{૧૩} વર્ચસા માં સમનક્ત્વગ્નિર્મેધાં મે વિષ્ણુર્ન્યનક્ત્વાસન્ । રયિં મે વિશ્વે નિ યચ્છન્તુ દેવાઃ સ્યોના માપઃ પવનૈઃ પુનન્તુ
અગ્નિ મને તેજ આપે, વિષ્ણુ મને બુદ્ધિ આપે; બધા દેવતાઓ મને સંપત્તિ આપે, અને પાણી પોતાના પ્રવાહથી મને શુદ્ધ કરે.
મિત્રાવરુણા પરિ મામધાતામાદિત્યા મા સ્વરવો વર્ધયન્તુ । વર્ચો મ ઇન્દ્રો ન્યનક્તુ હસ્તયોર્જરદષ્ટિં મા સવિતા કૃણોતુ
મિત્ર અને વરુણ મને રક્ષા કરે, આદિત્યાઓ મારી કીર્તિ વધારે; ઇન્દ્ર મને તેજ આપે, અને સવિતા મારા હાથમાંથી વૃદ્ધાવસ્થા દૂર કરે.
યો મમાર પ્રથમો મર્ત્યાનાં યઃ પ્રેયાય પ્રથમો લોકમેતમ્ । વૈવસ્વતં સંગમનં જનાનાં યમં રાજાનં હવિષા સપર્યત
જે પ્રથમ મૃત્યુ પામ્યો, જે સૌપ્રથમ આ લોકમાં ગયો, એ યમ, લોકોના એકઠા થવાની જગ્યા, રાજા યમને હવન અર્પણ કરો.
પરા યાત પિતર આ ચ યાતાયં વો યજ્ઞો મધુના સમક્તઃ । દત્તો અસ્મભ્યં દ્રવિણેહ ભદ્રં રયિં ચ નઃ સર્વવીરં દધાત
પિતૃઓ, દૂર જાઓ અને પાછા આવો; આ યજ્ઞ તમારા માટે મધથી તૈયાર છે; અમને અહીં શુભતા અને ધન આપો, અને અમને સર્વવીર્ય સંપત્તિ આપો.
કણ્વઃ કક્ષીવાન્ પુરુમીઢો અગસ્ત્યઃ શ્યાવાશ્વઃ સોભર્યર્ચનાનાઃ । વિશ્વામિત્રોઽયં જમદગ્નિરત્રિરવન્તુ નઃ કશ્યપો વામદેવઃ
કણ્વ, કક્ષીવાન, પુરુમીઢ, અગસ્ત્ય, શ્યાવાશ્વ, સોભરી, અર્ચનાન, વિશ્વામિત્ર, જમદગ્નિ, અત્રી, કશ્યપ અને વામદેવ અમારું રક્ષણ કરે.
વિશ્વામિત્ર જમદગ્ને વસિષ્ઠ ભરદ્વાજ ગોતમ વામદેવ । શર્દિર્નો અત્રિરગ્રભીન્ નમોભિઃ સુસંશાસઃ પિતરો મૃડતા નઃ
વિશ્વામિત્ર, જમદગ્નિ, વસિષ્ઠ, ભરદ્વાજ, ગૌતમ, વામદેવ, અત્રી અમારા સમૂહને આગળથી નમન સાથે નેવે; પ્રસંશિત પિતૃઓ અમારે પર કૃપા કરે.
કસ્યે મૃજાના અતિ યન્તિ રિપ્રમાયુર્દધાનાઃ પ્રતરં નવીયઃ । આપ્યાયમાનાઃ પ્રજયા ધનેનાધ સ્યામ સુરભયો ગૃહેષુ
જેઓ શુદ્ધ છે, તેઓ દુશ્મનને પાર કરે છે, સતત નવજીવન પામે છે; સંતાન અને ધનથી વૃદ્ધિ પામે છે, અમે અમારા ઘરમાં સુખી અને સમૃદ્ધ રહીએ.
અઞ્જતે વ્યઞ્જતે સમઞ્જતે ક્રતું રિહન્તિ મધુનાભ્યઞ્જતે । સિન્ધોરુચ્છ્વાસે પતયન્તમુક્ષણં હિરણ્યપાવાઃ પશુમાસુ ગૃહ્નતે
તેઓ અભિષેક કરે છે, શણગાર કરે છે, એકતા કરે છે, સંકલ્પ જગાડે છે, મધથી અભિષેક કરે છે; સોનાના ખુરાવાળા, નદીના શ્વાસે ઉછળતા વાછરડાને પશુઓમાં પકડી લે છે.
