{૧૮} વિવસ્વાન્ નો અભયં કૃણોતુ યઃ સુત્રામા જીરદાનુઃ સુદાનુઃ । ઇહેમે વીરા બહવો ભવન્તુ ગોમદશ્વવન્ મય્યસ્તુ પુષ્ટમ્
વિવસ્વાન, જે બધું જાણે છે, દયાળુ અને દીર્ઘાયુ છે, તે અમને નિર્ભયતા આપે; અહીં ઘણા વીર પુરુષો, ગાયો અને ઘોડાઓથી સમૃદ્ધ રહે, અને મારા પર સમૃદ્ધિ રહે.
વિવસ્વાન્ નો અમૃતત્વે દધાતુ પરૈતુ મૃત્યુરમૃતં ન ઐતુ । ઇમાન્ રક્ષતુ પુરુષાન્ આ જરિમ્ણો મો સ્વેષામસવો યમં ગુઃ
વિવસ્વાન અમને અમરત્વ આપે; મૃત્યુ દૂર જાય અને અમરત્વ ક્યારેય દૂર ન થાય; તે આ પુરુષોને વૃદ્ધાવસ્થાથી બચાવે—એમના પ્રાણ યમ પાસે ન જાય.
યો દધ્રે અન્તરિક્ષે ન મહ્ના પિતૄણાં કવિઃ પ્રમતિર્મતીનામ્ । તમર્ચત વિશ્વમિત્રા હવિર્ભિઃ સ નો યમઃ પ્રતરં જીવસે ધાત્
જે મહાનતાથી આકાશને ધારણ કરે છે, પિતૃઓમાં કવિ અને બુદ્ધિશાળી છે—વિશ્વામિત્રના વંશજો, તમે તેને હવનથી પૂજો; એ યમ અમને જીવન માટે સુરક્ષિત માર્ગ આપે.
આ રોહત દિવમુત્તમામૃષયો મા બિભીતન । સોમપાઃ સોમપાયિન ઇદં વઃ ક્રિયતે હવિરગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્
હે ઋષિઓ, સર્વોચ્ચ સ્વર્ગે ચઢો, ડરશો નહીં; સોમપાન કરનારા, તમારે માટે આ હવન કરવામાં આવ્યું છે—અમે સર્વોચ્ચ પ્રકાશ સુધી પહોંચી ગયા છીએ.
પ્ર કેતુના બૃહતા ભાત્યગ્નિરા રોદસી વૃષભો રોરવીતિ । દિવશ્ચિદન્તાદુપમામુદાનડપામુપસ્થે મહિષો વવર્ધ
મહાન તેજથી અગ્નિ પ્રકાશે છે, વૃષભ આકાશ અને ધરતી વચ્ચે ગર્જના કરે છે; આકાશના અંત સુધી પણ તે ઊભો થાય છે, મહાન મહિષ જળની ગોદમાં વધે છે.
નાકે સુપર્ણમુપ યત્પતન્તં હ્ર્દા વેનન્તો અભ્યચક્ષત ત્વા । હિરણ્યપક્ષં વરુણસ્ય દૂતં યમસ્ય યોનૌ શકુનં ભુરન્યુમ્
આકાશમાં જ્યારે સુંદર પાંખો ધરાવતો પક્ષી ઉડે છે, ત્યારે હૃદયથી શોધનારા તને જુએ છે; તે વરુણનો સુવર્ણપાંખો દૂત, યમના સ્થાનમાં ઝડપી ઉડતો પક્ષી છે.
ઇન્દ્ર ક્રતું ન આ ભર પિતા પુત્રેભ્યો યથા । શિક્ષા ણો અસ્મિન્ પુરુહૂત યામનિ જીવા જ્યોતિરશીમહિ
હે ઇન્દ્ર, પિતા પોતાના પુત્રોને જે રીતે શક્તિ આપે છે, એ રીતે અમને શક્તિ આપ; બહુવાર પુજિત, અમને આ માર્ગ પર શીખવ કે અમે જીવંત પ્રકાશ પ્રાપ્ત કરી શકીએ.
