{૧૭} ઉચ્છ્વઞ્ચમાના પૃથિવી સુ તિષ્ઠતુ સહસ્રં મિત ઉપ હિ શ્રયન્તામ્ । તે ગૃહાસો ઘૃતશ્ચુતઃ સ્યોના વિશ્વાહાસ્મૈ શરણાઃ સન્ત્વત્ર
ઊભી રહીને પૃથ્વી મજબૂત રહે, હજારો માપદંડો એ પર આરામથી રહે; તમારા ઘરો ઘીથી વહેતા સુખદાયી હોય, અહીંના બધા આશ્રય એ માટે રહે.
ઉત્તે સ્તભ્નામિ પૃથિવીં ત્વત્પરીમં લોગં નિદધન્ મો અહં રિષમ્ । એતાં સ્થૂણાં પિતરો ધારયન્તિ તે તત્ર યમઃ સાદના તે કૃણોતુ
હું તમારી માટે આ પૃથ્વી સ્થાપું છું, આ સીમા બાંધી દઉં છું; હું તમને કોઈ નુકસાન ન પહોંચાડું. પિતૃઓ આ થંભલને ધારણ કરે છે; યમ ત્યાં તમારું નિવાસસ્થાન કરે.
ઇમમગ્ને ચમસં મા વિ જિહ્વરઃ પ્રિયો દેવાનામુત સોમ્યાનામ્ । અયં યશ્ચમસો દેવપાનસ્તસ્મિન્ દેવા અમૃતા માદયન્તામ્
હે અગ્નિ, આ કમંડલને ચાટશો નહીં; તે દેવતાઓ અને સોમવંત પિતૃઓને પ્રિય છે. આ કમંડલ દેવપાન માટે છે; તેમાં અમર દેવતાઓ આનંદ માણે.
અથર્વા પૂર્ણં ચમસં યમિન્દ્રાયાબિભર્વાજિનીવતે । તસ્મિન્ કૃણોતિ સુકૃતસ્ય ભક્ષં તસ્મિન્ ઇન્દુઃ પવતે વિશ્વદાનીમ્
અથર્વણે વિજયી ઇન્દ્ર માટે ભરેલો કમંડલ લીધો; તેમાં સારા કર્મના ભાગ રાખે છે, તેમાં સર્વને આપનાર સોમ વહે છે.
યત્તે કૃષ્ણઃ શકુન આતુતોદ પિપીલઃ સર્પ ઉત વા શ્વાપદઃ । અગ્નિષ્ટદ્વિશ્વાદગદં કૃણોતુ સોમશ્ચ યો બ્રાહ્મણામાવિવેશ
તમે જે કાળો પક્ષી, કીડી, સાપ કે જંગલી પ્રાણી સ્પર્શ્યું હોય, તે બધું અગ્નિ નિર્વિષ બનાવે, અને સોમ પણ, જે બ્રાહ્મણના ભોજનમાં પ્રવેશ્યું હોય.
પયસ્વતીરોષધયઃ પયસ્વન્ મામકં પયઃ । અપાં પયસો યત્પયસ્તેન મા સહ શુમ્ભતુ
દૂધથી ભરપૂર ઔષધિઓ, દૂધથી ભરેલી, મારું દૂધ અને જળનું દૂધ—એ બધું મળીને મને શુદ્ધ કરે.
ઇમા નારીરવિધવાઃ સુપત્નીરાઞ્જનેન સર્પિષા સં સ્પૃશન્તામ્ । અનશ્રવો અનમીવાઃ સુરત્ના આ રોહન્તુ જનયો યોનિમગ્રે
આ સઘળી સ્ત્રીઓ, જે વિધવા નથી અને સારા જીવનસાથી છે, તેઓ સુગંધિત તેલ અને ઘીથી સ્પર્શ કરે. આ સ્ત્રીઓ દુઃખ અને રોગથી મુક્ત, ધન-સંપત્તિથી ભરપૂર બની, જન્મના આરંભે સભામાં ચઢે.
