સ્વાવૃગ્દેવસ્યામૃતં યદી ગોરતો જાતાસો ધારયન્ત ઉર્વી । વિશ્વે દેવા અનુ તત્તે યજુર્ગુર્દુહે યદેની દિવ્યં ઘૃતં વાઃ
દેવનું અમૃત, જે ગાયમાંથી જન્મેલા તમે પૃથ્વી પર ધારણ કરો છો. બધા દેવો તમારો યજ્ઞમંત્ર અનુસરે છે, જ્યારે તમે દૈવી ઘી દૂધી કાઢો છો.
કિં સ્વિન્ નો રાજા જગૃહે કદસ્યાતિ વ્રતં ચકૃમા કો વિ વેદ । મિત્રસ્ચિદ્ધિ ષ્મા જુહુરાણો દેવાં છ્લોકો ન યાતામપિ વાજો અસ્તિ
કયા રાજાએ આપણને પકડ્યા છે, ક્યારે તે આવશે? કયો વ્રત આપણે લીધું છે, કોણ જાણે છે? મિત્ર પણ યજ્ઞકર્મ કરીને દેવોને બોલાવે છે; સ્તુતિ નથી જતી, છતાં શક્તિ છે.
દુર્મન્ત્વત્રામૃતસ્ય નામ સલક્ષ્મા યદ્વિષુરૂપા ભવાતિ । યમસ્ય યો મનવતે સુમન્ત્વગ્ને તમૃષ્વ પાહ્યપ્રયુચ્છન્
અહીં દુર્ભાવનાવાળાને અમૃતનું નામ પણ ન મળે, જે અનેક રૂપ ધારણ કરે છે. હે અગ્નિ, જે યમને સારા મનથી યાદ કરે છે, તેને તું ઝડપથી સાચવી લે અને ભટકી ન જવા દે.
યસ્મિન્ દેવા વિદથે માદયન્તે વિવસ્વતઃ સદને ધારયન્તે । સૂર્યે જ્યોતિરદધુર્માસ્યક્તૂન્ પરિ દ્યોતનિં ચરતો અજસ્રા
જેમાં દેવતાઓ સભામાં આનંદ માણે છે, વિવસ્વતના સ્થાનમાં સ્થિર થાય છે; તેમણે સૂર્યમાં પ્રકાશ મૂક્યો અને તેની આસપાસ સતત ફરતાં કિરણો વિખેરી.
યસ્મિન્ દેવા મન્મનિ સંચરન્ત્યપીચ્યે ન વયમસ્ય વિદ્મ । મિત્રો નો અત્રાદિતિરનાગાન્ત્સવિતા દેવો વરુણાય વોચત્
જેમાં દેવતાઓ મનથી સંચર કરે છે, પણ અમે તેની નીચી સ્થિતિ જાણતા નથી; હે મિત્ર, આર્યમાન, સવિતા અને વરુણ, તમે નિર્દોષ માટે અહીં અમારી તરફથી બોલો.
સખાય આ શિષામહે બ્રહ્મેન્દ્રાય વજ્રિણે । સ્તુષ ઊ ષુ નૃતમાય ધૃષ્ણવે
મિત્રો, ચાલો આપણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર માટે પ્રાર્થના કરીએ; ચાલો આપણે સૌથી પરાક્રમી અને શૂરવીરનું સ્તુતિ કરીએ.
શવસા હ્યસિ શ્રુતો વૃત્રહત્યેન વૃત્રહા । મઘૈર્મઘોનો અતિ શૂર દાશસિ
તારી શક્તિથી તું પ્રસિદ્ધ થયો છે, હે વૃત્રનાશક, વૃત્રને મારવાથી તું જાણીતો થયો છે; હે દાતા, તું દાનથી તારા ઉપાસકો કરતાં આગળ છે, હે શૂરવીર.
સ્તેગો ન ક્ષામત્યેષિ પૃથિવીં મહી નો વાતા ઇહ વાન્તુ ભૂમૌ । મિત્રો નો અત્ર વરુણો યુજમાનો અગ્નિર્વને ન વ્યસૃષ્ટ શોકમ્
તુ હલ જેવી ધરતી પર ફરતો થાકતો નથી; મહાન પવનો અહીં જમીન પર ફૂંકાય; મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિ, તમે જોડાઈને વન પર તમારો તીવ્ર તાપ ન મોકલો.