યદ્વો મુદ્રં પિતરઃ સોમ્યં ચ તેનો સચધ્વં સ્વયશસો હિ ભૂત । તે અર્વાણઃ કવય આ શૃણોત સુવિદત્રા વિદથે હુયમાનાઃ
પિતૃઓ, તમારો સોમયજ્ઞ અને ચિહ્ન જે છે, તેના સાથે જોડાઈ જાઓ, કેમ કે તમે સ્વયં પ્રસિદ્ધ છો; હે વિદ્વાનો, અહીં વિધાનમાં બોલાવ્યા છીએ ત્યારે અમને સાંભળો, અને શુભ માર્ગ દર્શાવો.
યે અત્રયો અઙ્ગિરસો નવગ્વા ઇષ્ટાવન્તો રાતિષાચો દધાનાઃ । દક્ષિણાવન્તઃ સુકૃતો ય ઉ સ્થાસદ્યાસ્મિન્ બર્હિષિ માદયધ્વમ્
અત્રી, અંગિરસ, નવગ્વ, યજ્ઞકર્તા, દાતા, દક્ષિણાવાળા, સારા કર્મ કરનારા, જે અહીં ઊભા છે, તેઓ આ પવિત્ર કુશ પર આનંદ માણે.
{૧૪} અધા યથા નઃ પિતરઃ પરાસઃ પ્રત્નાસો અગ્ન ઋતમાશશાનાઃ । શુચીદયન્ દીધ્યત ઉક્થશસઃ ક્ષામા ભિન્દન્તો અરુણીરપ વ્રન્
હે અગ્નિ, જેમ આપણા પૂર્વજોએ, પ્રાચીન પિતાઓએ, સત્યમાં આનંદ માણ્યો હતો, શુદ્ધતાથી તેજસ્વી બની ઝળહળ્યા, સ્તુતિઓથી વખાણાયેલા, ધરતીને ભેદી અંધકારને દૂર કર્યો હતો, તેમ જ અમને પણ તેજ આપ.
સુકર્માનઃ સુરુચો દેવયન્તો અયો ન દેવા જનિમા ધમન્તઃ । શુચન્તો અગ્નિં વાવૃધન્ત ઇન્દ્રમુર્વીં ગવ્યાં પરિષદં નો અક્રન્
સારા કર્મો કરનારા, તેજસ્વી, દેવોને સમર્પિત, દેવો જેવા, પોતાનાં દૈવી સ્વરૂપમાં સ્થિત, શુદ્ધ, તેમણે અગ્નિને અને ઇન્દ્રને વધાર્યા અને અમારે માટે વિશાળ, ગૌધનથી ભરપૂર સભા ઊભી કરી.
આ યૂથેવ ક્ષુમતિ પશ્વો અખ્યદ્દેવાનાં જનિમાન્ત્યુગ્રઃ । મર્તાસશ્ચિદુર્વશીરકૃપ્રન્ વૃધે ચિદર્ય ઉપરસ્યાયોઃ
ફળદાયી મેદાનમાં પશુઓના ઝુંડ જેવું, શક્તિશાળી એ દેવે દૈવી ઉત્પત્તિ દર્શાવી; મરણશીલ મનુષ્યો પણ અમરતા મેળવવાની ઈચ્છા રાખી, મહાન દેવ, ઊંચા લોકમાં વૃદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કરે છે.
અકર્મ તે સ્વપસો અભૂમ ઋતમવસ્રન્ન્ ઉષસો વિભાતીઃ । વિશ્વં તદ્ભદ્રં યદવન્તિ દેવા બૃહદ્વદેમ વિદથે સુવીરાઃ
હે સ્વયંસિદ્ધ દેવ, અમે કોઈ કર્મ કર્યા નથી; અમે સત્યમાં પ્રવેશ્યા છીએ, ઉજાસભરી ઉષાઓ પ્રસરી છે. જે શુભ છે અને દેવો જેનું રક્ષણ કરે છે, તે બધું અમારે હોય; અને અમે સભામાં પુત્રસંપન્ન અને બળવાન બની મહાન વચન બોલીએ.