અપૂપાપિહિતાન્ કુમ્ભાન્ યાંસ્તે દેવા અધારયન્ । તે તે સન્તુ સ્વધાવન્તો મધુમન્તો ઘૃતશ્ચુતઃ
જે કુંભો પિંડથી ઢંકાયેલા છે, અને દેવોએ તારા માટે મૂક્યા છે—એ બધા સ્વધાથી ભરપૂર, મીઠા અને ઘીથી ટપકતા રહે.
યાસ્તે ધાના અનુકિરામિ તિલમિશ્રા સ્વધાવતીઃ । તાસ્તે સન્તુ વિભ્વીઃ પ્રભ્વીસ્તાસ્તે યમો રાજાનુ મન્યતામ્
જે અનાજ હું તારા માટે તલ સાથે છાંટું છું, સ્વધાથી ભરપૂર—એ બધું બહુ અને શક્તિશાળી રહે; યમ રાજા એ બધું સ્વીકારી લે.
પુનર્દેહિ વનસ્પતે ય એષ નિહિતસ્ત્વયિ । યથા યમસ્ય સાદન આસાતૌ વિદથા વદન્
હે વૃક્ષ, જે તારા અંદર મૂકાયું છે, તે ફરી પાછું આપ; જેમ યમના આસન પર બેઠો હોય, તેમ એ સભામાં બેઠો રહે અને બોલે.
આ રભસ્વ જાતવેદસ્તેજસ્વદ્ધરો અસ્તુ તે । શરીરમસ્ય સં દહાથૈનં દેહિ સુકૃતામુ લોકે
હે જાતવેદસ, તું પકડી લે અને તારો તેજ વધુ તેજસ્વી બને; એનું શરીર સંપૂર્ણ રીતે દહન કર અને તેને સારા કર્મવાળાઓના લોકમાં સ્થાન આપ.
યે તે પૂર્વે પરાગતા અપરે પિતરશ્ચ યે । તેભ્યો ઘૃતસ્ય કુલ્યૈતુ શતધારા વ્યુન્દતી
તારા પૂર્વજ, જે ગયા છે અને જે પછી આવશે—તેમને ઘીનું વહેણ, સો ધારા સાથે વહેતું, સતત મળે.
એતદા રોહ વય ઉન્મૃજાનઃ સ્વા ઇહ બૃહદુ દીદયન્તે । અભિ પ્રેહિ મધ્યતો માપ હાસ્થાઃ પિતૄનાં લોકં પ્રથમો યો અત્ર
આ વાયુ પર ચઢો, શુદ્ધ અને તેજસ્વી બનીને, તારા પોતાના ઘરમાં પ્રકાશિત થો; વચ્ચેથી આગળ વધો, પાછા ન ફરો, પિતૃઓના લોકમાં જાઓ, જે અહીં પ્રથમ હતા.
આ રોહત જનિત્રીં જાતવેદસઃ પિતૃયાનૈઃ સં વ આ રોહયામિ । અવાડ્ઢવ્યેષિતો હવ્યવાહ ઈજાનં યુક્તાઃ સુકૃતાં ધત્ત લોકે
માતા પાસે ચઢો, હે જાતવેદસ, પિતૃઓના માર્ગે; હું તને સૌ સાથે ચઢાવું છું; હવનથી મોકલાયેલા, હવન વહન કરનાર, યજમાનને સારા કર્મવાળાઓના લોકમાં પહોંચાડ.
દેવા યજ્ઞમૃતવઃ કલ્પયન્તિ હવિઃ પુરોડાશં સ્રુચો યજ્ઞાયુધાનિ । તેભિર્યાહિ પથિભિર્દેવયાનૈર્યૈરીજાનાઃ સ્વર્ગં યન્તિ લોકમ્
દેવતાઓ યજ્ઞના પ્રભાવે અમર બને છે, તેઓ હવન માટેનો ભાત, પૂરોડા, અને યજ્ઞના સાધનો તૈયાર કરે છે. એ બધાંથી, તું દેવમાર્ગે ચાલ, જેમ માર્ગે યજ્ઞ કરનાર સ્વર્ગ લોકે પહોંચે છે.