સં ગચ્છસ્વ પિતૃભિઃ સં યમેનેષ્ટાપૂર્તેન પરમે વ્યોમન્ । હિત્વાવદ્યં પુનરસ્તમેહિ સં ગચ્છતાં તન્વા સુવર્ચાઃ
તમે પિતૃઓ અને યમ સાથે, તમારા પુણ્ય અને યજ્ઞફળ સાથે, સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં જાઓ; બધા દોષ છોડી, ફરી પાછા આવો, તેજસ્વી આત્માઓ તમારા શરીર સાથે જોડાય.
યે નઃ પિતુઃ પિતરો યે પિતામહા ય આવિવિશુરુર્વન્તરિક્ષમ્ । તેભ્યઃ સ્વરાદસુનીતિર્નો અદ્ય વથાવશં તન્વઃ કલ્પયાતિ
અમારા પિતાના પિતા અને પિતામહો, જેમણે વિશાળ આકાશમાં પ્રવેશ કર્યો છે, તેઓ આજે તેમની શુભ દિશા દ્વારા અમારાં શરીરને તેમની ઈચ્છા પ્રમાણે ઘડે.
શં તે નીહારો ભવતુ શં તે પ્રુષ્વાવ શીયતામ્ । શીતિકે શીતિકાવતિ હ્લાદિકે હ્લાદિકાવતિ । મણ્ડૂક્યપ્સુ શં ભુવ ઇમં સ્વગ્નિં શમય
તને ધુમ્મસ શુભ થાય, તને શીતલ ઓસ પડતી રહે; ઠંડકમાં, શીતળતામાં, આનંદમાં અને પ્રસન્નતામાં તને કલ્યાણ મળે; જળમાં રહેલા દેડકાના પાણીમાં પણ તારો કલ્યાણ રહે—આ અગ્નિને શાંત કર.
{૧૮} વિવસ્વાન્ નો અભયં કૃણોતુ યઃ સુત્રામા જીરદાનુઃ સુદાનુઃ । ઇહેમે વીરા બહવો ભવન્તુ ગોમદશ્વવન્ મય્યસ્તુ પુષ્ટમ્
વિવસ્વાન, જે બધું જાણે છે, દયાળુ અને દીર્ઘાયુ છે, તે અમને નિર્ભયતા આપે; અહીં ઘણા વીર પુરુષો, ગાયો અને ઘોડાઓથી સમૃદ્ધ રહે, અને મારા પર સમૃદ્ધિ રહે.
વિવસ્વાન્ નો અમૃતત્વે દધાતુ પરૈતુ મૃત્યુરમૃતં ન ઐતુ । ઇમાન્ રક્ષતુ પુરુષાન્ આ જરિમ્ણો મો સ્વેષામસવો યમં ગુઃ
વિવસ્વાન અમને અમરત્વ આપે; મૃત્યુ દૂર જાય અને અમરત્વ ક્યારેય દૂર ન થાય; તે આ પુરુષોને વૃદ્ધાવસ્થાથી બચાવે—એમના પ્રાણ યમ પાસે ન જાય.
યો દધ્રે અન્તરિક્ષે ન મહ્ના પિતૄણાં કવિઃ પ્રમતિર્મતીનામ્ । તમર્ચત વિશ્વમિત્રા હવિર્ભિઃ સ નો યમઃ પ્રતરં જીવસે ધાત્
જે મહાનતાથી આકાશને ધારણ કરે છે, પિતૃઓમાં કવિ અને બુદ્ધિશાળી છે—વિશ્વામિત્રના વંશજો, તમે તેને હવનથી પૂજો; એ યમ અમને જીવન માટે સુરક્ષિત માર્ગ આપે.
આ રોહત દિવમુત્તમામૃષયો મા બિભીતન । સોમપાઃ સોમપાયિન ઇદં વઃ ક્રિયતે હવિરગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્
હે ઋષિઓ, સર્વોચ્ચ સ્વર્ગે ચઢો, ડરશો નહીં; સોમપાન કરનારા, તમારે માટે આ હવન કરવામાં આવ્યું છે—અમે સર્વોચ્ચ પ્રકાશ સુધી પહોંચી ગયા છીએ.
પ્ર કેતુના બૃહતા ભાત્યગ્નિરા રોદસી વૃષભો રોરવીતિ । દિવશ્ચિદન્તાદુપમામુદાનડપામુપસ્થે મહિષો વવર્ધ
મહાન તેજથી અગ્નિ પ્રકાશે છે, વૃષભ આકાશ અને ધરતી વચ્ચે ગર્જના કરે છે; આકાશના અંત સુધી પણ તે ઊભો થાય છે, મહાન મહિષ જળની ગોદમાં વધે છે.
