હિરણ્યશૃઙ્ગ ઋષભઃ શાતવારો અયં મણિઃ । દુર્ણામ્નઃ સર્વાંસ્તૃધ્વાવ રક્ષાંસ્યક્રમીત્
આ મણિ, સોનાના શૃંગવાળો વૃષભ, શતગણી શક્તિથી, બધું દુઃખ કાપી, દુષ્ટ શક્તિઓને જીતે છે.
શતમહં દુર્ણામ્નીનાં ગન્ધર્વાપ્સરસાં શતમ્ । શતં શશ્વન્વતીનાં શતવારેણ વારયે
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના શત દુઃખ, અને વારંવાર આવતાં શત દુઃખ, હું આ શતગણી શક્તિથી દૂર કરું.
ઇદં વર્ચો અગ્નિના દત્તમાગન્ ભર્ગો યશઃ સહ ઓજો વયો બલમ્ । ત્રયસ્ત્રિંશદ્યાનિ ચ વીર્યાણિ તાન્યગ્નિઃ પ્ર દદાતુ મે
આ તેજસ્વિતા અગ્નિએ આપી છે, એની સાથે કાંતિ, યશ, તાકાત, આયુષ્ય અને બળ મળ્યું છે. અગ્નિ મારા માટે આ ત્રેતીસ શક્તિઓ આપે.
વર્ચ આ ધેહિ મે તન્વાં સહ ઓજો વયો બલમ્ । ઇન્દ્રિયાય ત્વા કર્મણે વીર્યાય પ્રતિ ગૃહ્ણામિ શતશારદાય
મારા શરીરમાં તેજ, તાકાત, આયુષ્ય અને બળ ભરી દે. હું તને ઇન્દ્રિય, કર્મ, શક્તિ અને લાંબી આયુષ્ય માટે સ્વીકારું છું.
ઊર્જે ત્વા બલાય ત્વૌજસે સહસે ત્વા । અભિભૂયાય ત્વા રાષ્ટ્રભૃત્યાય પર્યૂહામિ શતશારદાય
પોષણ, બળ, તાકાત, સહનશક્તિ, વિજય અને પ્રજાનું પાલન કરવા માટે, હું તને લાંબી આયુષ્ય માટે પોકારું છું.
ઋતુભ્યષ્ટ્વાર્તવેભ્યો માદ્ભ્યઃ સંવત્સરેભ્યઃ । ધાત્રે વિધાત્રે સમૃધે ભૂતસ્ય પતયે યજે
ઋતુઓને, ઋતુના ભાગોને, મહિનાઓને, વર્ષોને, પોષકને, વ્યવસ્થાપકને, સમૃદ્ધિને અને સર્વ જીવોના સ્વામી માટે હું આ અર્પણ કરું છું.
ન તં યક્ષ્મા અરુન્ધતે નૈનં શપથો અશ્નુતે । યં ભેષજસ્ય ગુલ્ગુલોઃ સુરભિર્ગન્ધો અશ્નુતે
જે વ્યક્તિ ઔષધિ ગુગ્ગળનું સુગંધિત સુગંધ ગ્રહણ કરે છે, તેને રોગ પણ હરાવી શકતો નથી અને શાપ પણ લાગતો નથી.
વિષ્વઞ્ચસ્તસ્માદ્યક્ષ્મા મૃગા અશ્વા ઇવેરતે । યદ્ગુલ્ગુલુ સૈન્ધવં યદ્વાપ્યસિ સમુદ્રિયમ્
જ્યાં ગુગ્ગળ, સૈંધવ મીઠું કે દરિયાઈ મીઠું હોય, ત્યાંથી રોગો હરણ અને ઘોડાની જેમ દોડીને દૂર ભાગી જાય છે.
ઉભયોરગ્રભં નામાસ્મા અરિષ્ટતાતયે
બન્ને છેડાં પકડી રાખનાર એનું નામ છે, સુરક્ષાની કામના માટે.
19.39 ઐતુ દેવસ્ત્રાયમાણઃ કુષ્ઠો હિમવતસ્પરિ । તક્માનં સર્વં નાશય સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યઃ
હિમાલયમાંથી દેવતુલ્ય રક્ષણ આપનાર કુષ્ટા આવે, બધા તાવ અને દુષ્ટ શક્તિઓને નાશ કરે.