ઋતસ્ય પન્થામનુ પશ્ય સાધ્વઙ્ગિરસઃ સુકૃતો યેન યન્તિ । તેભિર્યાહિ પથિભિઃ સ્વર્ગં યત્રાદિત્યા મધુ ભક્ષયન્તિ તૃતીયે નાકે અધિ વિ શ્રયસ્વ
અંગિરસ, સત્યના માર્ગને જો, એ સારા રસ્તે સારા લોકો જાય છે. એ જ માર્ગે તું સ્વર્ગમાં જા, જ્યાં આદિત્ય દેવતાઓ અમૃતમય મીઠાશનો આનંદ માણે છે; ત્રીજા આકાશમાં જઈને તું તારો સ્થાન લઈ લે.
ત્રયઃ સુપર્ણા ઉપરસ્ય માયૂ નાકસ્ય પૃષ્ઠે અધિ વિષ્ટપિ શ્રિતાઃ । સ્વર્ગા લોકા અમૃતેન વિષ્ઠા ઇષમૂર્જં યજમાનાય દુહ્રામ્
ત્રણ સુંદર પક્ષીઓ, ઉપરના લોકના રક્ષક, આકાશની પીઠ પર ઊંચા સ્થાન પર છે. સ્વર્ગના લોક અમૃતથી ભરેલા છે; તેઓ યજમાનને પોષણ અને તાકાત આપે છે.
સંસં સ્રવન્તુ નદ્યઃ સં વાતાઃ સં પતત્રિણઃ । યજ્ઞમિમં વર્ધયતા ગિરઃ સંસ્રાવ્યેણ હવિષા જુહોમિ
નદીઓ એકસાથે વહે, પવનો એક થાય, પક્ષીઓ ભેગા થાય. તમે આ યજ્ઞને વધારો; વહેતા હવનથી, હું વાણી દ્વારા આ આહુતિ અર્પણ કરું છું.
ઇમં હોમા યજ્ઞમવતેમં સંસ્રાવણા ઉત યજ્ઞમિમં વર્ધયતા ગિરઃ સંસ્રાવ્યેણ હવિષા જુહોમિ
આ યજ્ઞને આપણે રક્ષીએ, તેને વહાવીએ; તમે આ યજ્ઞને વધારજો; વહેતા હવનથી, હું વાણી દ્વારા આ આહુતિ અર્પણ કરું છું.
રૂપંરૂપં વયોવયઃ સંરભ્યૈનં પરિ ષ્વજે । યજ્ઞમિમં ચતસ્રઃ પ્રદિશો વર્ધયન્તુ સંસ્રાવ્યેણ હવિષા જુહોમિ
રૂપે રૂપે, વયે વયે, બધા ભેગા થઈને તેને આવરી લે. ચારેય દિશાઓ આ યજ્ઞને વધારે; વહેતા હવનથી, હું વાણી દ્વારા આ આહુતિ અર્પણ કરું છું.
19.2 શં ત આપો હૈમવતીઃ શમુ તે સન્તૂત્સ્યાઃ । શં તે સનિષ્યદા આપઃ શમુ તે સન્તુ વર્ષ્યાઃ
હિમાલયની નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, તળાવોની નદીઓ તને કલ્યાણ આપે. સ્થિર થયેલી નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, વરસાદની નદીઓ પણ તને કલ્યાણ આપે.
શં ત આપો ધન્વન્યાઃ શં તે સન્ત્વનૂપ્યાઃ । શં તે ખનિત્રિમા આપઃ શં યાઃ કુમ્ભેભિરાભૃતાઃ
મારુસ્થલની નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, કાદવવાળી નદીઓ તને કલ્યાણ આપે. ખોદીને કાઢેલી નદીઓ તને કલ્યાણ આપે, અને માટલામાં ભરેલી નદીઓ પણ તને કલ્યાણ આપે.
અનભ્રયઃ ખનમાના વિપ્રા ગમ્ભીરે અપસઃ । ભિષગ્ભ્યો ભિષક્તરા આપો અછા વદામસિ
મેઘવિહિન, ઊંડા પાણી, ખોદવામાં આવે છે અને એ ગહન છે. વૈદ્યોમાં, આ પાણી સૌથી વધારે આરોગ્યદાયક છે; આવો, આપણે એ પાણીનું સ્મરણ કરીએ.
