કિં ભ્રાતાસદ્યદનાથં ભવાતિ કિમુ સ્વસા યન્ નિર્ઋતિર્નિગછાત્। કામમૂતા બહ્વેતદ્રપામિ તન્વા મે તન્વં સં પિપૃગ્ધિ
ભાઈ શું કામનો જો તે બેફામ થઈ જાય? બહેન શું કામની જો દુર્ભાગ્ય આવે? જો મેં કોઈ પાપ કર્યું હોય તો એ હું સહન કરી લઉં; તું તારા દેહથી મારા દેહને રક્ષા કર.
ન તે નાથં યમ્યત્રાહમસ્મિ ન તે તનૂં તન્વા સં પપૃચ્યામ્ । અન્યેન મત્પ્રમુદઃ કલ્પયસ્વ ન તે ભ્રાતા સુભગે વષ્ટ્યેતત્
હું અહીં તારો રક્ષક નથી, યમી, ન તો તારો દેહ મારા દેહ સાથે જોડ્યો છે; બીજામાં આનંદ શોધ, ભાઈમાં નહીં, સુખી થા—એ તારી ઈચ્છા નથી.
ન વા ઉ તે તનૂં તન્વા સં પિપૃચ્યાં પાપમાહુર્યઃ સ્વસારં નિગચ્છાત્। અસંયદેતન્ મનસો હૃદો મે ભ્રાતા સ્વસુઃ શયને યચ્છયીય
હું પણ તારો દેહ મારા દેહ સાથે જોડતો નથી; લોકો કહે છે કે બહેન ભાઈ પાસે જાય એ પાપ છે; આ વિચાર, આ ભાવના મારી નથી—કે ભાઈ બહેન સાથે સુવે.
બતો બતાસિ યમ નૈવ તે મનો હૃદયં ચાવિદામા । અન્યા કિલ ત્વાં કક્ષ્યેવ યુક્તં પરિ ષ્વજાતૌ લિબુજેવ વૃક્ષમ્
હાય હાય, યમ, હું તારો મન કે હૃદય શોધી શકી નથી; બીજું કોઈ, સાથીની જેમ, જન્મે તને વળગી ગયું છે, લતાવૃક્ષ જેમ વૃક્ષને વળગી રહે છે.
અન્યમૂ ષુ યમ્યન્ય ઉ ત્વાં પરિ ષ્વજાતૌ લિબુજેવ વૃક્ષમ્ । તસ્ય વા ત્વં મન ઇછા સ વા તવાધા કૃણુષ્વ સંવિદં સુભદ્રામ્
યમિ, બીજી કોઈ સ્ત્રી તને મિલન સમયે એ રીતે વળી જાય છે જેમ લતા વૃક્ષને વળી જાય છે. તારો મન એના પર જાય અને એનું મન તારા પર જાય, તમે બંને વચ્ચે સુખદ સમજણ સ્થાપિત કરો.
ત્રીણિ ચ્છન્દાંસિ કવયો વિ યેતિરે પુરુરૂપં દર્શતં વિશ્વચક્ષણમ્ । આપો વાતા ઓષધયસ્તાન્યેકસ્મિન્ ભુવન આર્પિતાનિ
કવિઓએ ત્રણ છંદ રચ્યા, અનેક રૂપો અને સર્વેને જોનારને જાણી. પાણી, પવન અને ઔષધિઓ — આ બધું એક જ જગતમાં સ્થિર છે.
વૃષા વૃષ્ણે દુદુહે દોહસા દિવઃ પયાંસિ યહ્વો અદિતેરદાભ્યઃ । વિશ્વં સ વેદ વરુણો યથા ધિયા સ યજ્ઞિયો યજતિ યજ્ઞિયામૃતૂન્
વૃષભે મહાન માટે પોતાના પ્રયત્નથી આકાશના જળો દૂધી કાઢ્યા; એ અદિતીનો અપરાજિત પુત્ર છે. વરુણ બધું જ જાણે છે, જ્ઞાનથી; તે યજ્ઞયોગ્ય ઋતુઓનું યજ્ઞ કરે છે.
રપદ્ગન્ધર્વીરપ્યા ચ યોષણા નદસ્ય નાદે પરિ પાતુ નો મનઃ । ઇષ્ટસ્ય મધ્યે અદિતિર્નિ ધાતુ નો ભ્રાતા નો જ્યેષ્ઠઃ પ્રથમો વિ વોચતિ
ગંધર્વી અને સ્ત્રી બંને નદીના અવાજથી આપણા મનનું રક્ષણ કરે. ઇચ્છિતના મધ્યમાં અદિતી આપણને સ્થિર કરે; આપણો ભાઈ, આપણો મોટો, સૌપ્રથમ બોલે છે.