સ્તુહિ શ્રુતં ગર્તસદં જનાનાં રાજાનં ભીમમુપહત્નુમુગ્રમ્ । મૃડા જરિત્રે રુદ્ર સ્તવાનો અન્યમસ્મત્તે નિ વપન્તુ સેન્યમ્
તુ પ્રસિદ્ધ, ગાઢ સ્થિત, પ્રજાઓના રાજા, ભયાનક અને શક્તિશાળી છે, તેની સ્તુતિ કર; હે રુદ્ર, તારી સ્તુતિથી કૃપાળુ બન અને તારી સેના અમને નહીં, બીજાને દંડ આપે.
{૪} સરસ્વતીં દેવયન્તો હવન્તે સરસ્વતીમધ્વરે તાયમાને । સરસ્વતીં સુકૃતો હવન્તે સરસ્વતી દાશુષે વાર્યં દાત્
પૂજક લોકો સરસ્વતીને બોલાવે છે; યજ્ઞમાં, પ્રયત્નમાં પણ સરસ્વતીને બોલાવે છે; સારા કર્મ કરનારાઓ પણ સરસ્વતીને બોલાવે છે; સરસ્વતી ઉપાસકને ઇચ્છિત વર આપે.
સરસ્વતીં પિતરો હવન્તે દક્ષિણા યજ્ઞમભિનક્ષમાણાઃ । આસદ્યાસ્મિન્ બર્હિષિ માદયધ્વમનમીવા ઇષ આ ધેહ્યસ્મે
પિતૃઓ સરસ્વતીને બોલાવે છે, જે દક્ષિણાથી યજ્ઞમાં જોડાય છે; તેઓ આ બર્હિ પર બેઠા આનંદ મેળવે છે; હે નિર્દોષે, અમને અન્ન આપ.
સરસ્વતિ યા સરથં યયાથોક્થૈઃ સ્વધાભિર્દેવિ પિતૃભિર્મદન્તી । સહસ્રાર્ઘમિડો અત્ર ભાગં રાયસ્પોષં યજમાનાય ધેહિ
હે સરસ્વતી, જે રથ પર આવે છે, સ્તુતિઓ અને પોતાની શક્તિથી પિતૃઓ સાથે આનંદ આપે છે; અહીં ઉપાસકને હજારો ગુણે અન્ન અને ધન આપ.
ઉદીરતામવર ઉત્પરાસ ઉન્ મધ્યમાઃ પિતરઃ સોમ્યાસઃ । અસું ય ઈયુરવૃકા ઋતજ્ઞાસ્તે નોઽવન્તુ પિતરો હવેષુ
નીચલા, ઉપરના અને મધ્યમ પિતૃઓ, સોમપાન કરનારાઓ, ઊઠે; જે જીવન સાથે ગયા, નિર્દોષ અને સત્યજ્ઞાની છે—એવા પિતૃઓ યજ્ઞ સમયે અમારો રક્ષણ કરે.
આહં પિતૄન્ત્સુવિદત્રામવિત્સિ નપાતં ચ વિક્રમણં ચ વિષ્ણોઃ । બર્હિષદો યે સ્વધયા સુતસ્ય ભજન્ત પિત્વસ્ત ઇહાગમિષ્ઠાઃ
હું વિદ્વાન પિતૃઓને, અને વિષ્ણુના સંતાન અને વિક્રમને જાણું છું; જે બર્હિ પર બેઠા છે અને પોતાની શક્તિથી સોમનો ભાગ મેળવે છે—એવા પિતૃઓ અહીં આનંદથી આવે.
ઇદં પિતૃભ્યો નમો અસ્ત્વદ્ય યે પૂર્વાસો યે અપરાસ ઈયુઃ । યે પાર્થિવે રજસ્યા નિષક્તા યે વા નૂનં સુવૃજનાસુ દિક્ષુ
આજે પિતૃઓને નમન—જે પૂર્વજ છે, જે પછીના છે, અને જે ગયા છે; જે ધરતી પર સ્થિર છે અથવા હવે ભલાં લોકોવાળી દિશાઓમાં છે.
