[૧૪] સ યન્ મનુષ્યાન્ અનુ વ્યચલદગ્નિર્ભૂત્વાનુવ્યચલત્સ્વાહાકારમન્નાદં કૃત્વા સ્વાહાકારેણાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ અગ્નિ બનીને મનુષ્યોમાં ફરતો હતો, ત્યારે 'સ્વાહા' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'સ્વાહા' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૧૬] સ યદૂર્ધ્વાં દિશમનુ વ્યચલદ્બૃહસ્પતિર્ભૂત્વાનુવ્યચલદ્વષટ્કારમન્નાદં કૃત્વા વષટ્કારેણાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ બૃહસ્પતિ બનીને ઉપરની દિશામાં ગયો, ત્યારે 'વષટ્' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'વષટ્' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૧૮] સ યદ્દેવાન્ અનુ વ્યચલદીશાનો ભૂત્વાનુવ્યચલન્ મન્યુમન્નાદં કૃત્વા । [૧ મન્યુનાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ ઈશાન બનીને દેવતાઓમાં ફરતો હતો, ત્યારે 'મન્યુ' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'મન્યુ' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૨૦] સ યત્પ્રજા અનુ વ્યચલત્પ્રજાપતિર્ભૂત્વાનુવ્યચલત્પ્રાણમન્નાદં કૃત્વા । પ્રાણેનાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ પ્રજાપતિ બનીને સર્વ પ્રજાઓમાં ફરતો હતો, ત્યારે શ્વાસ અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ શ્વાસ અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૨૨] સ યત્સર્વાન્ અન્તર્દેશાન્ અનુ વ્યચલત્પરમેષ્ઠી ભૂત્વાનુવ્યચલદ્બ્રહ્માન્નાદં કૃત્વા । [૨૩] બ્રહ્મણાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ પરમેષ્ઠી બનીને સર્વ આંતરિક પ્રદેશોમાં ફરતો હતો, ત્યારે 'બ્રહ્મ' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'બ્રહ્મ' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
તસ્ય વ્રાત્યસ્ય
એ વ્રાત્યનું
સપ્ત પ્રાણાઃ સપ્તાપાનાઃ સપ્ત વ્યાનાઃ
સાત પ્રાણ, સાત અપાન અને સાત વ્યાન છે.
યોઽસ્ય પ્રથમઃ પ્રાણ ઊર્ધ્વો નામાયં સો અગ્નિઃ
એનો પહેલો પ્રાણ, જેનું નામ ઊર્ધ્વ છે, એ અગ્નિ છે.
યોઽસ્ય દ્વિતીયઃ પ્રાણઃ પ્રૌઢો નામાસૌ સ આદિત્યઃ
એનો બીજો પ્રાણ, જેનું નામ પ્રૌઢ છે, એ આદિત્ય છે.
યોઽસ્ય તૃતીયઃ પ્રાણોઽભ્યૂઢો નામાસૌ સ ચન્દ્રમાઃ
એનો ત્રીજો પ્રાણ, જેનું નામ અભ્યૂઢ છે, એ ચંદ્ર છે.
યોઽસ્ય ચતુર્થઃ પ્રાણો વિભૂર્નામાયં સ પવમાનઃ
એનો ચોથો પ્રાણ, જેનું નામ વિભૂ છે, એ પવમાન છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમઃ પ્રાણો યોનિર્નામ તા ઇમા આપઃ
એનો પાંચમો પ્રાણ, જેનું નામ યોની છે, એ જ આ જળ છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠઃ પ્રાણઃ પ્રિયો નામ ત ઇમે પશવઃ
એનો છઠ્ઠો પ્રાણ, જેનું નામ પ્રિય છે, એ જ પશુ છે.
યોઽસ્ય સપ્તમઃ પ્રાણોઽપરિમિતો નામ તા ઇમાઃ પ્રજાઃ
એનો સાતમો પ્રાણ, જેનું નામ અપરિમિત છે, એ જ પ્રજાઓ છે.
યોઽસ્ય પ્રથમોઽપાનઃ સા પૌર્ણમાસી
એનો પહેલો અપાન, એ પૌર્ણમાસી છે.
યોઽસ્ય દ્વિતીયોઽપાનઃ સાષ્ટકા
એનો બીજો અપાન, એ અષ્ટકા છે.
યોઽસ્ય તૃતીયોઽપાનઃ સામાવાસ્યા
એનો ત્રીજો અપાન, એ સામાવાસ્યા છે.
યોઽસ્ય ચતુર્થોઽપાનઃ સા શ્રદ્ધા
એનો ચોથો અપાન, એ શ્રદ્ધા છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમોઽપાનઃ સા દીક્ષા
પાંચમો તળવો એનું દીક્ષા છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠોઽપાનઃ સ યજ્ઞઃ
છઠ્ઠો તળવો એનું યજ્ઞ છે.
યોઽસ્ય સપ્તમોઽપાનસ્તા ઇમા દક્ષિણાઃ
સાતમો તળવો એ દક્ષિણાઓ છે.
યોઽસ્ય પ્રથમો વ્યાનઃ સેયં ભૂમિઃ
પહેલો શ્વાસ એ ભૂમિ છે.
યોઽસ્ય દ્વિતીયો વ્યાનસ્તદન્તરિક્ષમ્
બીજો શ્વાસ એ અંતરિક્ષ છે.
યોઽસ્ય તૃતીયો વ્યાનઃ સા દ્યૌઃ
ત્રીજો શ્વાસ એ આકાશ છે.
યોઽસ્ય ચતુર્થો વ્યાનસ્તાનિ નક્ષત્રાણિ
ચોથો શ્વાસ એ તારા છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમો વ્યાનસ્ત ઋતવઃ
પાંચમો શ્વાસ એ ઋતુઓ છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠો વ્યાનસ્ત આર્તવાઃ
છઠ્ઠો શ્વાસ એ ઋતુકાલો છે.
યોઽસ્ય સપ્તમો વ્યાનઃ સ સંવત્સરઃ
સાતમો શ્વાસ એ વર્ષ છે.
સમાનમર્થં પરિ યન્તિ દેવાઃ સંવત્સરં વા એતદૃતવોઽનુપરિયન્તિ વ્રાત્યં ચ
દેવતાઓ એક જ હેતુને લઈને ફરે છે; ઋતુઓ વર્ષને અનુસરે છે અને વ્રાત્યને પણ.
યદાદિત્યમભિસંવિશન્ત્યમાવાસ્યાં ચૈવ તત્પૌર્ણમાસીં ચ
જ્યારે તેઓ સૂર્યમાં પ્રવેશે છે, અમાવાસ્યા અને પૂર્ણિમા એ બંને સમયે,