સો ચિત્નુ ભદ્રા ક્ષુમતી યશસ્વત્યુષા ઉવાસ મનવે સ્વર્વતી । યદીમુશન્તમુશતામનુ ક્રતુમગ્નિં હોતારં વિદથાય જીજનન્
જે ઉજળી, શુભ અને યશસ્વી છે, એ મનુ માટે પ્રકાશ લાવીને જાગી છે. જ્યારે જાગેલા લોકો જાગેલા પાછળ ચાલે છે, ત્યારે તેઓ અગ્નિને, યજ્ઞના પુજારીને, ઉત્પન્ન કરે છે.
{૨} અધ ત્યં દ્રપ્સં વિભ્વં વિચક્ષનં વિરાભરદિષિરઃ શ્યેનો અધ્વરે । યદી વિશો વૃણતે દસ્મમાર્યા અગ્નિં હોતારમધ ધીરજાયત
પછી એ તેજસ્વી અને બુદ્ધિશાળી બિંદુ, શક્તિશાળી શ્યેન, યજ્ઞમાં પ્રકાશિત થાય છે. જ્યારે સજ્જન લોકો ઉત્તમ અગ્નિને પુજારી તરીકે પસંદ કરે છે, ત્યારે જ્ઞાન જન્મે છે.
સદાસિ રણ્વો યવસેવ પુષ્યતે હોત્રાભિરગ્ને મનુષઃ સ્વધ્વરઃ । વિપ્રસ્ય વા યચ્છશમાન ઉક્થ્યો વાજં સસવામુપયાસિ ભૂરિભિઃ
અગ્નિ, મનુષ્યોના સ્વયંયજમાન પુજારી, હંમેશા આનંદિત રહે છે, યજ્ઞહવનથી જમણની જેમ પોષાય છે. જ્યારે પ્રેરિત વ્યક્તિ સ્તુતિ કરે છે, ત્યારે તું અનેક દાન સાથે વિજય લાવે છે.
ઉદીરય પિતરા જાર આ ભગમિયક્ષતિ હર્યતો હૃત્ત ઇષ્યતિ । વિવક્તિ વહ્નિઃ સ્વપસ્યતે મખસ્તવિષ્યતે અસુરો વેપતે મતી
પિતાઓ, જાગો; પતિ આવે છે, તે ભાગ્ય શોધે છે, સુંદરના હૃદયની ઇચ્છા કરે છે. અગ્નિ વિભાજન કરે છે, યજ્ઞને જુએ છે; શક્તિશાળી હલનચલન કરે છે, મન વિચારોમાં કંપે છે.
યસ્તે અગ્ને સુમતિં મર્તો અખ્યત્સહસઃ સૂનો અતિ સ પ્ર શૃણ્વે । ઇષં દધાનો વહમાનો અશ્વૈરા સ દ્યુમામમવાન્ ભૂષતિ દ્યૂન્
અગ્નિ, શક્તિના પુત્ર, જે મનુષ્યે તારી કૃપા જાહેર કરી છે, તે દૂર સુધી સાંભળાય છે. ઘોડાઓ સાથે પોષણ આપીને, તે તેજસ્વી દિવસોને રક્ષણથી શોભિત કરે છે.
શ્રુધી નો અગ્ને સદને સધસ્થે યુક્ષ્વા રથમમૃતસ્ય દ્રવિત્નુમ્ । આ નો વહ રોદસી દેવપુત્રે માકિર્દેવાનામપ ભૂરિહ સ્યાઃ
અગ્નિ, અમારા ઘર અને બેઠકમાં અમને સાંભળ, અમૃતના ઝડપી રથને તૈયાર કર. દેવપુત્ર સ્વરૂપે બંને લોકોએ અમને લાવ, અહીં આપણે દેવોથી દૂર ન રહીએ.
યદગ્ન એષા સમિતિર્ભવાતિ દેવી દેવેષુ યજતા યજત્ર । રત્ના ચ યદ્વિભજાસિ સ્વધાવો ભાગં નો અત્ર વસુમન્તં વીતાત્
અગ્નિ, જ્યારે આ સભા ઉભી થાય છે, તું દેવોમાં દેવ, પૂજ્ય અને યજ્ઞયોગ્ય છે; અને જે ધન તું વહેંચે છે, સ્વયંસિદ્ધ, અહીં અમને ધન્ય ભાગ આપ.
