આચ્યા જાનુ દક્ષિણતો નિષદ્યેદં નો હવિરભિ ગૃણન્તુ વિશ્વે । મા હિંસિષ્ટ પિતરઃ કેન ચિન્ નો યદ્વ આગઃ પુરુષતા કરામ
જમણું ઘૂંટણ વાળી બેઠા, સર્વે દેવતાઓએ અમારી આ હવન સ્વીકારે. પિતૃઓ અમને કોઈ રીતે દુઃખ ન આપે, ભલે આપણે માનવ સ્વરૂપે કોઈ ભૂલ કરી હોય.
ત્વષ્ટા દુહિત્રે વહતું કૃણોતિ તેનેદં વિશ્વં ભુવનં સમેતિ । યમસ્ય માતા પર્યુહ્યમાના મહો જાયા વિવસ્વતો નનાશ
તવષ્ટ્રે પોતાની દીકરી માટે પતિ બનાવ્યો, જેના કારણે આખું જગત એકતામાં બંધાયું. યમની માતા, વિવસ્વતની પત્ની તરીકે મહિમામાં લીન થઈ, અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
પ્રેહિ પ્રેહિ પથિભિઃ પૂર્યાણૈર્યેના તે પૂર્વે પિતરઃ પરેતાઃ । ઉભા રાજાનૌ સ્વધયા મદન્તૌ યમં પશ્યાસિ વરુણં ચ દેવમ્
ચાલો, એ પ્રાચીન માર્ગે જાઓ, જ્યા તમારા પૂર્વજ પિતૃઓ ગયા છે. ત્યાં તમે યમ અને વરુણ, બંને રાજાઓને, તેમના પોતાના લોકમાં આનંદિત થતા જોશો.
અપેત વીત વિ ચ સર્પતાતોઽસ્મા એતં પિતરો લોકમક્રન્ । અહોભિરદ્ભિરક્તુભિર્વ્યક્તં યમો દદાત્યવસાનમસ્મૈ
હવે અહીંથી દૂર જાઓ, વિખેરાઈ જાઓ; પિતૃઓએ આ જગત તેના માટે તૈયાર કર્યું છે. દિવસ, રાત અને પાણી દ્વારા યમ સ્પષ્ટ રીતે તેને નિવાસસ્થાન આપે છે.
ઉશન્તસ્ત્વેધીમહ્યુશન્તઃ સમિધીમહિ । ઉશન્ન્ ઉશત આ વહ પિતૄન્ હવિષે અત્તવે
પ્રભાથી તને પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ, તેજથી તને સળગાવીએ છીએ. પ્રભામય અગ્નિ, પિતૃઓને હવન માટે અહીં લાવ.
દ્યુમન્તસ્ત્વેધીમહિ દ્યુમન્તઃ સમિધીમહિ । દ્યુમાન્ દ્યુમત આ વહ પિતૄન્ હવિષે અત્તવે
તેજથી તને પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ, તેજથી તને સળગાવીએ છીએ. તેજસ્વી અગ્નિ, તેજસ્વી પિતૃઓને હવન માટે અહીં લાવ.
અઙ્ગિરસો નઃ પિતરો નવગ્વા અથર્વાણો ભૃગવઃ સોમ્યાસઃ । તેષાં વયં સુમતૌ યજ્ઞિયાનામપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ
અંગિરસ, અમારા પિતૃઓ, નવગ્વ, અથર્વણ, ભૃગુ અને સોમયુક્ત પિતૃઓ – એ બધા યજ્ઞયોગ્ય પિતૃઓની કૃપા અને શુભ મનમાં આપણે સ્થિર રહીએ.
