સોમેનાદિત્યા બલિનઃ સોમેન પૃથિવી મહી । અથો નક્ષત્રાણામેષામુપસ્થે સોમ આહિતઃ
સોમથી આદિત્ય લોકો શક્તિશાળી બને છે, સોમથી પૃથ્વી પણ મહાન બને છે; અને આ તારાઓમાં સોમ મધ્યમાં સ્થિત છે.
સોમં મન્યતે પપિવાન્ યત્સંપિંષન્ત્યોષધિમ્ । સોમં યં બ્રહ્માણો વિદુર્ન તસ્યાશ્નાતિ પાર્થિવઃ
જ્યારે ઔષધિઓ દબાવીને પીવામાં આવે છે ત્યારે પીનાર માને છે કે એ સોમ પીધો છે; પણ જે સોમ બ્રાહ્મણોને જાણીતો છે, એ કોઈ મનુષ્ય ખાઈ શકતો નથી.
યત્ત્વા સોમ પ્રપિબન્તિ તત આ પ્યાયસે પુનઃ । વાયુઃ સોમસ્ય રક્ષિતા સમાનાં માસ આકૃતિઃ
હે સોમ, જ્યારે તને પીવામાં આવે છે, ત્યારે તું ફરીથી ભરાઈ જાય છે; વાયુ તારો રક્ષક છે અને માસો તારી આકાર છે.
આચ્છદ્વિધાનૈર્ગુપિતો બાર્હતૈઃ સોમ રક્ષિતઃ । ગ્રાવ્ણામિચ્છૃણ્વન્ તિષ્ઠસિ ન તે અશ્નાતિ પાર્થિવઃ
વિવિધ આવરણોથી ઢંકાયેલ અને બાર્હિષ દ્વારા રક્ષાયેલ સોમ સુરક્ષિત છે; તું પથ્થરોની અવાજ સાંભળી ઊભો છે, કોઈ મનુષ્ય તને ખાઈ શકતો નથી.
ચિત્તિરા ઉપબર્હણં ચક્ષુરા અભ્યઞ્જનમ્ । દ્યૌર્ભૂમિઃ કોશ આસીદ્યદયાત્સૂર્યા પતિમ્
સૂર્યાએ પતિ પસંદ કર્યો ત્યારે સુંદર શયન હતું, આંખે સુગંધિત તેલ લગાવ્યું હતું; આકાશ અને ધરતી એ ઓઢણ બની હતી.
રૈભ્યાસીદનુદેયી નારાશંસી ન્યોચની । સૂર્યાયા ભદ્રમિદ્વાસો ગાથયૈતિ પરિષ્કૃતા
રૈભ્યાએ સેવા આપી, નારાશંસીયે બેઠકો પાથરી; સૂર્યાની શુભ વસ્ત્રો ગીતોથી શોભી રહી હતી.
સ્તોમા આસન્ પ્રતિધયઃ કુરીરં છન્દ ઓપશઃ । સૂર્યાયા અશ્વિના વરાગ્નિરાસીત્પુરોગવઃ
સ્તોત્રો પગથિયા બન્યા, કુરીરા છાંયડો હતો, છંદો પડદાં હતા; સૂર્યાના લગ્નમાં અશ્વિનીકુમારો શ્રેષ્ઠ પુરુષ અને અગ્નિ આગેવાન હતા.
સોમો વધૂયુરભવદશ્વિનાસ્તામુભા વરા । સૂર્યાં યત્પત્યે શંસન્તીં મનસા સવિતાદદાત્
સોમ વરપાત્ર બન્યો, અશ્વિનીકુમારો શ્રેષ્ઠ પુરુષ બન્યા; જ્યારે સૂર્યા પતિ માટે પ્રશંસા પામી ત્યારે સવિતાએ મનથી તેને આપ્યા.
મનો અસ્યા અન આસીદ્દ્યૌરાસીદુત ચ્છદિઃ । શુક્રાવનડ્વાહાવાસ્તાં યદયાત્સૂર્યા પતિમ્
સૂર્યાનું મન એ રથનું ધુરું હતું, આકાશ ઓઢણ હતું; બે તેજસ્વી બળદો રથ ખેંચતા હતા જ્યારે સૂર્યા પતિ પાસે જતી હતી.
{૧} ઋક્સામાભ્યામભિહિતૌ ગાવૌ તે સામનાવૈતામ્ । શ્રોત્રે તે ચક્રે આસ્તાં દિવિ પન્થાશ્ચરાચરઃ
ઋચા અને સામથી બોલાવેલી બે ગાયો તારા ગીત બની આવી; તારા કાન રથના ચકરા થયા, સ્વર્ગનો માર્ગ સ્થિર અને ગતિશીલ હતો.
