19.2 શં ત આપો હૈમવતીઃ શમુ તે સન્તૂત્સ્યાઃ । શં તે સનિષ્યદા આપઃ શમુ તે સન્તુ વર્ષ્યાઃ
હિમાલયની નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, તળાવોની નદીઓ તને કલ્યાણ આપે. સ્થિર થયેલી નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, વરસાદની નદીઓ પણ તને કલ્યાણ આપે.
શં ત આપો ધન્વન્યાઃ શં તે સન્ત્વનૂપ્યાઃ । શં તે ખનિત્રિમા આપઃ શં યાઃ કુમ્ભેભિરાભૃતાઃ
મારુસ્થલની નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, કાદવવાળી નદીઓ તને કલ્યાણ આપે. ખોદીને કાઢેલી નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, અને માટલામાં ભરેલી નદીઓ પણ તને કલ્યાણ આપે.
અનભ્રયઃ ખનમાના વિપ્રા ગમ્ભીરે અપસઃ । ભિષગ્ભ્યો ભિષક્તરા આપો અછા વદામસિ
મેઘવિહિન, ઊંડા પાણી, ખોદવામાં આવે છે અને એ ગહન છે. વૈદ્યોમાં, આ પાણી સૌથી વધારે આરોગ્યદાયક છે; આવો, આપણે એ પાણીનું સ્મરણ કરીએ.
અપામહ દિવ્યાનામપાં સ્રોતસ્યાનામ્ । અપામહ પ્રણેજનેઽશ્વા ભવથ વાજિનઃ
અમે દૈવીક જળ પીધું છે, નદીઓના પ્રવાહોમાંથી પીધું છે. મેળામાં અમે પીધું છે; તમે ઝડપી ઘોડા બનો.
તા અપઃ શિવા અપોઽયક્ષ્મંકરણીરપઃ । યથૈવ તૃપ્યતે મયસ્તાસ્ત આ દત્ત ભેષજીઃ
આ પાણી શુભ છે, રોગ દૂર કરનાર છે. જેમ સંતોષ મળે છે, તેમ તમે અમને ઔષધિ આપો.
દિવસ્પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષાદ્વનસ્પતિભ્યો અધ્યોષધીભ્યઃ । યત્રયત્ર વિભૃતો જાતવેદાસ્તત સ્તુતો જુષમાણો ન એહિ
આકાશ અને પૃથ્વીમાંથી, અંતરિક્ષમાંથી, વૃક્ષો અને ઔષધિઓમાંથી, જ્યાં જ્યાં જાતવેદા વિહરતા હોય, જ્યાં તેની સ્તુતિ થાય છે, ત્યાંથી તું અમારે આવ.
યસ્તે અપ્સુ મહિમા યો વનેષુ ય ઓષધીષુ પશુષ્વપ્સ્વન્તઃ । અગ્ને સર્વાસ્તન્વઃ સં રભસ્વ તાભિર્ન એહિ દ્રવિણોદા અજસ્રઃ
પાણીમાં, વનોમાં, ઔષધિઓમાં, પશુઓમાં અને અંદરના જળમાં તારી મહિમા છે, અગ્નિ, એ બધાં રૂપો ભેગા કર અને એ સાથે અમારે આવ, દાન આપનાર, હંમેશા દયાળુ.
યસ્તે દેવેષુ મહિમા સ્વર્ગો યા તે તનુઃ પિતૃષ્વાવિવેશ । પુષ્ટિર્યા તે મનુષ્યેષુ પપ્રથેઽગ્ને તયા રયિમસ્માસુ ધેહિ
દેવોમાં તારી મહિમા સ્વર્ગીય છે, તારો સ્વરૂપ પિતૃઓમાં પ્રવેશ્યું છે. માનવોમાં તું જે સમૃદ્ધિ ફેલાવું છે, એથી અમને ધન આપ, અગ્નિ.
શ્રુત્કર્ણાય કવયે વેદ્યાય વચોભિર્વાકૈરુપ યામિ રાતિમ્ । યતો ભયમભયં તન્ નો અસ્ત્વવ દેવાનાં યજ હેડો અગ્ને
જેણે ધ્યાનથી સાંભળે છે, જે જ્ઞાની છે, જે જાણનારો છે, તેને હું વાણી અને શબ્દોથી પ્રસન્ન કરવા જાઉં છું. જ્યાં ભય છે, ત્યાં અમને નિર્ભયતા મળે; દેવતાઓની પૂજા કર, અગ્નિ, અને અમને દુઃખથી બચાવ.
