તિ પરમેષ્ઠિનમ્
એના દ્વારા બધું ચલાય છે, એના દ્વારા બધું જન્મે છે, એમાં બધું સ્થિર છે. કાળ બ્રહ્મ બનીને પરમેશ્વરને ધારણ કરે છે.
કાલઃ પ્રજા અસૃજત કાલો અગ્રે પ્રજાપતિમ્ । સ્વયંભૂઃ કશ્યપઃ કાલાત્તપઃ કાલાદજાયત
કાળે પ્રજાઓ પેદા કરી, શરૂઆતમાં કાળે પ્રજાપતિ પેદા કર્યો. સ્વયંભૂ કશ્યપ પણ કાળમાંથી જન્મ્યો અને તપ પણ કાળમાંથી.
કાલાદાપઃ સમભવન્ કાલાદ્બ્રહ્મ તપો દિશઃ । કાલેનોદેતિ સૂર્યઃ કાલે નિ વિશતે પુનઃ
કાળમાંથી જળ પેદા થયું, કાળમાંથી બ્રહ્મા, તપ અને દિશાઓ પેદા થઈ. કાળથી સૂર્ય ઉગે છે અને કાળમાં જ પાછો અસ્ત થાય છે.
કાલેન વાતઃ પવતે કાલેન પૃથિવી મહી । દ્યૌર્મહી કાલ આહિતા
કાળથી પવન વહે છે, કાળથી પૃથ્વી સ્થિર છે. મહાન આકાશ પણ કાળમાં જ સ્થિર છે.
કાલો હ ભૂતં ભવ્યં ચ પુત્રો અજનયત્પુરા । કાલાદૃચઃ સમભવન્ યજુઃ કાલાદજાયત
કાળે પેહલા જે થયેલું અને જે થવાનું છે, એ બધું પોતાનો પુત્ર સમાન જન્માવ્યું. ઋચા પણ કાળમાંથી જન્મી, યજુર પણ કાળમાંથી પેદા થયું.
કાલો યજ્ઞં સમૈરયદ્દેવેભ્યો ભાગમક્ષિતમ્ । કાલે ગન્ધર્વાપ્સરસઃ કાલે લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ
કાળે યજ્ઞને ગોઠવ્યો અને દેવતાઓને તેમનો અખૂટ ભાગ આપ્યો. ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ કાળમાં સ્થિર છે, અને બધા લોક પણ કાળમાં જ સ્થાયી છે.
કાલેઽયમઙ્ગિરા દેવોઽથર્વા ચાધિ તિષ્ઠતઃ । ઇમં ચ લોકં પરમં ચ લોકં પુણ્યાંશ્ચ લોકાન્ વિધૃતીશ્ચ પુણ્યાઃ । સર્વાંલ્લોકાન્ અભિજિત્ય બ્રહ્મણા કાલઃ સ ઈયતે પરમો નુ દેવઃ
આંગિરસ દેવ અને અથર્વા પણ કાળમાં જ ઊભા છે. આ લોક, પરમ લોક, પવિત્ર લોક અને એમના આધાર પણ કાળે જ ધાર્યા છે. બ્રહ્મા સાથે બધા લોકને જીત્યા પછી, એ પરમ દેવ કાળ આગળ વધે છે.
રાત્રિંરાત્રિમપ્રયાતં ભરન્તોઽશ્વાયેવ તિષ્ઠતે ઘાસમસ્મૈ । રાયસ્પોષેણ સમિષા મદન્તો મા તે અગ્ને પ્રતિવેશા રિષામ
રાતે રાતે, સતત ચાલતા એકને લઈને, ઘોડા જેમ ઊભો રહે છે અને એ માટે ઘાસ લાવે છે. ધન અને અન્નમાં આનંદ કરતા, હે અગ્નિ, આપણાં ઘરનું દુઃખ અમને ન આવે.
યા તે વસોર્વાત ઇષુઃ સા ત એષા તયા નો મૃડ । રાયસ્પોષેણ સમિષા મદન્તો મા તે અગ્ને પ્રતિવેશા રિષામ
હે વાયુ, તારો જે ધનની તીક્ષ્ણ બાણ છે, એ તારો જ રહે. એથી અમારે દયા કરજે. ધન અને અન્નમાં આનંદ કરતા, હે અગ્નિ, આપણાં ઘરનું દુઃખ અમને ન આવે.
સાયંસાયં ગૃહપતિર્નો અગ્નિઃ પ્રાતઃપ્રાતઃ સૌમનસસ્ય દાતા । વસોર્વસોર્વસુદાન એધિ વયં ત્વેન્ધાનાસ્તન્વં પુષેમ
દરેક સાંજે, અગ્નિ આપણો ઘરના દેવતા બને, અને દરેક સવારમાં શુભ મન આપનાર બને. હે ધનદાતા, તું અમને વધુ ધન આપનાર બન. અમે તારા ઉપાસક, તારી કૃપાથી આપણું શરીર ફૂલશે.
પ્રાતઃપ્રાતર્ગૃહપતિર્નો અગ્નિઃ સાયંસાયં સૌમનસસ્ય દાતા । વસોર્વસોર્વસુદાન એધીન્ધાનાસ્ત્વા શતંહિમા ઋધેમ
દરેક સવારમાં, અગ્નિ આપણો ઘરના દેવતા બને, અને દરેક સાંજે શુભ મન આપનાર બને. હે ધનદાતા, તું અમને વધુ ધન આપનાર બન. અમે તારા ઉપાસક, તારી કૃપાથી સો શિયાળાં સુધી ફૂલતા રહીએ.
અપશ્ચા દગ્ધાન્નસ્ય ભૂયાસમ્ । અન્નાદાયાન્નપતયે રુદ્રાય નમો અગ્નયે । સભ્યઃ સભાં મે પાહિ યે ચ સભ્યાઃ સભાસદઃ
હું એ ન બનો કે જે પછાત બળેલું અન્ન ખાય. અન્ન આપનાર, અન્નના સ્વામી, રુદ્ર અને અગ્નિને વંદન. સભા, મારી સભાનું રક્ષણ કરજે, અને સભ્યોએ પણ સભાનું રક્ષણ કરવું.
ત્વામિન્દ્રા પુરુહૂત વિશ્વમાયુર્વ્યશ્નવન્ । અહરહર્બલિમિત્તે હરન્તોઽશ્વાયેવ તિષ્ઠતે ઘાસમગ્ને
હે ઇન્દ્ર, તું બહુ બોલાવાય છે અને તું આખી સૃષ્ટિમાં વ્યાપેલો છે. રોજે રોજ, માપેલી ભાગદારી લઈને, તું ઘોડા જેવો ઊભો રહે છે અને અગ્નિ માટે ઘાસ લાવે છે.
યમસ્ય લોકાદધ્યા બભૂવિથ પ્રમદા મર્ત્યાન્ પ્ર યુનક્ષિ ધીરઃ । એકાકિના સરથં યાસિ વિદ્વાન્ત્સ્વપ્નં મિમાનો અસુરસ્ય યોનૌ
યમના લોકમાંથી તું ઉતરી આવ્યો છે, આનંદ પામતો, બુદ્ધિશાળી તું મનુષ્યોને જોડે છે. એકલો જ તું રથ લઈને જાય છે, જાણતો અને મહાનના ગર્ભમાં ઊંઘને માપે છે.