શુચી તે ચક્રે યાત્યા વ્યાનો અક્ષ આહતઃ । અનો મનસ્મયં સૂર્યારોહત્પ્રયતી પતિમ્
તારો તેજસ્વી ચક્ર ફરતું રહે છે, ધુરો મજબૂત છે; સૂર્યા મનથી બનેલા રથ પર ચડી, પતિ તરફ પ્રયત્નપૂર્વક ગઇ.
સૂર્યાયા વહતુઃ પ્રાગાત્સવિતા યમવાસૃજત્। મઘાસુ હન્યન્તે ગાવઃ ફલ્ગુનીષુ વ્યુહ્યતે
સવિતાએ સૂર્યાના રથ માટે બળદ મોકલ્યો; મઘા નક્ષત્રોમાં ગાયો વધાય છે, ફાલ્ગુનીમાં જોડાય છે.
યદશ્વિના પૃચ્છમાનાવયાતં ત્રિચક્રેણ વહતું સૂર્યાયાઃ । ક્વૈકં ચક્રં વામાસીત્ક્વ દેષ્ટ્રાય તસ્થથુઃ
જ્યારે તમે બંને અશ્વિનીકુમારો ત્રણ ચકરાવાળા રથ સાથે સૂર્યાને લેવા આવ્યા, ત્યારે એક ચક્ર ક્યાં હતું અને જૂઆ ક્યાં મૂક્યું હતું?
યદયાતં શુભસ્પતી વરેયં સૂર્યામુપ । વિશ્વે દેવા અનુ તદ્વામજાનન્ પુત્રઃ પિતરમવૃણીત પૂષા
જ્યારે તમે સૌંદર્યના સ્વામીઓ સૂર્યાને પસંદ કરવા આવ્યા, ત્યારે બધા દેવતાઓએ એ જાણ્યું; પુષણે, પુત્રએ પિતાને પસંદ કર્યો.
દ્વે તે ચક્રે સૂર્યે બ્રહ્માણ ઋતુથા વિદુઃ । અથૈકં ચક્રં યદ્ગુહા તદદ્ધાતય ઇદ્વિદુઃ
સૂર્યે, તારા બે ચક્રો બ્રાહ્મણો ઋતુ પ્રમાણે જાણે છે; પણ એક ગુપ્ત ચક્ર જ્ઞાનીઓ જ જાણે છે.
અર્યમણં યજામહે સુબન્ધું પતિવેદનમ્ । ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાત્પ્રેતો મુઞ્ચામિ નામુતઃ
અમે આર્યમાને, સારા મિત્ર અને લગ્નના જાણકારને પૂજીએ છીએ; જેમ કાકડી બંધનથી છૂટે છે, તેમ હું તને અહીંથી મુક્ત કરું છું, ત્યાંથી નહીં.
પ્રેતો મુઞ્ચામિ નામુતઃ સુબદ્ધામમુતસ્કરમ્ । યથેયમિન્દ્ર મીઢ્વઃ સુપુત્રા સુભગાસતિ
હું તને અહીંથી, મજબૂત રીતે બંધાયેલું, પણ ગુમ ન થાય તેમ મુક્ત કરું છું; જેમ તું, ઇન્દ્ર, શુભ સંતાનો સાથે સુખી છે.
પ્ર ત્વા મુઞ્ચામિ વરુણસ્ય પાશાદ્યેન ત્વાબધ્નાત્સવિતા સુશેવાઃ । ઋતસ્ય યોનૌ સુકૃતસ્ય લોકે સ્યોનં તે અસ્તુ સહસંભલાયૈ
હું તને વરુણના બંધનમાંથી મુક્ત કરું છું, જેમાં સવિતા, દયાળુ, તને બાંધ્યા હતા; સત્યના ગર્ભમાં, સારા કર્મના લોકમાં તને સુખ અને શક્તિ મળે.
ભગસ્ત્વેતો નયતુ હસ્તગૃહ્યાશ્વિના ત્વા પ્ર વહતાં રથેન । ગૃહાન્ ગચ્છ ગૃહપત્ની યથાસો વશિની ત્વં વિદથમા વદાસિ
ભાગ તારો હાથ પકડી તને અહીં લાવે, અશ્વિનીકુમારો તને રથમાં બેસાડી લઇ જાય; ઘર જા અને ઘરમાલિકીની જેમ રહો, સભામાં સમજદારીથી બોલ.
{૨} ઇહ પ્રિયં પ્રજાયૈ તે સમૃધ્યતામસ્મિન્ ગૃહે ગાર્હપત્યાય જાગૃહિ । એના પત્યા તન્વં સં સ્પૃશસ્વાથ જિર્વિર્વિદથમા વદાસિ
આ ઘરમા તારા પ્રિય સંતાન ફલે-ફૂલે, તું ઘરનાં અગ્નિની દેખરેખ રાખ; પતિ સાથે તારો સ્પર્શ રહે, પછી વૃદ્ધાવસ્થામાં સભામાં સમજદારીથી બોલ.