નાકે સુપર્ણમુપ યત્પતન્તં હ્ર્દા વેનન્તો અભ્યચક્ષત ત્વા । હિરણ્યપક્ષં વરુણસ્ય દૂતં યમસ્ય યોનૌ શકુનં ભુરન્યુમ્
આકાશમાં જ્યારે સુંદર પાંખો ધરાવતો પક્ષી ઉડે છે, ત્યારે હૃદયથી શોધનારા તને જુએ છે; તે વરુણનો સુવર્ણપાંખો દૂત, યમના સ્થાનમાં ઝડપી ઉડતો પક્ષી છે.
ઇન્દ્ર ક્રતું ન આ ભર પિતા પુત્રેભ્યો યથા । શિક્ષા ણો અસ્મિન્ પુરુહૂત યામનિ જીવા જ્યોતિરશીમહિ
હે ઇન્દ્ર, પિતા પોતાના પુત્રોને જે રીતે શક્તિ આપે છે, એ રીતે અમને શક્તિ આપ; બહુવાર પુજિત, અમને આ માર્ગ પર શીખવ કે અમે જીવંત પ્રકાશ પ્રાપ્ત કરી શકીએ.
અપૂપાપિહિતાન્ કુમ્ભાન્ યાંસ્તે દેવા અધારયન્ । તે તે સન્તુ સ્વધાવન્તો મધુમન્તો ઘૃતશ્ચુતઃ
જે કુંભો પિંડથી ઢંકાયેલા છે, અને દેવોએ તારા માટે મૂક્યા છે—એ બધા સ્વધાથી ભરપૂર, મીઠા અને ઘીથી ટપકતા રહે.
યાસ્તે ધાના અનુકિરામિ તિલમિશ્રા સ્વધાવતીઃ । તાસ્તે સન્તુ વિભ્વીઃ પ્રભ્વીસ્તાસ્તે યમો રાજાનુ મન્યતામ્
જે અનાજ હું તારા માટે તલ સાથે છાંટું છું, સ્વધાથી ભરપૂર—એ બધું બહુ અને શક્તિશાળી રહે; યમ રાજા એ બધું સ્વીકારી લે.
પુનર્દેહિ વનસ્પતે ય એષ નિહિતસ્ત્વયિ । યથા યમસ્ય સાદન આસાતૌ વિદથા વદન્
હે વૃક્ષ, જે તારા અંદર મૂકાયું છે, તે ફરી પાછું આપ; જેમ યમના આસન પર બેઠો હોય, તેમ એ સભામાં બેઠો રહે અને બોલે.
આ રભસ્વ જાતવેદસ્તેજસ્વદ્ધરો અસ્તુ તે । શરીરમસ્ય સં દહાથૈનં દેહિ સુકૃતામુ લોકે
હે જાતવેદસ, તું પકડી લે અને તારો તેજ વધુ તેજસ્વી બને; એનું શરીર સંપૂર્ણ રીતે દહન કર અને તેને સારા કર્મવાળાઓના લોકમાં સ્થાન આપ.
યે તે પૂર્વે પરાગતા અપરે પિતરશ્ચ યે । તેભ્યો ઘૃતસ્ય કુલ્યૈતુ શતધારા વ્યુન્દતી
તારા પૂર્વજ, જે ગયા છે અને જે પછી આવશે—તેમને ઘીનું વહેણ, સો ધારા સાથે વહેતું, સતત મળે.
એતદા રોહ વય ઉન્મૃજાનઃ સ્વા ઇહ બૃહદુ દીદયન્તે । અભિ પ્રેહિ મધ્યતો માપ હાસ્થાઃ પિતૄનાં લોકં પ્રથમો યો અત્ર
આ વાયુ પર ચઢો, શુદ્ધ અને તેજસ્વી બનીને, તારા પોતાના ઘરમાં પ્રકાશિત થો; વચ્ચેથી આગળ વધો, પાછા ન ફરો, પિતૃઓના લોકમાં જાઓ, જે અહીં પ્રથમ હતા.