ત્રીણિ તે કુષ્ઠ નામાનિ નદ્યમારો નદ્યારિષઃ । નદ્યાયં પુરુષો રિષત્। યસ્મૈ પરિબ્રવીમિ ત્વા સાયંપ્રાતરથો દિવા
કુષ્ટા, તારા ત્રણ નામ છે: નદીમાં જન્મેલો, નદીનો આનંદ, અને નદીનો પુરુષ. જેને હું સાંજે, સવારે અને દિવસે બોલાવું છું.
જીવલા નામ તે માતા જીવન્તો નામ તે પિતા । નદ્યાયં પુરુષો રિષત્। યસ્મૈ પરિબ્રવીમિ ત્વા સાયંપ્રાતરથો દિવા
તારી માતાનું નામ જીવલા છે, અને પિતાનું નામ જીવંત છે. જેને હું સાંજે, સવારે અને દિવસે બોલાવું છું.
ઉત્તમો અસ્યોષધીનામનડ્વાન્ જગતામિવ વ્યાઘ્રઃ શ્વપદામિવ । નદ્યાયં પુરુષો રિષત્। યસ્મૈ પરિબ્રવીમિ ત્વા સાયંપ્રાતરથો દિવા
તુ ઔષધિઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, પ્રાણીઓમાં વાઘ જેવો અને જંગલી જાનવરોમાં સિંહ જેવો છે. જેને હું સાંજે, સવારે અને દિવસે બોલાવું છું.
શીર્ષશોકં તૃતીયકં સદંદિર્યશ્ચ હાયનઃ । તક્માનં વિશ્વધાવીર્યાધરાઞ્ચં પરા સુવ
માથાનો દુઃખાવ, ત્રીજું, સદંદિર અને હાયન—આ બધું તાવ અને બધે ફેલાતું દુઃખ દૂર કરી દે.
યન્ મે છિદ્રં મનસો યચ્ચ વાચઃ સરસ્વતી મન્યુમન્તં જગામ । વિશ્વૈસ્તદ્દેવૈઃ સહ સંવિદાનઃ સં દધાતુ બૃહસ્પતિઃ
મારા મનમાં કે વાણીમાં જે ખોટ છે, જેમાં સરસ્વતીનો ક્રોધ આવ્યો છે, તે બધું બૃહસ્પતિ સર્વ દેવો સાથે ભરી દે.
મા ન આપો મેધાં મા બ્રહ્મ પ્ર મથિષ્ટન । સુષ્યદા યૂયં સ્યન્દધ્વમુપહૂતોઽહં સુમેધા વર્ચસ્વી
પાણી, મારી બુદ્ધિ ન લઈ જશો, બ્રહ્મ પણ નહિ. તમે સુકાઈને પણ બોલાવું ત્યારે વહો—હું બોલાવાયો છું, બુદ્ધિશાળી અને તેજસ્વી છું.
મા નો મેધાં મા નો દીક્ષાં મા નો હિંસિષ્ટં યત્તપઃ । શિવા નઃ શં સન્ત્વાયુષે શિવા ભવન્તુ માતરઃ
અમારી બુદ્ધિ, દિક્ષા કે તપને નુકસાન ન પહોંચાડો. અમને આયુષ્ય માટે કલ્યાણ મળે અને અમારી માતાઓ પણ શુભ રહે.
યા નઃ પીપરદશ્વિના જ્યોતિષ્મતી તમસ્તિરઃ । તામસ્મે રાસતામિષમ્
અશ્વિનીકુમારો, તમે અમને પ્રકાશ આપ્યું, અંધકાર દૂર કર્યું—એ પ્રકાશ અમને અન્ન આપે.
ભદ્રમિચ્છન્ત ઋષયઃ સ્વર્વિદસ્તપો દીક્ષામુપનિષેદુરગ્રે । તતો રાષ્ટ્રં બલમોજશ્ચ જાતં તદસ્મૈ દેવા ઉપસંનમન્તુ
મંગલની ઇચ્છા રાખી, સ્વર્ગજ્ઞાન ધરાવનાર ઋષિઓએ શરૂઆતમાં તપ અને દિક્ષા લીધી. એમાંથી રાજ્ય, બળ અને તાકાત ઉત્પન્ન થયું—એ દેવતાઓ તેને આપે.