અપામહ દિવ્યાનામપાં સ્રોતસ્યાનામ્ । અપામહ પ્રણેજનેઽશ્વા ભવથ વાજિનઃ
અમે દૈવીક જળ પીધું છે, નદીઓના પ્રવાહોમાંથી પીધું છે. મેળામાં અમે પીધું છે; તમે ઝડપી ઘોડા બનો.
તા અપઃ શિવા અપોઽયક્ષ્મંકરણીરપઃ । યથૈવ તૃપ્યતે મયસ્તાસ્ત આ દત્ત ભેષજીઃ
આ પાણી શુભ છે, રોગ દૂર કરનાર છે. જેમ સંતોષ મળે છે, તેમ તમે અમને ઔષધિ આપો.
દિવસ્પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષાદ્વનસ્પતિભ્યો અધ્યોષધીભ્યઃ । યત્રયત્ર વિભૃતો જાતવેદાસ્તત સ્તુતો જુષમાણો ન એહિ
આકાશ અને પૃથ્વીમાંથી, અંતરિક્ષમાંથી, વૃક્ષો અને ઔષધિઓમાંથી, જ્યાં જ્યાં જાતવેદા વિહરતા હોય, જ્યાં તેની સ્તુતિ થાય છે, ત્યાંથી તું અમારે આવ.
યસ્તે અપ્સુ મહિમા યો વનેષુ ય ઓષધીષુ પશુષ્વપ્સ્વન્તઃ । અગ્ને સર્વાસ્તન્વઃ સં રભસ્વ તાભિર્ન એહિ દ્રવિણોદા અજસ્રઃ
પાણીમાં, વનોમાં, ઔષધિઓમાં, પશુઓમાં અને અંદરના જળમાં તારી મહિમા છે, અગ્નિ, એ બધાં રૂપો ભેગા કર અને એ સાથે અમારે આવ, દાન આપનાર, હંમેશા દયાળુ.
યસ્તે દેવેષુ મહિમા સ્વર્ગો યા તે તનુઃ પિતૃષ્વાવિવેશ । પુષ્ટિર્યા તે મનુષ્યેષુ પપ્રથેઽગ્ને તયા રયિમસ્માસુ ધેહિ
દેવોમાં તારી મહિમા સ્વર્ગીય છે, તારો સ્વરૂપ પિતૃઓમાં પ્રવેશ્યું છે. માનવોમાં તું જે સમૃદ્ધિ ફેલાવું છે, એથી અમને ધન આપ, અગ્નિ.
શ્રુત્કર્ણાય કવયે વેદ્યાય વચોભિર્વાકૈરુપ યામિ રાતિમ્ । યતો ભયમભયં તન્ નો અસ્ત્વવ દેવાનાં યજ હેડો અગ્ને
જેણે ધ્યાનથી સાંભળે છે, જે જ્ઞાની છે, જે જાણનારો છે, તેને હું વાણી અને શબ્દોથી પ્રસન્ન કરવા જાઉં છું. જ્યાં ભય છે, ત્યાં અમને નિર્ભયતા મળે; દેવતાઓની પૂજા કર, અગ્નિ, અને અમને દુઃખથી બચાવ.
યામાહુતિં પ્રથમામથર્વા યા જાતા યા હવ્યમકૃણોજ્જાતવેદાઃ । તાં ત એતાં પ્રથમો જોહવીમિ તાભિષ્ટુપ્તો વહતુ હવ્યમગ્નિરગ્નયે સ્વાહા
અથર્વાએ જે પ્રથમ આહુતિ આપી, જે જન્મી, અને જાતવેદાએ જે હવન તૈયાર કર્યું, એ પ્રથમ આહુતિ હું બોલાવી રહ્યો છું; એ આહુતિથી પ્રેરિત અગ્નિ, તું આ હવન અગ્નિ સુધી પહોંચાડ. સ્વાહા.