યામાહુતિં પ્રથમામથર્વા યા જાતા યા હવ્યમકૃણોજ્જાતવેદાઃ । તાં ત એતાં પ્રથમો જોહવીમિ તાભિષ્ટુપ્તો વહતુ હવ્યમગ્નિરગ્નયે સ્વાહા
અથર્વાએ જે પ્રથમ આહુતિ આપી, જે જન્મી, અને જાતવેદાએ જે હવન તૈયાર કર્યું, એ પ્રથમ આહુતિ હું બોલાવી રહ્યો છું; એ આહુતિથી પ્રેરિત અગ્નિ, તું આ હવન અગ્નિ સુધી પહોંચાડ. સ્વાહા.
આકૂતિં દેવીં સુભગાં પુરો દધે ચિત્તસ્ય માતા સુહવા નો અસ્તુ । યામાશામેમિ કેવલી સા મે અસ્તુ વિદેયમેનાં મનસિ પ્રવિષ્ટામ્
હું મારા આગળ શુભ, કલ્યાણકારી, દયાળુ, વિચારની માતા એવી દેવીઓ ઈચ્છાને મૂકી દઉં છું; એ અમારે માટે હંમેશા શુભ રહે. જે ઈચ્છા હું માંગું છું, એ મારી થાય; અને એ મારા મનમાં પ્રવેશ કરે.
આકૂત્યા નો બૃહસ્પત આકૂત્યા ન ઉપા ગહિ । અથો ભગસ્ય નો ધેહ્યથો નઃ સુહવો ભવ
ઈચ્છાથી, બૃહસ્પતિ, ઈચ્છાથી તું અમારે નજીક આવ. અને અમને ભાગ્ય આપ, અને હંમેશા અમારે દયાળુ રહે.
બૃહસ્પતિર્મ આકૂતિમાઙ્ગિરસઃ પ્રતિ જાનાતુ વાચમેતામ્ । યસ્ય દેવા દેવતાઃ સંબભૂવુઃ સ સુપ્રણીતાઃ કામો અન્વેત્વસ્માન્
અંગિરસ વંશના બૃહસ્પતિએ મારી આ વાણીને સ્વીકારે; જેમના દેવો દેવતાઓ બની ગયા, એવા સુમાર્ગે ચાલતા ઇચ્છાઓ અમને અનુસરે.
ઇન્દ્રો રાજા જગતશ્ચર્ષણીનામધિ ક્ષમિ વિષુરૂપં યદસ્તિ । તતો દદાતિ દાશુષે વસૂનિ ચોદદ્રાધ ઉપસ્તુતશ્ચિદર્વાક્
ઇન્દ્ર સર્વ જીવંત પ્રજાઓ અને ધરતીના રાજા છે; જે કંઈ વિવિધ રૂપ ધરાવે છે, તેમાંથી તે ભક્તને ધન આપે છે અને સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ દૂરથી પણ નજીક લાવે છે.
સહસ્રબાહુઃ પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્। સ ભૂમિં વિશ્વતો વૃત્વાત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્
એ પુરુષના હજારો હાથ, હજારો આંખો અને હજારો પગ છે; તેણે આખી ધરતીને ઘેરી અને દસ આંગળ જેટલું આગળ વિસ્તૃત થયો.
ત્રિભિઃ પદ્ભિર્દ્યામરોહત્પાદસ્યેહાભવત્પુનઃ । તથા વ્યક્રામદ્વિષ્વઙશનાનશને અનુ
એણે ત્રણ પગથી આકાશ સુધી પહોંચ્યો અને ચોથા પગથી ફરી અહીં રહ્યો; એ રીતે એ સર્વત્ર ફેલાયો, ખાવાવાળામાં અને ન ખાવાવાળામાં પણ.
તાવન્તો અસ્ય મહિમાનસ્તતો જ્યાયાંશ્ચ પૂરુષઃ । પાદોઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ
એના મહિમા એટલાં છે, છતાં પુરુષ એથી પણ મહાન છે; એના ચોથા ભાગમાં બધા જીવ છે, ત્રણ ભાગ સ્વર્ગમાં અમર છે.
પુરુષ એવેદં સર્વં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભાવ્યમ્ । ઉતામૃતત્વસ્યેશ્વરો યદન્યેનાભવત્સહ
આ સર્વ, જે થયું છે અને જે થવાનું છે, એ બધું પુરુષ જ છે; અને જે કશું તેની સાથે ઉગે છે, એ અમરત્વનો પણ સ્વામી છે.
યત્પુરુષં વ્યદધુઃ કતિધા વ્યકલ્પયન્ । મુખં કિમસ્ય કિં બાહૂ કિમૂરૂ પાદા ઉચ્યતે
જ્યારે પુરુષને વિભાજિત કર્યો, ત્યારે કેટલાં ભાગ કર્યા? તેનો મોઢું શું, હાથ શું, જાંઘો અને પગ કયા કહેવાય?