અન્વગ્નિરુષસામગ્રમખ્યદન્વહાનિ પ્રથમો જાતવેદાઃ । અનુ સૂર્ય ઉષસો અનુ રશ્મીન્ દ્યાવાપૃથિવી આ વિવેશ
અગ્નિએ સર્વ ઉષાઓનું અનુસરણ કર્યું, તે પ્રથમ, જન્મ જાણનાર, દિવસોનું અનુસરણ કરે છે. તે સૂર્યના કિરણો, ઉષાઓ અને આકાશ-પૃથ્વીનું અનુસરણ કરીને તેમાં પ્રવેશે છે.
પ્રત્યગ્નિરુષસામગ્રમખ્યત્પ્રત્યહાનિ પ્રથમો જાતવેદાઃ । પ્રતિ સૂર્યસ્ય પુરુધા ચ રશ્મીન્ પ્રતિ દ્યાવાપૃથિવી આ તતાન
અગ્નિએ સર્વ ઉષાઓને પ્રકાશિત કરી, તે પ્રથમ, જન્મ જાણનાર, દિવસોને પ્રકાશિત કરે છે. તે સૂર્યના અનેક કિરણો ફેલાવે છે અને આકાશ-પૃથ્વીને વિસ્તારે છે.
દ્યાવા હ ક્ષામા પ્રથમે ઋતેનાભિશ્રાવે ભવતઃ સત્યવાચા । દેવો યન્ મર્તાન્ યજથાય કૃણ્વન્ત્સીદદ્ધોતા પ્રત્યઙ્સ્વમસું યન્
આકાશ અને પૃથ્વી શરૂઆતમાં સત્યથી પ્રસિદ્ધ અને સત્યવચન બની. જ્યારે દેવ મનુષ્યોને પૂજા કરાવે છે, ત્યારે તે પુજારી બનીને સામેથી બેઠો રહે છે, જ્યારે તે પ્રાણ લાવે છે.
દેવો દેવાન્ પરિભૂર્ઋતેન વહા નો હવ્યં પ્રથમશ્ચિકિત્વાન્ । ધૂમકેતુઃ સમિધા ભાઋજીકો મન્દ્રો હોતા નિત્યો વાચા યજીયાન્
દેવ, સત્યથી અન્ય દેવોને વટાવી, આપણું હવન લાવે છે, તે પ્રથમ અને વિદ્વાન છે. ધૂમ્રધ્વજ, તેજસ્વી, શાંત અને શાશ્વત પુજારી, વાણીમાં શ્રેષ્ઠ છે.
{૩} અર્ચામિ વાં વર્ધાયાપો ઘૃતસ્નૂ દ્યાવાભૂમી શૃણુતં રોદસી મે । અહા યદ્દેવા અસુનીતિમાયન્ મધ્વા નો અત્ર પિતરા શિશીતામ્
હું તને વધાવવા માટે, ઘૃતલિપ્ત જળોને સ્તુતિ કરું છું; આકાશ અને પૃથ્વી, બંને લોકોએ મારી વાત સાંભળો. જ્યારે દેવોએ દિવસે જીવનમાર્ગ શોધ્યો, ત્યારે પિતાઓ અહીં અમને મધથી તાજા કરે.
સ્વાવૃગ્દેવસ્યામૃતં યદી ગોરતો જાતાસો ધારયન્ત ઉર્વી । વિશ્વે દેવા અનુ તત્તે યજુર્ગુર્દુહે યદેની દિવ્યં ઘૃતં વાઃ
દેવનું અમૃત, જે ગાયમાંથી જન્મેલા તમે પૃથ્વી પર ધારણ કરો છો. બધા દેવો તમારો યજ્ઞમંત્ર અનુસરે છે, જ્યારે તમે દૈવી ઘી દૂધી કાઢો છો.
કિં સ્વિન્ નો રાજા જગૃહે કદસ્યાતિ વ્રતં ચકૃમા કો વિ વેદ । મિત્રસ્ચિદ્ધિ ષ્મા જુહુરાણો દેવાં છ્લોકો ન યાતામપિ વાજો અસ્તિ
કયા રાજાએ આપણને પકડ્યા છે, ક્યારે તે આવશે? કયો વ્રત આપણે લીધું છે, કોણ જાણે છે? મિત્ર પણ યજ્ઞકર્મ કરીને દેવોને બોલાવે છે; સ્તુતિ નથી જતી, છતાં શક્તિ છે.
