[૧૧] કર્ષેદેનં ન ચૈનં કર્ષેત્
એને આમંત્રણ આપવું પણ જોઈએ અને ન પણ આપવું જોઈએ.
[૧૨] અસ્યૈ દેવતાયા ઉદકં યાચામીમાં દેવતાં વાસય ઇમામિમાં દેવતાં પરિ વેવેષ્મી પરિ વેવિષ્યાત્
આ દેવતાને માટે હું પાણી માગું છું; આ દેવતા અહીં વસે; હું આ દેવતાને ઘેરી લઉં છું, ફરીથી ઘેરી લઉં છું.
તસ્યામેવાસ્ય તદ્દેવતાયાં હુતં ભવતિ ય એવં વેદ
જે આ રીતે જાણે છે, તેની માટે એ દેવતામાં જ હવન સ્વીકારવામાં આવે છે.
15.14 સ યત્પ્રાચીં દિશમનુ વ્યચલન્ મારુતં શર્ધો ભૂત્વાનુવ્યચલન્ મનોઽન્નાદં કૃત્વા । [૧] મનસાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જ્યારે તે પૂર્વ દિશામાં ગયો, ત્યારે પવનરૂપ બનીને આગળ વધ્યો અને મનને અન્નભક્ષક બનાવ્યું; જે આ રીતે જાણે છે, તે મન દ્વારા અન્ન ભોગવે છે.
[૨] સ યદ્દક્ષિણાં દિશમનુ વ્યચલદિન્દ્રો ભૂત્વાનુવ્યચલદ્બલમન્નાદં કૃત્વા । [૩ બલેનાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જ્યારે તે દક્ષિણ દિશામાં ગયો, ત્યારે ઇન્દ્રરૂપ બનીને આગળ વધ્યો અને શક્તિને અન્નભક્ષક બનાવ્યું; જે આ રીતે જાણે છે, તે શક્તિ દ્વારા અન્ન ભોગવે છે.
[૪] સ યત્પ્રતીચીં દિશમનુ વ્યચલદ્વરુણો રાજા ભૂત્વાનુવ્યચલદપોઽન્નાદીઃ કૃત્વા [૫] અદ્ભિરન્નાદીભિરન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જ્યારે તે પશ્ચિમ દિશામાં ગયો, ત્યારે વરુણ રાજા બનીને આગળ વધ્યો અને જળને અન્નભક્ષક બનાવ્યું; જે આ રીતે જાણે છે, તે જળ દ્વારા અન્ન ભોગવે છે.
[૬] સ યદુદીચીં દિશમનુ વ્યચલત્સોમો રાજા ભૂત્વાનુવ્યચલત્સપ્તર્ષિભિર્હુત આહુતિમન્નાદીં કૃત્વા । [૭] આહુત્યાન્નાદ્યાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જ્યારે તે ઉત્તર દિશામાં ગયો, ત્યારે સોમ રાજા બનીને સાત ઋષિઓ સાથે આગળ વધ્યો અને હોદાને અન્નભક્ષક બનાવ્યું; જે આ રીતે જાણે છે, તે હોદા દ્વારા અન્ન ભોગવે છે.
[૮] સ યદ્ધ્રુવાં દિશમનુ વ્યચલદ્વિષ્ણુર્ભૂત્વાનુવ્યચલદ્વિરાજમન્નાદીં કૃત્વા વિરાજાન્નાદ્યાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જ્યારે તે સ્થિર દિશામાં ગયો, ત્યારે વિષ્ણુ બનીને આગળ વધ્યો અને વિરાટને અન્નભક્ષક બનાવ્યું; જે આ રીતે જાણે છે, તે વિરાટ દ્વારા અન્ન ભોગવે છે.
[૧૦] સ યત્પશૂન્ અનુ વ્યચલદ્રુદ્રો ભૂત્વાનુવ્યચલદોષધીરન્નાદીઃ કૃત્વા । [૧૧] ઓષધીભિરન્નાદીભિરન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જ્યારે તે પશુઓમાં ગયો, ત્યારે રુદ્ર બનીને આગળ વધ્યો અને ઔષધિઓને અન્નભક્ષક બનાવ્યું; જે આ રીતે જાણે છે, તે ઔષધિઓ દ્વારા અન્ન ભોગવે છે.
[૧૨] સ યત્પિતૄન્ અનુ વ્યચલદ્યમો રાજા ભૂત્વાનુવ્યચલત્સ્વધાકારમન્નાદં કૃત્વા સ્વધાકારેણાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જ્યારે તે પિતૃઓમાં ગયો, ત્યારે યમ રાજા બનીને આગળ વધ્યો અને સ્વધારૂપને અન્નભક્ષક બનાવ્યું; જે આ રીતે જાણે છે, તે સ્વધા દ્વારા અન્ન ભોગવે છે.