બ્રાહ્મણોઽસ્ય મુખમાસીદ્બાહૂ રાજન્યોઽભવત્। મધ્યં તદસ્ય યદ્વૈશ્યઃ પદ્ભ્યાં શૂદ્રો અજાયત
એના મોઢેથી બ્રાહ્મણ, હાથોથી રાજન્ય, મધ્ય ભાગથી વૈશ્ય અને પગથી શૂદ્ર જન્મ્યા.
ચન્દ્રમા મનસો જાતશ્ચક્ષોઃ સૂર્યો અજાયત । મુખાદિન્દ્રશ્ચાગ્નિશ્ચ પ્રાણાદ્વાયુરજાયત
ચંદ્ર એના મનથી, સૂર્ય એની આંખથી જન્મ્યો; મોઢેથી ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, અને શ્વાસથી વાયુ જન્મ્યો.
નાભ્યા આસીદન્તરિક્ષં શીર્ષ્ણો દ્યૌઃ સમવર્તત । પદ્ભ્યાં ભૂમિર્દિશઃ શ્રોત્રાત્તથા લોકામકલ્પયન્
એના નાભિમાંથી અંતરિક્ષ, માથેથી આકાશ, પગથી ધરતી અને કાનમાંથી દિશાઓ સર્જાઈ; એમ જગત રચાયું.
વિરાડગ્રે સમભવદ્વિરાજો અધિ પૂરુષઃ । સ જાતો અત્યરિચ્યત પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ
પ્રારંભે વિરાટ જન્મ્યો, વિરાટમાંથી પુરુષ ઉત્પન્ન થયો; જન્મ્યા પછી એ પૃથ્વીથી આગળ અને પાછળ બંને તરફ ફેલાયો.
યત્પુરુષેણ હવિષા દેવા યજ્ઞમતન્વત । વસન્તો અસ્યાસીદાજ્યં ગ્રીષ્મ ઇધ્મઃ શરદ્ધવિઃ
જ્યારે દેવોએ પુરુષને હવનરૂપે યજ્ઞ કર્યો, ત્યારે વસંત ઘી, ઉનાળું લાકડું અને શરદ ઋતુ હવનપદાર્થ બન્યા.
તં યજ્ઞં પ્રાવૃષા પ્રૌક્ષન્ પુરુષં જાતમગ્રશઃ । તેન દેવા અયજન્ત સાધ્યા વસવશ્ચ યે
એ યજ્ઞને, પ્રથમ જન્મેલા પુરુષને, વરસાદથી અભિષેક કર્યો; એ યજ્ઞથી દેવો, સાધ્ય અને વસુઓએ યજ્ઞ કર્યો.
તસ્માદશ્વા અજાયન્ત યે ચ કે ચોભયાદતઃ । ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્તસ્માજ્જાતા અજાવયઃ
એ સર્વહોત યજ્ઞમાંથી ઘોડા અને બંને તરફ દાંત ધરાવનારા પ્રાણી જન્મ્યા; ગાયો અને ત્યાંથી બકરા-ધેંસા પણ ઉત્પન્ન થયા.
તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુત ઋચઃ સામાનિ જજ્ઞિરે । છન્દો હ જજ્ઞિરે તસ્માદ્યજુસ્તસ્માદજાયત
એ સર્વહોત યજ્ઞમાંથી ઋચા અને સામગાન જન્મ્યા; છંદો અને ત્યાંથી યજુર્વેદ પણ ઉત્પન્ન થયો.
તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુતઃ સંભૃતં પૃષદાજ્યમ્ । પશૂંસ્તાંશ્ચક્રે વાયવ્યાન્ આરણ્યા ગ્રામ્યાશ્ચ યે
એ સર્વહોત યજ્ઞમાંથી મિશ્ર ઘી એકત્ર થયું; એમાંથી વાયુમાં, જંગલમાં અને ગામમાં રહેતા પ્રાણીઓ સર્જાયા.
સપ્તાસ્યાસન્ પરિધયસ્ત્રિઃ સપ્ત સમિધઃ કૃતાઃ । દેવા યદ્યજ્ઞં તન્વાના અબધ્નન્ પુરુષં પશુમ્
યજ્ઞના સાત પરિધિદંડ અને ત્રણ વખત સાત સમિધાઓ રાખવામાં આવી; દેવોએ યજ્ઞ કરતા પુરુષને યજ્ઞપશુ તરીકે બાંધ્યો.
મૂર્ધ્નો દેવસ્ય બૃહતો અંશવઃ સપ્ત સપ્તતીઃ । રાજ્ઞઃ સોમસ્યાજાયન્ત જાતસ્ય પુરુષાદધિ
મહાન દેવના માથેથી, રાજા સોમના સત્તર સત્તર ભાગો, પુરુષના જન્મ પછી ઉત્પન્ન થયા.