ઇહૈવ સ્તં મા વિ યૌષ્ટં વિશ્વમાયુર્વ્યશ્નુતમ્ । ક્રીડન્તૌ પુત્રૈર્નપ્તૃભિર્મોદમાનૌ સ્વસ્તકૌ
આજ અહીં જ રહો, ક્યારેય અલગ ન થાઓ, આખું આયુષ્ય આનંદથી વિતાવો; પુત્ર અને પૌત્રો સાથે રમો, ખુશ રહો અને સુખી રહો.
પૂર્વાપરં ચરતો માયયૈતૌ શિશૂ ક્રીડન્તૌ પરિ યાતોઽર્ણવમ્ । વિશ્વાન્યો ભુવના વિચષ્ટ ઋતૂંરન્યો વિદધજ્જાયસે નવઃ
ભૂતકાળ અને ભવિષ્યમાં ફરતા, આ બે બાળકો રમતાં રમતાં સમુદ્ર સુધી પહોંચી ગયા; એક સર્વ જીવોને જુએ છે, બીજો ઋતુઓ ગોઠવે છે, તું નવી જન્મે છે.
નવોનવો ભવસિ જાયમાનોઽહ્નાં કેતુરુષસામેષ્યગ્રમ્ । ભાગં દેવેભ્યો વિ દધાસ્યાયન્ પ્ર ચન્દ્રમસ્તિરસે દીર્ઘમાયુઃ
તમે દરરોજ નવાં બનીને જન્મો છો, દિવસનો પ્રકાશ બનીને ઉષા સાથે સૌપ્રથમ આવો છો; દેવતાઓને તેમનો હિસ્સો વહેંચો છો, અને તેજસ્વી બનીને લાંબું આયુષ્ય મેળવો એવી શુભકામના છે.
પરા દેહિ શામુલ્યં બ્રહ્મભ્યો વિ ભજા વસુ । કૃત્યૈષા પદ્વતી ભૂત્વા જાયા વિશતે પતિમ્
વિવાદનું મૂળ દૂર કરો, ધન બ્રાહ્મણોમાં વહેંચો; વિધિની પાંખે જોડાઈ પત્ની પતિના ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે.
નીલલોહિતં ભવતિ કૃત્યાસક્તિર્વ્યજ્યતે । એધન્તે અસ્યા જ્ઞાતયઃ પતિર્બન્ધેષુ બધ્યતે
અશુભ કાર્યોમાં લગાવ કાળો અને લાલ બનીને દેખાય છે; તેના સંબંધીઓ વધે છે અને પતિ બંધનમાં બંધાઈ જાય છે.
અશ્લીલા તનૂર્ભવતિ રુશતી પાપયામુયા । પતિર્યદ્વધ્વો વાસસઃ સ્વમઙ્ગમભ્યૂર્ણુતે
પાપથી દૂષિત શરીર અશુભ બની જાય છે; જયારે પતિ પત્નીના વસ્ત્રથી પોતાનું અંગ ઢાંકે છે.
આશસનં વિશસનમથો અધિવિકર્તનમ્ । સૂર્યાયાઃ પશ્ય રૂપાણિ તાનિ બ્રહ્મોત શુમ્ભતિ
આશા, દંડ અને કઠોર શાસ્તિ — સૂર્યા ના આ રૂપો જુઓ; બ્રાહ્મણ તેમને શુદ્ધ કરે છે.
તૃષ્ટમેતત્કટુકમપાષ્ઠવદ્વિષવન્ નૈતદત્તવે । સૂર્યાં યો બ્રહ્મા વેદ સ ઇદ્વાધૂયમર્હતિ
આ સૂકું, કડવું, હાડપિંજર જેવું, ઝેર જેવું છે — આપવાનું નથી; જે બ્રાહ્મણ સૂર્યા વિધિ જાણે છે, એ જ કન્યાના યોગ્ય છે.
સ ઇત્તત્સ્યોનં હરતિ બ્રહ્મા વાસઃ સુમઙ્ગલમ્ । પ્રાયશ્ચિત્તિં યો અધ્યેતિ યેન જાયા ન રિષ્યતિ
જે બ્રાહ્મણ શુભ વસ્ત્ર જાણે છે, એ જ આ દુર્ભાગ્ય દૂર કરે છે; જે પ્રાયશ્ચિત્ત શીખે છે, જેના કારણે પત્નીને દુઃખ થતું નથી.
{૩} યુવં ભગં સં ભરતં સમૃદ્ધમૃતં વદન્તાવૃતોદ્યેષુ । બ્રહ્મણસ્પતે પતિમસ્યૈ રોચય ચારુ સંભલો વદતુ વાચમેતામ્
તમે બંને ભાગ્ય, સમૃદ્ધિ અને અમરત્વ મેળવો, જેમ લગ્ન સમયે કહે છે; હે પ્રાર્થનાના સ્વામી, પતિને પત્ની માટે મનપસંદ બનાવો અને સુંદર સાથી આ વાણી બોલે.