યોઽસ્ય ચતુર્થઃ પ્રાણો વિભૂર્નામાયં સ પવમાનઃ
એનો ચોથો પ્રાણ, જેનું નામ વિભૂ છે, એ પવમાન છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમઃ પ્રાણો યોનિર્નામ તા ઇમા આપઃ
એનો પાંચમો પ્રાણ, જેનું નામ યોની છે, એ જ આ જળ છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠઃ પ્રાણઃ પ્રિયો નામ ત ઇમે પશવઃ
એનો છઠ્ઠો પ્રાણ, જેનું નામ પ્રિય છે, એ જ પશુ છે.
યોઽસ્ય સપ્તમઃ પ્રાણોઽપરિમિતો નામ તા ઇમાઃ પ્રજાઃ
એનો સાતમો પ્રાણ, જેનું નામ અપરિમિત છે, એ જ પ્રજાઓ છે.
યોઽસ્ય પ્રથમોઽપાનઃ સા પૌર્ણમાસી
એનો પહેલો અપાન, એ પૌર્ણમાસી છે.
યોઽસ્ય દ્વિતીયોઽપાનઃ સાષ્ટકા
એનો બીજો અપાન, એ અષ્ટકા છે.
યોઽસ્ય તૃતીયોઽપાનઃ સામાવાસ્યા
એનો ત્રીજો અપાન, એ સામાવાસ્યા છે.
યોઽસ્ય ચતુર્થોઽપાનઃ સા શ્રદ્ધા
એનો ચોથો અપાન, એ શ્રદ્ધા છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમોઽપાનઃ સા દીક્ષા
પાંચમો તળવો એનું દીક્ષા છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠોઽપાનઃ સ યજ્ઞઃ
છઠ્ઠો તળવો એનું યજ્ઞ છે.
યોઽસ્ય સપ્તમોઽપાનસ્તા ઇમા દક્ષિણાઃ
સાતમો તળવો એ દક્ષિણાઓ છે.
યોઽસ્ય પ્રથમો વ્યાનઃ સેયં ભૂમિઃ
પહેલો શ્વાસ એ ભૂમિ છે.
યોઽસ્ય દ્વિતીયો વ્યાનસ્તદન્તરિક્ષમ્
બીજો શ્વાસ એ અંતરિક્ષ છે.
યોઽસ્ય તૃતીયો વ્યાનઃ સા દ્યૌઃ
ત્રીજો શ્વાસ એ આકાશ છે.
યોઽસ્ય ચતુર્થો વ્યાનસ્તાનિ નક્ષત્રાણિ
ચોથો શ્વાસ એ તારા છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમો વ્યાનસ્ત ઋતવઃ
પાંચમો શ્વાસ એ ઋતુઓ છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠો વ્યાનસ્ત આર્તવાઃ
છઠ્ઠો શ્વાસ એ ઋતુકાલો છે.
યોઽસ્ય સપ્તમો વ્યાનઃ સ સંવત્સરઃ
સાતમો શ્વાસ એ વર્ષ છે.
સમાનમર્થં પરિ યન્તિ દેવાઃ સંવત્સરં વા એતદૃતવોઽનુપરિયન્તિ વ્રાત્યં ચ
દેવતાઓ એક જ હેતુને લઈને ફરે છે; ઋતુઓ વર્ષને અનુસરે છે અને વ્રાત્યને પણ.
યદાદિત્યમભિસંવિશન્ત્યમાવાસ્યાં ચૈવ તત્પૌર્ણમાસીં ચ
જ્યારે તેઓ સૂર્યમાં પ્રવેશે છે, અમાવાસ્યા અને પૂર્ણિમા એ બંને સમયે,
એકં તદેષામમૃતત્વમિત્યાહુતિરેવ
એ જ એમનું અમરત્વ છે—એ છે હવન.
તસ્ય વ્રાત્યસ્ય
તે વ્રાત્યનું—
યદસ્ય દક્ષિણમક્ષ્યસૌ સ આદિત્યો યદસ્ય સવ્યમક્ષ્યસૌ સ ચન્દ્રમાઃ
એની જમણી આંખ સૂર્ય છે; ડાબી આંખ ચંદ્ર છે.
યોઽસ્ય દક્ષિણઃ કર્ણોઽયં સો અગ્નિર્યોઽસ્ય સવ્યઃ કર્ણોઽયં સ પવમાનઃ
એનું જમણું કાન અગ્નિ છે; ડાબું કાન પવમાન છે.
અહોરાત્રે નાસિકે દિતિશ્ચાદિતિશ્ચ શીર્ષકપાલે સંવત્સરઃ શિરઃ
દિવસ અને રાત એની નાક છે; દિતિ અને અદિતિ એના માથાના ફટકા છે; વર્ષ એનું માથું છે.
અહ્ના પ્રત્યઙ્વ્રાત્યો રાત્ર્યા પ્રાઙ્નમો વ્રાત્યાય
દિવસે વ્રાત્ય પશ્ચિમ તરફ જુએ છે, રાત્રે પૂર્વ તરફ. વ્રાત્યને વંદન.
અતિસૃષ્ટો અપાં વૃષભોઽતિસૃષ્ટા અગ્નયો દિવ્યાઃ
પાણીનો વાછરડો મુક્ત થયો છે; દૈવી અગ્નિઓ પણ મુક્ત થઈ ગઈ છે.
રુજન્ પરિરુજન્ મૃણન્ પ્રમૃણન્
તોડનાર, ઘેરી લેનાર, પીસી નાખનાર અને સંપૂર્ણ નાશ કરનાર.
મ્રોકો મનોહા ખનો નિર્દાહ આત્મદૂષિસ્તનૂદૂષિઃ
નાશક, મન ચોરનાર, ખોદનાર, સળગાવનાર, પોતાને બગાડનાર, શરીરને બગાડનાર.
ઇદં તમતિ સૃજામિ તં માભ્યવનિક્ષિ
હું આ અંધકાર મોકલું છું; તે મને ઘેરી ન લે.