માતલી કવ્યૈર્યમો અઙ્ગિરોભિર્બૃહસ્પતિર્ઋક્વભિર્વાવૃધાનઃ । યાંશ્ચ દેવા વાવૃધુર્યે ચ દેવાંસ્તે નોઽવન્તુ પિતરો હવેષુ
માતલિ કાવ્ય પિતૃઓ સાથે, યમ અંગિરસો સાથે, બૃહસ્પતિ ઋકવાઓ સાથે મજબૂત બન્યો છે; જેમને દેવોએ મજબૂત કર્યા છે અને જે દેવ છે—એવા પિતૃઓ યજ્ઞ સમયે અમારું રક્ષણ કરે.
સ્વાદુષ્કિલાયં મધુમાઁ ઉતાયં તીવ્રઃ કિલાયં રસવાઁ ઉતાયમ્ । ઉતો ન્વસ્ય પપિવાંસમિન્દ્રં ન કશ્ચન સહત આહવેષુ
આ ખરેખર મીઠું છે, મધમાળું છે, તીવ્ર છે અને સ્વાદિષ્ટ છે; અને હે ઇન્દ્ર, જે આ પીવે છે, તેને કોઈ પણ યુદ્ધમાં હરાવી શકતો નથી.
પરેયિવાંસં પ્રવતો મહીરિતિ બહુભ્યઃ પન્થામનુપસ્પશાનમ્ । વૈવસ્વતં સંગમનં જનાનાં યમં રાજાનં હવિષા સપર્યત
જે દૂર ગયો છે, મહાન માર્ગો પાર કર્યા છે, અનેક રસ્તાઓ શોધ્યા છે; એ વિવસ્વતપુત્ર, જનસમૂહના એકત્ર કરનાર યમ રાજાને હવનથી સન્માન આપો.
યમો નો ગાતું પ્રથમો વિવેદ નૈષા ગવ્યૂતિરપભર્તવા ઉ । યત્રા નઃ પૂર્વે પિતરઃ પરેતા એના જજ્ઞાનાઃ પથ્યા અનુ સ્વાઃ
યમ પ્રથમ અમારા માટે માર્ગ શોધી લાવ્યો; આ સ્થાન કોઈ લઈ શકતું નથી; જ્યાં અમારા પૂર્વજ, ગયા લોકો ગયા છે, જે એક જ નિયમથી જન્મ્યા છે, એ જ માર્ગે ગયા છે.
{૫} બર્હિષદઃ પિતર ઊત્યર્વાગિમા વો હવ્યા ચકૃમા જુષધ્વમ્ । ત આ ગતાવસા શંતમેનાધા નઃ શં યોરરપો દધાત
હે બર્હિ પર બેઠેલા પિતૃઓ, તમે અમારી મદદથી નજીક આવો; અમે તમારા માટે આ હવન તૈયાર કર્યું છે—તે સ્વીકારો. કૃપા કરીને અહીં આવીને અમને આરોગ્ય અને પાપમુક્તિ આપો.
આચ્યા જાનુ દક્ષિણતો નિષદ્યેદં નો હવિરભિ ગૃણન્તુ વિશ્વે । મા હિંસિષ્ટ પિતરઃ કેન ચિન્ નો યદ્વ આગઃ પુરુષતા કરામ
જમણું ઘૂંટણ વાળી બેઠા, સર્વે દેવતાઓએ અમારી આ હવન સ્વીકારે. પિતૃઓ અમને કોઈ રીતે દુઃખ ન આપે, ભલે આપણે માનવ સ્વરૂપે કોઈ ભૂલ કરી હોય.