આ રોહત જનિત્રીં જાતવેદસઃ પિતૃયાનૈઃ સં વ આ રોહયામિ । અવાડ્ઢવ્યેષિતો હવ્યવાહ ઈજાનં યુક્તાઃ સુકૃતાં ધત્ત લોકે
માતા પાસે ચઢો, હે જાતવેદસ, પિતૃઓના માર્ગે; હું તને સૌ સાથે ચઢાવું છું; હવનથી મોકલાયેલા, હવન વહન કરનાર, યજમાનને સારા કર્મવાળાઓના લોકમાં પહોંચાડ.
દેવા યજ્ઞમૃતવઃ કલ્પયન્તિ હવિઃ પુરોડાશં સ્રુચો યજ્ઞાયુધાનિ । તેભિર્યાહિ પથિભિર્દેવયાનૈર્યૈરીજાનાઃ સ્વર્ગં યન્તિ લોકમ્
દેવતાઓ યજ્ઞના પ્રભાવે અમર બને છે, તેઓ હવન માટેનો ભાત, પૂરોડા, અને યજ્ઞના સાધનો તૈયાર કરે છે. એ બધાંથી, તું દેવમાર્ગે ચાલ, જેમ માર્ગે યજ્ઞ કરનાર સ્વર્ગ લોકે પહોંચે છે.
ઋતસ્ય પન્થામનુ પશ્ય સાધ્વઙ્ગિરસઃ સુકૃતો યેન યન્તિ । તેભિર્યાહિ પથિભિઃ સ્વર્ગં યત્રાદિત્યા મધુ ભક્ષયન્તિ તૃતીયે નાકે અધિ વિ શ્રયસ્વ
અંગિરસ, સત્યના માર્ગને જો, એ સારા રસ્તે સારા લોકો જાય છે. એ જ માર્ગે તું સ્વર્ગમાં જા, જ્યાં આદિત્ય દેવતાઓ અમૃતમય મીઠાશનો આનંદ માણે છે; ત્રીજા આકાશમાં જઈને તું તારો સ્થાન લઈ લે.
ત્રયઃ સુપર્ણા ઉપરસ્ય માયૂ નાકસ્ય પૃષ્ઠે અધિ વિષ્ટપિ શ્રિતાઃ । સ્વર્ગા લોકા અમૃતેન વિષ્ઠા ઇષમૂર્જં યજમાનાય દુહ્રામ્
ત્રણ સુંદર પક્ષીઓ, ઉપરના લોકના રક્ષક, આકાશની પીઠ પર ઊંચા સ્થાન પર છે. સ્વર્ગના લોક અમૃતથી ભરેલા છે; તેઓ યજમાનને પોષણ અને તાકાત આપે છે.
સંસં સ્રવન્તુ નદ્યઃ સં વાતાઃ સં પતત્રિણઃ । યજ્ઞમિમં વર્ધયતા ગિરઃ સંસ્રાવ્યેણ હવિષા જુહોમિ
નદીઓ એકસાથે વહે, પવનો એક થાય, પક્ષીઓ ભેગા થાય. તમે આ યજ્ઞને વધારો; વહેતા હવનથી, હું વાણી દ્વારા આ આહુતિ અર્પણ કરું છું.
ઇમં હોમા યજ્ઞમવતેમં સંસ્રાવણા ઉત યજ્ઞમિમં વર્ધયતા ગિરઃ સંસ્રાવ્યેણ હવિષા જુહોમિ
આ યજ્ઞને આપણે રક્ષીએ, તેને વહાવીએ; તમે આ યજ્ઞને વધારજો; વહેતા હવનથી, હું વાણી દ્વારા આ આહુતિ અર્પણ કરું છું.
રૂપંરૂપં વયોવયઃ સંરભ્યૈનં પરિ ષ્વજે । યજ્ઞમિમં ચતસ્રઃ પ્રદિશો વર્ધયન્તુ સંસ્રાવ્યેણ હવિષા જુહોમિ
રૂપે રૂપે, વયે વયે, બધા ભેગા થઈને તેને આવરી લે. ચારેય દિશાઓ આ યજ્ઞને વધારે; વહેતા હવનથી, હું વાણી દ્વારા આ આહુતિ અર્પણ કરું છું.