બ્રહ્મ હોતા બ્રહ્મ યજ્ઞા બ્રહ્મણા સ્વરવો મિતાઃ । અધ્વર્યુર્બ્રહ્મણો જાતો બ્રહ્મણોઽન્તર્હિતં હવિઃ
બ્રહ્મા જ હોતા છે, બ્રહ્મા જ યજ્ઞ છે, બ્રહ્માથી જ મંત્રોનું માપન થાય છે. અધ્વર્યુ પણ બ્રહ્મામાંથી જન્મે છે અને હવન પણ બ્રહ્મામાં જ ગુપ્ત છે.
બ્રહ્મ સ્રુચો ઘૃતવતીર્બ્રહ્મણા વેદિરુદ્ધિતા । બ્રહ્મ યજ્ઞસ્ય તત્ત્વં ચ ઋત્વિજો યે હવિષ્કૃતઃ । શમિતાય સ્વાહા
ઘીથી ભરેલી ચમચીઓ પણ બ્રહ્મા જ છે, બ્રહ્માથી જ યજ્ઞવેદી ઊભી થાય છે. યજ્ઞનું સાર પણ બ્રહ્મા જ છે અને જે યજ્ઞકર્મ કરે છે તે પણ બ્રહ્મા જ છે. શમિતા માટે સ્વાહા.
અંહોમુચે પ્ર ભરે મનીષામા સુત્રાવ્ણે સુમતિમાવૃણાનઃ । ઇમમિન્દ્ર પ્રતિ હવ્યં ગૃભાય સત્યાઃ સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ
હે પાપ દૂર કરનાર, હું મારી શુભ વિચારધારા અર્પણ કરું છું અને સુત્રાવણ માટે શુભ આશીર્વાદ માંગું છું. હે ઇન્દ્ર, આ હવન સ્વીકારો અને યજમાનની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાઓ.
અંહોમુચં વ્ર્ષભં યજ્ઞિયાનાં વિરાજન્તં પ્રથમમધ્વરાણમ્ । અપાં નપાતમશ્વિના હુવે ધિય ઇન્દ્રિયેણ ત ઇન્દ્રિયં દત્તમોજઃ
હે પાપ દૂર કરનાર, યજ્ઞ માટે શ્રેષ્ઠ અને તેજસ્વી વૃષભ, જે યજ્ઞના આરંભમાં પ્રકાશે છે, અને હે અશ્વિનીકુમારો, પાણીના પુત્રને હું બુદ્ધિપૂર્વક બોલાવું છું; તમે મને તમારી તાકાત અને શક્તિ આપો.
19.43 યત્ર બ્રહ્મવિદો યાન્તિ દીક્ષયા તપસા સહ । અગ્નિર્મા તત્ર નયત્વગ્નિર્મેધા દધાતુ મે । અગ્નયે સ્વાહા
જે સ્થળે બ્રહ્મને જાણનારા દિક્ષા અને તપ સાથે જાય છે, ત્યાં અગ્નિ મને લઈ જાય. અગ્નિ મને બુદ્ધિ આપે. અગ્નિ માટે સ્વાહા.
યત્ર બ્રહ્મવિદો યાન્તિ દીક્ષયા તપસા સહ । વાયુર્મા તત્ર નયતુ વાયુઃ પ્રણાન્ દધાતુ મે વાયવે સ્વાહા
જે સ્થળે બ્રહ્મને જાણનારા દિક્ષા અને તપ સાથે જાય છે, ત્યાં વાયુ મને લઈ જાય. વાયુ મને શ્વાસ આપે. વાયુ માટે સ્વાહા.
યત્ર બ્રહ્મવિદો યાન્તિ દીક્ષયા તપસા સહ । સૂર્યો મા તત્ર નયતુ ચક્ષુઃ સૂર્યો દધાતુ મે । સૂર્યાય સ્વાહા
જે સ્થળે બ્રહ્મને જાણનારા દિક્ષા અને તપ સાથે જાય છે, ત્યાં સૂર્ય મને લઈ જાય. સૂર્ય મને દ્રષ્ટિ આપે. સૂર્ય માટે સ્વાહા.