અઙ્ગિરોભિર્યજ્ઞિયૈરા ગહીહ યમ વૈરૂપૈરિહ માદયસ્વ । વિવસ્વન્તં હુવે યઃ પિતા તેઽસ્મિન્ બર્હિષ્યા નિષદ્ય
યમ, તું યજ્ઞયોગ્ય અંગિરસ પિતૃઓ સાથે અહીં આવ, વિવિધ સ્વરૂપ ધરાવનારા પિતૃઓ સાથે આનંદ કર. હું વિવસ્વતને બોલાવું છું, જે તારો પિતા છે; એ પવિત્ર કૂશ પર બેઠા.
ઇમં યમ પ્રસ્તરમા હિ રોહાઙ્ગિરોભિઃ પિતૃભિઃ સંવિદાનઃ । આ ત્વા મન્ત્રાઃ કવિશસ્તા વહન્ત્વેના રાજન્ હવિષો માદયસ્વ
યમ, આ પવિત્ર કૂશ પર ન બેસ, પણ અંગિરસ અને પિતૃઓ સાથે જોડાઈ જા. રાજા, ઋષિઓના મંત્રો તને અહીં લાવે, તું આ હવનમાં આનંદ પામ.
ઇત એત ઉદારુહન્ દિવસ્પૃષ્ઠાન્વારુહન્ । પ્ર ભૂર્જયો યથા પથા દ્યામઙ્ગિરસો યયુઃ
અહીંથી તેઓ ઊંચે ચડી ગયા, સ્વર્ગની ઊંચાઈએ પહોંચી ગયા. જેમ વિજયી પથ પર જાય છે, તેમ અંગિરસ પિતૃઓ આકાશ તરફ ગયા.
18.2 યમાય સોમઃ પવતે યમાય ક્રિયતે હવિઃ । યમં હ યજ્ઞો ગચ્છત્યગ્નિદૂતો અરંકૃતઃ
યમ માટે સોમ શુદ્ધ થાય છે, યમ માટે હવન અર્પણ થાય છે. યમને યજ્ઞ પહોંચે છે, અગ્નિ દૂત બની સારી રીતે મોકલે છે.
યમાય મધુમત્તમં જુહોતા પ્ર ચ તિષ્ઠત । ઇદં નમ ઋષિભ્યઃ પૂર્વજેભ્યઃ પૂર્વેભ્યઃ પથિકૃદ્ભ્યઃ
યમને મધુરતમ હવન અર્પણ કરો અને આગળ વધો. આ વંદન છે પ્રાચીન ઋષિઓને, પૂર્વજોને અને જે માર્ગ બનાવનાર છે તેમને.
યમાય ઘૃતવત્પયો રાજ્ઞે હવિર્જુહોતન । સ નો જીવેષ્વા યમેદ્દીર્ઘમાયુઃ પ્ર જીવસે
યમ રાજાને ઘી અને દૂધથી બનેલું હવન અર્પણ કરો. તે અમને જીવંતોમાં લાંબી આયુષ્ય આપે, જેથી જીવન યથાવત્ રહે.
મૈનમગ્ને વિ દહો માભિ શૂશુચો માસ્ય ત્વચં ચિક્ષિપો મા શરીરમ્ । શૃતં યદા કરસિ જાતવેદોઽથેમેનં પ્ર હિણુતાત્પિતૄંરુપ
અગ્નિ, તેને પૂરતો સળગાવ, પણ બળી ન નાખજે, તેની ત્વચા કે શરીર ન દહાવજે. જયારે તું તેને પકવી લે, જાતવેદ, ત્યારે તેને પિતૃઓ પાસે મોકલ.
યદા શૃતં કૃણવો જાતવેદોઽથેમમેનં પરિ દત્તાત્પિતૃભ્યઃ । યદો ગછાત્યસુનીતિમેતામથ દેવાનાં વશનીર્ભવાતિ
જ્યારે તું તેને પકવી લે, જાતવેદ, ત્યારે તેને પિતૃઓને સોંપી દે. જો તે અયોગ્ય માર્ગે જાય, તો દેવતાઓના અધિકાર હેઠળ આવી જાય છે.