દુર્મન્ત્વત્રામૃતસ્ય નામ સલક્ષ્મા યદ્વિષુરૂપા ભવાતિ । યમસ્ય યો મનવતે સુમન્ત્વગ્ને તમૃષ્વ પાહ્યપ્રયુચ્છન્
અહીં દુર્ભાવનાવાળાને અમૃતનું નામ પણ ન મળે, જે અનેક રૂપ ધારણ કરે છે. હે અગ્નિ, જે યમને સારા મનથી યાદ કરે છે, તેને તું ઝડપથી સાચવી લે અને ભટકી ન જવા દે.
યસ્મિન્ દેવા વિદથે માદયન્તે વિવસ્વતઃ સદને ધારયન્તે । સૂર્યે જ્યોતિરદધુર્માસ્યક્તૂન્ પરિ દ્યોતનિં ચરતો અજસ્રા
જેમાં દેવતાઓ સભામાં આનંદ માણે છે, વિવસ્વતના સ્થાનમાં સ્થિર થાય છે; તેમણે સૂર્યમાં પ્રકાશ મૂક્યો અને તેની આસપાસ સતત ફરતાં કિરણો વિખેરી.
યસ્મિન્ દેવા મન્મનિ સંચરન્ત્યપીચ્યે ન વયમસ્ય વિદ્મ । મિત્રો નો અત્રાદિતિરનાગાન્ત્સવિતા દેવો વરુણાય વોચત્
જેમાં દેવતાઓ મનથી સંચર કરે છે, પણ અમે તેની નીચી સ્થિતિ જાણતા નથી; હે મિત્ર, આર્યમાન, સવિતા અને વરુણ, તમે નિર્દોષ માટે અહીં અમારી તરફથી બોલો.
સખાય આ શિષામહે બ્રહ્મેન્દ્રાય વજ્રિણે । સ્તુષ ઊ ષુ નૃતમાય ધૃષ્ણવે
મિત્રો, ચાલો આપણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર માટે પ્રાર્થના કરીએ; ચાલો આપણે સૌથી પરાક્રમી અને શૂરવીરનું સ્તુતિ કરીએ.
શવસા હ્યસિ શ્રુતો વૃત્રહત્યેન વૃત્રહા । મઘૈર્મઘોનો અતિ શૂર દાશસિ
તારી શક્તિથી તું પ્રસિદ્ધ થયો છે, હે વૃત્રનાશક, વૃત્રને મારવાથી તું જાણીતો થયો છે; હે દાતા, તું દાનથી તારા ઉપાસકો કરતાં આગળ છે, હે શૂરવીર.
સ્તેગો ન ક્ષામત્યેષિ પૃથિવીં મહી નો વાતા ઇહ વાન્તુ ભૂમૌ । મિત્રો નો અત્ર વરુણો યુજમાનો અગ્નિર્વને ન વ્યસૃષ્ટ શોકમ્
તુ હલ જેવી ધરતી પર ફરતો થાકતો નથી; મહાન પવનો અહીં જમીન પર ફૂંકાય; મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિ, તમે જોડાઈને વન પર તમારો તીવ્ર તાપ ન મોકલો.
સ્તુહિ શ્રુતં ગર્તસદં જનાનાં રાજાનં ભીમમુપહત્નુમુગ્રમ્ । મૃડા જરિત્રે રુદ્ર સ્તવાનો અન્યમસ્મત્તે નિ વપન્તુ સેન્યમ્
તુ પ્રસિદ્ધ, ગાઢ સ્થિત, પ્રજાઓના રાજા, ભયાનક અને શક્તિશાળી છે, તેની સ્તુતિ કર; હે રુદ્ર, તારી સ્તુતિથી કૃપાળુ બન અને તારી સેના અમને નહીં, બીજાને દંડ આપે.
{૪} સરસ્વતીં દેવયન્તો હવન્તે સરસ્વતીમધ્વરે તાયમાને । સરસ્વતીં સુકૃતો હવન્તે સરસ્વતી દાશુષે વાર્યં દાત્
પૂજક લોકો સરસ્વતીને બોલાવે છે; યજ્ઞમાં, પ્રયત્નમાં પણ સરસ્વતીને બોલાવે છે; સારા કર્મ કરનારાઓ પણ સરસ્વતીને બોલાવે છે; સરસ્વતી ઉપાસકને ઇચ્છિત વર આપે.