ત્વષ્ટા દુહિત્રે વહતું કૃણોતિ તેનેદં વિશ્વં ભુવનં સમેતિ । યમસ્ય માતા પર્યુહ્યમાના મહો જાયા વિવસ્વતો નનાશ
તવષ્ટ્રે પોતાની દીકરી માટે પતિ બનાવ્યો, જેના કારણે આખું જગત એકતામાં બંધાયું. યમની માતા, વિવસ્વતની પત્ની તરીકે મહિમામાં લીન થઈ, અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
પ્રેહિ પ્રેહિ પથિભિઃ પૂર્યાણૈર્યેના તે પૂર્વે પિતરઃ પરેતાઃ । ઉભા રાજાનૌ સ્વધયા મદન્તૌ યમં પશ્યાસિ વરુણં ચ દેવમ્
ચાલો, એ પ્રાચીન માર્ગે જાઓ, જ્યા તમારા પૂર્વજ પિતૃઓ ગયા છે. ત્યાં તમે યમ અને વરુણ, બંને રાજાઓને, તેમના પોતાના લોકમાં આનંદિત થતા જોશો.
અપેત વીત વિ ચ સર્પતાતોઽસ્મા એતં પિતરો લોકમક્રન્ । અહોભિરદ્ભિરક્તુભિર્વ્યક્તં યમો દદાત્યવસાનમસ્મૈ
હવે અહીંથી દૂર જાઓ, વિખેરાઈ જાઓ; પિતૃઓએ આ જગત તેના માટે તૈયાર કર્યું છે. દિવસ, રાત અને પાણી દ્વારા યમ સ્પષ્ટ રીતે તેને નિવાસસ્થાન આપે છે.
ઉશન્તસ્ત્વેધીમહ્યુશન્તઃ સમિધીમહિ । ઉશન્ન્ ઉશત આ વહ પિતૄન્ હવિષે અત્તવે
પ્રભાથી તને પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ, તેજથી તને સળગાવીએ છીએ. પ્રભામય અગ્નિ, પિતૃઓને હવન માટે અહીં લાવ.
દ્યુમન્તસ્ત્વેધીમહિ દ્યુમન્તઃ સમિધીમહિ । દ્યુમાન્ દ્યુમત આ વહ પિતૄન્ હવિષે અત્તવે
તેજથી તને પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ, તેજથી તને સળગાવીએ છીએ. તેજસ્વી અગ્નિ, તેજસ્વી પિતૃઓને હવન માટે અહીં લાવ.
અઙ્ગિરસો નઃ પિતરો નવગ્વા અથર્વાણો ભૃગવઃ સોમ્યાસઃ । તેષાં વયં સુમતૌ યજ્ઞિયાનામપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ
અંગિરસ, અમારા પિતૃઓ, નવગ્વ, અથર્વણ, ભૃગુ અને સોમયુક્ત પિતૃઓ – એ બધા યજ્ઞયોગ્ય પિતૃઓની કૃપા અને શુભ મનમાં આપણે સ્થિર રહીએ.
અઙ્ગિરોભિર્યજ્ઞિયૈરા ગહીહ યમ વૈરૂપૈરિહ માદયસ્વ । વિવસ્વન્તં હુવે યઃ પિતા તેઽસ્મિન્ બર્હિષ્યા નિષદ્ય
યમ, તું યજ્ઞયોગ્ય અંગિરસ પિતૃઓ સાથે અહીં આવ, વિવિધ સ્વરૂપ ધરાવનારા પિતૃઓ સાથે આનંદ કર. હું વિવસ્વતને બોલાવું છું, જે તારો પિતા છે; એ પવિત્ર કૂશ પર બેઠા.
ઇમં યમ પ્રસ્તરમા હિ રોહાઙ્ગિરોભિઃ પિતૃભિઃ સંવિદાનઃ । આ ત્વા મન્ત્રાઃ કવિશસ્તા વહન્ત્વેના રાજન્ હવિષો માદયસ્વ
યમ, આ પવિત્ર કૂશ પર ન બેસ, પણ અંગિરસ અને પિતૃઓ સાથે જોડાઈ જા. રાજા, ઋષિઓના મંત્રો તને અહીં લાવે, તું આ હવનમાં આનંદ પામ.
ઇત એત ઉદારુહન્ દિવસ્પૃષ્ઠાન્વારુહન્ । પ્ર ભૂર્જયો યથા પથા દ્યામઙ્ગિરસો યયુઃ
અહીંથી તેઓ ઊંચે ચડી ગયા, સ્વર્ગની ઊંચાઈએ પહોંચી ગયા. જેમ વિજયી પથ પર જાય છે, તેમ અંગિરસ પિતૃઓ આકાશ તરફ ગયા.