ત્રિકદ્રુકેભિઃ પવતે ષડુર્વીરેકમિદ્બૃહત્। ત્રિષ્ટુબ્ગાયત્રી છન્દાંસિ સર્વા તા યમ આર્પિતા
ત્રણ કદ્રુઓથી સોમ શુદ્ધ થાય છે, છ વિશાળ પાત્રોથી આ મહાન હવન થાય છે. ત્રિષ્ટુપ, ગાયત્રી વગેરે બધા છંદ યમને અર્પિત થાય છે.
સૂર્યં ચક્ષુષા ગચ્છ વાતમાત્મના દિવં ચ ગચ્છ પૃથિવીં ચ ધર્મભિઃ । અપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિ તિષ્ઠા શરીરૈઃ
તારી દૃષ્ટિથી સૂર્યમાં જા, શ્વાસથી પવનમાં જા; ધર્મથી સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર જા. જો તને મન હોય તો પાણીમાં જા, અથવા તારા શરીરથી ઔષધિઓમાં રહી જા.
અજો ભાગસ્તપસસ્તં તપસ્વ તં તે શોચિસ્તપતુ તં તે અર્ચિઃ । યાસ્તે શિવાસ્તન્વો જાતવેદસ્તાભિર્વહૈનં સુકૃતામુ લોકમ્
અજન્મ ભાગ તપથી મળે છે, તું પણ તપ કર. તારી જ્વાળા અને પ્રકાશ એ માટે જલાવો. જાતવેદ, તારી શુભ કાયાઓથી તેને સારા કર્મના લોકમાં લઈ જા.
યાસ્તે શોચયો રંહયો જાતવેદો યાભિરાપૃણાસિ દિવમન્તરિક્ષમ્ । અજં યન્તમનુ તાઃ સમૃણ્વતામથેતરાભિઃ શિવતમાભિઃ શૃતં કૃધિ
હે જાતવેદ, તારી જે તેજસ્વી જ્વાળાઓ છે, જે આકાશ અને અંતરિક્ષને ભર देती હોય છે, એ જ્વાળાઓ એ વિદાય લેવાવાળાને અનુસરે. અને તારી બીજી શુભ જ્વાળાઓથી તેને શુદ્ધ કરી દે.
અવ સૃજ પુનરગ્ને પિતૃભ્યો યસ્ત આહુતશ્ચરતિ સ્વધાવાન્ । આયુર્વસાન ઉપ યાતુ શેષઃ સં ગચ્છતાં તન્વા સુવર્ચાઃ
હે અગ્નિ, જે અર્પણ કરાયેલા પિતૃઓ પાસે જાય છે, તેને ફરીથી પિતૃઓને પરત મોકલ. જે જીવનથી ભરપૂર છે, એ બાકી રહેલો ભાગ તેજસ્વી શરીર સાથે અહીં આવે અને સૌ સાથે જોડાય.
{૭} અતિ દ્રવ શ્વાનૌ સારમેયૌ ચતુરક્ષૌ શબલૌ સાધુના પથા । અધા પિતૄન્ત્સુવિદત્રામપીહિ યમેન યે સધમાદં મદન્તિ
તુ યમના બે શ્વાનો, ચાર આંખવાળા, ચિતરેલા, સારામેયા, સારા માર્ગે પાર કરી જા. પછી યમ સાથે જે પિતૃઓ આનંદ કરે છે, તેમના પાસે પહોંચી જા.
યૌ તે શ્વાનૌ યમ રક્ષિતારૌ ચતુરક્ષૌ પથિષદી નૃચક્ષસા । તાભ્યાં રાજન્ પરિ ધેહ્યેનં સ્વસ્ત્યસ્મા અનમીવં ચ ધેહિ
હે યમ, તારા બે શ્વાનો, ચાર આંખવાળા, માર્ગ પર બેઠેલા અને માણસોને જોતા, એ રક્ષકો છે. હે રાજા, આ આત્માને તેમની સંભાળમાં સોંપી દે. અમને સુખ અને નિરોગી રાખ.