ઇન્દ્રો મા મરુત્વાન્ પ્રાચ્યા દિશઃ પાતુ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
મારું રક્ષણ પૂર્વ દિશામાં ઇન્દ્ર, મારુતો સાથે, કરે; જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
ધાતા મા નિર્ઋત્યા દક્ષિણાયા દિશઃ પાતુ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
મારું રક્ષણ દક્ષિણ દિશામાં ધાતા કરે, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
અદિતિર્માદિત્યૈઃ પ્રતીચ્યા દિશઃ પાતુ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
મારું રક્ષણ પશ્ચિમ દિશામાં અદિતિ અને આદિત્યો કરે, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
સોમો મા વિશ્વૈર્દેવૈરુદીચ્યા દિશઃ પાતુ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
મારું રક્ષણ ઉત્તર દિશામાં સોમ અને બધા દેવો કરે, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
ધર્તા હ ત્વા ધરુણો ધારયાતા ઊર્ધ્વં ભાનું સવિતા દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
ધારક અને આધાર આપનાર તારી રક્ષા કરે; સવિતા તને ઉપર ઉઠાવે, તારો પ્રકાશ આકાશથી પણ ઉપર રહે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
પ્રાચ્યાં ત્વા દિશિ પુરા સમ્વૃતઃ સ્વધાયામા દધામિ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
પૂર્વ દિશામાં, જે પહેલાં આવૃત હતી, હું તને તારા પોતાના ભાગમાં સ્થાપું છું, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
{૧૫} દક્ષિણાયાં ત્વા દિશિ પુરા સમ્વૃતઃ સ્વધાયામા દધામિ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
દક્ષિણ દિશામાં, જે પહેલાં આવૃત હતી, હું તને તારા પોતાના ભાગમાં સ્થાપું છું, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
પ્રતીચ્યાં ત્વા દિશિ પુરા સંવૃતઃ સ્વધાયામા દધામિ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
પશ્ચિમ દિશામાં, જે પહેલાં આવૃત હતી, હું તને તારા પોતાના ભાગમાં સ્થાપું છું, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
ઉદીચ્યાં ત્વા દિશિ પુરા સમ્વૃતઃ સ્વધાયામા દધામિ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
ઉત્તર દિશામાં, જે પહેલાં આવૃત હતી, હું તને તારા પોતાના ભાગમાં સ્થાપું છું, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
ધ્રુવાયાં ત્વા દિશિ પુરા સંવૃતઃ સ્વધાયામા દધામિ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
સ્થિર દિશામાં, જે પહેલાં આવૃત હતી, હું તને તારા પોતાના ભાગમાં સ્થાપું છું, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
ઊર્ધ્વાયાં ત્વા દિશિ પુરા સમ્વૃતઃ સ્વધાયામા દધામિ બાહુચ્યુતા પૃથિવી દ્યામિવોપરિ । લોકકૃતઃ પથિકૃતો યજામહે યે દેવાનાં હુતભાગા ઇહ સ્થ
ઉપર દિશામાં, જે પહેલાં આવૃત હતી, હું તને તારા પોતાના ભાગમાં સ્થાપું છું, જેમણે પોતાના હાથથી ધરતીને આકાશથી ઉપર સમાવી છે. અમે તેમને પૂજીએ છીએ, જેમણે લોક અને માર્ગો બનાવ્યા છે અને અહીં દેવોના હવનનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.
ધર્તાસિ ધરુનોઽસિ વંસગોઽસિ
તુજ આધાર છે, તું આધારસ્થાન છે, તું વંશજ છે.
ઉદપૂરસિ મધુપૂરસિ વાતપૂરસિ
તુજમાં પાણી ભરેલું છે, તુજમાં મધ ભરેલું છે, તુજમાં પવન ભરેલો છે.
ઇતશ્ચ મામુતશ્ચાવતાં યમે ઇવ યતમાને યદૈતમ્ । પ્ર વાં ભરન્ માનુષા દેવયન્તો આ સીદતાં સ્વમુ લોકં વિદાને
અહીંથી અને ત્યાંથી પણ તેઓ મારો રક્ષણ કરે, જેમ યમ પ્રયત્ન કરે ત્યારે કરે છે. માનવોએ, દેવભક્તોએ, તને આગળ લાવ્યા છે; તમે બંને તમારો લોક જાણી, તેમાં બેસો.
સ્વાસસ્થે ભવતમિન્દવે નો યુજે વાં બ્રહ્મ પૂર્વ્યં નમોભિઃ । વિ શ્લોક એતિ પથ્યેવ સૂરિઃ શૃણ્વન્તુ વિશ્વે અમૃતાસ એતત્
હે ઇન્દ્ર, તમે અમારા માટે તમારી જ જગ્યા પર સ્થિર રહો. અમે પ્રાચીન પ્રાર્થનાને ભક્તિપૂર્વક તમને અર્પણ કરીએ છીએ. આ સ્તુતિ કવિના માર્ગે જેમ ફેલાય છે તેમ પ્રસરે છે; બધા અમર દેવતાઓએ આ સાંભળવું જોઈએ.
ત્રીણિ પદાનિ રુપો અન્વરોહચ્ચતુષ્પદીમન્વેતદ્વ્રતેન । અક્ષરેણ પ્રતિ મિમીતે અર્કમૃતસ્ય નાભાવભિ સં પુનાતિ
તે ત્રણ રૂપે પગલાં લીધાં, પછી નિયમ પાળીને ચારે પગવાળાની નજીક ગયો; અવિનાશીથી તે સ્તુતિને માપે છે અને અમરતાની નાભિએ તેને શુદ્ધ કરે છે.