[૧૪] સ યન્ મનુષ્યાન્ અનુ વ્યચલદગ્નિર્ભૂત્વાનુવ્યચલત્સ્વાહાકારમન્નાદં કૃત્વા સ્વાહાકારેણાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ અગ્નિ બનીને મનુષ્યોમાં ફરતો હતો, ત્યારે 'સ્વાહા' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'સ્વાહા' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૧૬] સ યદૂર્ધ્વાં દિશમનુ વ્યચલદ્બૃહસ્પતિર્ભૂત્વાનુવ્યચલદ્વષટ્કારમન્નાદં કૃત્વા વષટ્કારેણાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ બૃહસ્પતિ બનીને ઉપરની દિશામાં ગયો, ત્યારે 'વષટ્' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'વષટ્' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૧૮] સ યદ્દેવાન્ અનુ વ્યચલદીશાનો ભૂત્વાનુવ્યચલન્ મન્યુમન્નાદં કૃત્વા । [૧ મન્યુનાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ ઈશાન બનીને દેવતાઓમાં ફરતો હતો, ત્યારે 'મન્યુ' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'મન્યુ' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૨૦] સ યત્પ્રજા અનુ વ્યચલત્પ્રજાપતિર્ભૂત્વાનુવ્યચલત્પ્રાણમન્નાદં કૃત્વા । પ્રાણેનાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ પ્રજાપતિ બનીને સર્વ પ્રજાઓમાં ફરતો હતો, ત્યારે શ્વાસ અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ શ્વાસ અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
[૨૨] સ યત્સર્વાન્ અન્તર્દેશાન્ અનુ વ્યચલત્પરમેષ્ઠી ભૂત્વાનુવ્યચલદ્બ્રહ્માન્નાદં કૃત્વા । [૨૩] બ્રહ્મણાન્નાદેનાન્નમત્તિ ય એવં વેદ
જે સમયે એ પરમેષ્ઠી બનીને સર્વ આંતરિક પ્રદેશોમાં ફરતો હતો, ત્યારે 'બ્રહ્મ' બોલતો અને ભોજનનો અવાજ કરતો હતો. એ 'બ્રહ્મ' અને ભોજનના અવાજથી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
તસ્ય વ્રાત્યસ્ય
એ વ્રાત્યનું
સપ્ત પ્રાણાઃ સપ્તાપાનાઃ સપ્ત વ્યાનાઃ
સાત પ્રાણ, સાત અપાન અને સાત વ્યાન છે.
યોઽસ્ય પ્રથમઃ પ્રાણ ઊર્ધ્વો નામાયં સો અગ્નિઃ
એનો પહેલો પ્રાણ, જેનું નામ ઊર્ધ્વ છે, એ અગ્નિ છે.
યોઽસ્ય દ્વિતીયઃ પ્રાણઃ પ્રૌઢો નામાસૌ સ આદિત્યઃ
એનો બીજો પ્રાણ, જેનું નામ પ્રૌઢ છે, એ આદિત્ય છે.
યોઽસ્ય તૃતીયઃ પ્રાણોઽભ્યૂઢો નામાસૌ સ ચન્દ્રમાઃ
એનો ત્રીજો પ્રાણ, જેનું નામ અભ્યૂઢ છે, એ ચંદ્ર છે.
યોઽસ્ય ચતુર્થઃ પ્રાણો વિભૂર્નામાયં સ પવમાનઃ
એનો ચોથો પ્રાણ, જેનું નામ વિભૂ છે, એ પવમાન છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમઃ પ્રાણો યોનિર્નામ તા ઇમા આપઃ
એનો પાંચમો પ્રાણ, જેનું નામ યોની છે, એ જ આ જળ છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠઃ પ્રાણઃ પ્રિયો નામ ત ઇમે પશવઃ
એનો છઠ્ઠો પ્રાણ, જેનું નામ પ્રિય છે, એ જ પશુ છે.
યોઽસ્ય સપ્તમઃ પ્રાણોઽપરિમિતો નામ તા ઇમાઃ પ્રજાઃ
એનો સાતમો પ્રાણ, જેનું નામ અપરિમિત છે, એ જ પ્રજાઓ છે.
યોઽસ્ય પ્રથમોઽપાનઃ સા પૌર્ણમાસી
એનો પહેલો અપાન, એ પૌર્ણમાસી છે.
યોઽસ્ય દ્વિતીયોઽપાનઃ સાષ્ટકા
એનો બીજો અપાન, એ અષ્ટકા છે.
યોઽસ્ય તૃતીયોઽપાનઃ સામાવાસ્યા
એનો ત્રીજો અપાન, એ સામાવાસ્યા છે.
યોઽસ્ય ચતુર્થોઽપાનઃ સા શ્રદ્ધા
એનો ચોથો અપાન, એ શ્રદ્ધા છે.
યોઽસ્ય પઞ્ચમોઽપાનઃ સા દીક્ષા
પાંચમો તળવો એનું દીક્ષા છે.
યોઽસ્ય ષષ્ઠોઽપાનઃ સ યજ્ઞઃ
છઠ્ઠો તળવો એનું યજ્ઞ છે.