ઉરૂણસાવસુતૃપાવુદુમ્બલૌ યમસ્ય દૂતૌ ચરતો જનામનુ । તાવસ્મભ્યં દૃશયે સૂર્યાય પુનર્દાતામસુમદ્યેહ ભદ્રમ્
યમના દૂત, પહોળા નાકવાળા, હવન માટે ઉત્સુક, ઉદુંબરી રંગના, લોકોમાં ફરતા રહે છે. એ અમને ફરીથી સૂર્યના દર્શન માટે પરત આપે અને અહીં અમને આયુષ્ય અને કલ્યાણ આપે.
સોમ એકેભ્યઃ પવતે ઘૃતમેક ઉપાસતે । યેભ્યો મધુ પ્રધાવતિ તાંશ્ચિદેવાપિ ગચ્છતાત્
કેટલાંક માટે સોમરસ વહે છે, કેટલાંક માટે ઘીનું અર્પણ થાય છે. જેમને માટે મધ વહે છે, દેવતાઓ, એ પણ તેમના પાસે જ જાય.
યે ચિત્પૂર્વ ઋતસાતા ઋતજાતા ઋતાવૃધઃ । ઋષીન્ તપસ્વતો યમ તપોજામપિ ગચ્છતાત્
જે લોકો પહેલાંથી જ સત્યના અનુયાયી, સત્યમાં જન્મેલા અને સત્યથી વૃદ્ધ થયા છે, તે તપસ્વી ઋષિઓ, હે યમ, તપથી જન્મેલા, એના પણ પાસે એ જાય.
તપસા યે અનાધૃષ્યાસ્તપસા યે સ્વર્યયુઃ । તપો યે ચક્રિરે મહસ્તાંશ્ચિદેવાપિ ગચ્છતાત્
જે તપથી અજેય છે, તપથી સ્વર્ગમાં પહોંચ્યા છે, અને જેમણે મહાન તપ કર્યું છે, દેવતાઓ, એના પણ પાસે એ જાય.
યે યુધ્યન્તે પ્રધનેષુ શૂરાસો યે સ્વર્તનૂત્યજઃ । યે વા સહસ્રદક્ષિણાસ્તાં ચિદેવાપિ ગચ્છતાત્
જે યુદ્ધમાં લડ્યા છે, વીર છે, પોતાના માટે શરીર ત્યાગ્યું છે, અને જેમણે હજારો દાન આપ્યા છે, દેવતાઓ, એના પણ પાસે એ જાય.
સહસ્રણીથાઃ કવયો યે ગોપાયન્તિ સૂર્યમ્ । ઋષીન્ તપસ્વતો યમ તપોજામપિ ગચ્છતાત્
હજારોને માર્ગ બતાવનારા કવિઓ, જે સૂર્યની રક્ષા કરે છે, અને તપસ્વી ઋષિઓ, હે યમ, તપથી જન્મેલા, એના પણ પાસે એ જાય.
સ્યોનાસ્મૈ ભવ પૃથિવ્યનૃક્ષરા નિવેશની । યછાસ્મૈ શર્મ સપ્રથાઃ
હે પૃથ્વી, તું તેને સુખદ, અડગ અને સુરક્ષિત નિવાસસ્થાન આપ. તેને વિશાળ આશ્રય અને શાંતિ આપ.
અસંબાધે પૃથિવ્યા ઉરૌ લોકે નિ ધીયસ્વ । સ્વધા યાશ્ચકૃષે જીવન્ તાસ્તે સન્તુ મધુશ્ચુતઃ
પૃથ્વીના વિશાળ અને ખુલ્લા સ્થાનમાં તેને સુવડાવી દે. જે સ્વધા તું જીવતા આપેલી છે, એ તેને મધુર ફળ આપે.