યત્ર બ્રહ્મવિદો યાન્તિ દીક્ષયા તપસા સહ । ચન્દ્રો મા તત્ર નયતુ મનશ્ચન્દ્રો દધાતુ મે । ચન્દ્રાય સ્વાહા
જે સ્થળે બ્રહ્મને જાણનારા દિક્ષા અને તપ સાથે જાય છે, ત્યાં ચંદ્ર મને લઈ જાય. ચંદ્ર મને મન આપે. ચંદ્ર માટે સ્વાહા.
યત્ર બ્રહ્મવિદો યાન્તિ દીક્ષયા તપસા સહ । સોમો મા તત્ર નયતુ પયઃ સોમો દધાતુ મે । સોમાય સ્વાહા
જે સ્થળે બ્રહ્મને જાણનારા દિક્ષા અને તપ સાથે જાય છે, ત્યાં સોમ મને લઈ જાય. સોમ મને પોષણ આપે. સોમ માટે સ્વાહા.
યત્ર બ્રહ્મવિદો યાન્તિ દીક્ષયા તપસા સહ । ઇન્દ્રો મા તત્ર નયતુ બલમિન્દ્રો દધાતુ મે । ઇન્દ્રાય સ્વાહા
જે સ્થળે બ્રહ્મને જાણનારા દિક્ષા અને તપ સાથે જાય છે, ત્યાં ઇન્દ્ર મને લઈ જાય. ઇન્દ્ર મને બળ આપે. ઇન્દ્ર માટે સ્વાહા.
ત્રિઃ શામ્બુભ્યો અઙ્ગિરેભ્યસ્ત્રિરાદિત્યેભ્યસ્પરિ । ત્રિર્જાતો વિશ્વદેવેભ્યઃ । સ કુષ્ઠો વિશ્વભેષજઃ સાકં સોમેન તિષ્ઠતિ । અશ્વત્થો દેવસદનસ્તૃતીયસ્યામિતો દિવિ । તત્રામૃતસ્ય ચક્ષણં તતઃ કુષ્ઠો અજાયત । સ કુષ્ઠો વિશ્વભેષજઃ સાકં સોમેન તિષ્ઠતિ । હિરણ્યયી નૌરચરદ્ધિરણ્યબન્ધના દિવિ । તત્રામૃતસ્ય ચક્ષણં તતઃ કુષ્ઠો અજાયત । સ કુષ્ઠો વિશ્વભેષજઃ સાકં સોમેન તિષ્ઠતિ । યત્ર નાવપ્રભ્રંશનં યત્ર હિમવતઃ શિરઃ । તત્રામૃતસ્ય ચક્ષણં તતઃ કુષ્ઠો અજાયત । સ કુષ્ઠો વિશ્વભેષજઃ સાકં સોમેન તિષ્ઠતિ । યં ત્વા વેદ પૂર્વ ઇક્ષ્વાકો યં વા ત્વા કુષ્ઠ કામ્યઃ । યં વા વસો યમાત્સ્યસ્તેનાસિ વિશ્વભેષજઃ
કુષ્ટા ત્રણ વખત શંભુઓ, અંગિરસો અને આદિત્યો પાસેથી જન્મ્યો છે, અને ત્રણ વખત સર્વ દેવોથી પણ. આ કુષ્ટા, સર્વરોગનાશક, સોમ સાથે ઊભો છે. ત્રીજા, અનંત સ્વર્ગમાં દેવવૃક્ષ અશ્વત્થ છે, ત્યાં અમૃતનું સ્થાન છે, ત્યાંથી કુષ્ટાનો જન્મ થયો. આ કુષ્ટા, સર્વરોગનાશક, સોમ સાથે ઊભો છે. સ્વર્ગમાં સોનાની નૌકાએ ફર્યું, ત્યાં અમૃતનું સ્થાન છે, ત્યાંથી કુષ્ટાનો જન્મ થયો. આ કુષ્ટા, સર્વરોગનાશક, સોમ સાથે ઊભો છે. જ્યાં નૌકાનો ઉતરાણ છે, જ્યાં હિમાલયનું શિખર છે, ત્યાં અમૃતનું સ્થાન છે, ત્યાંથી કુષ્ટાનો જન્મ થયો. આ કુષ્ટા, સર્વરોગનાશક, સોમ સાથે ઊભો છે. તને પહેલાં ઇક્ષ્વાકુએ ઓળખ્યો, કે તને કોઇએ ઇચ્છ્યો, કે તને વસુએ ગ્રહણ કર્યો, એથી તું સર્વરોગનાશક છે.