સ વા ઋગ્ભ્યોઽજાયત તસ્માદૃચોઽજાયન્ત
તે ઋગ્વેદના મંત્રોમાંથી જન્મ્યો અને એમાંથી ઋગ્વેદના મંત્રો પેદા થયા.
સ વૈ યજ્ઞાદજાયત તસ્માદ્યજ્ઞોઽજાયત
તે યજ્ઞમાંથી જન્મ્યો અને એમાંથી યજ્ઞ પેદા થયો.
સ યજ્ઞસ્તસ્ય યજ્ઞઃ સ યજ્ઞસ્ય શિરસ્કૃતમ્
તે યજ્ઞ છે; એ યજ્ઞ તેનો છે અને એ યજ્ઞનું શિરસ્ છે.
સ સ્તનયતિ સ વિ દ્યોતતે સ ઉ અશ્માનમસ્યતિ
તે ગર્જના કરે છે, વીજળી ચમકાવે છે અને પથ્થર ફેંકે છે.
પાપાય વા ભદ્રાય વા પુરુષાયાસુરાય વા
પાપ માટે હોય કે શુભ માટે, મનુષ્ય માટે હોય કે અસુર માટે—
યદ્વા કૃણોષ્યોષધીર્યદ્વા વર્ષસિ ભદ્રયા યદ્વા જન્યમવીવૃધઃ
તમે ઔષધિઓ પર જે કરો છો, કે શુભ માટે જે વરસાદ વરસાવો છો, કે સંતાનમાં જે વૃદ્ધિ કરો છો—
તાવાંસ્તે મઘવન્ મહિમોપો તે તન્વઃ શતમ્
હે મઘવન, તારી મહાનતા તારા સો રૂપ જેટલી વિશાળ છે.
ઉપો તે બધ્વે બદ્ધાનિ યદિ વાસિ ન્યર્બુદમ્
તારા બંધન પણ બંધાયેલા છે, ભલે તું લાખો બંધનથી બંધાયેલો હો.
13.૮(૧૩.૪) ભૂયાન્ ઇન્દ્રો નમુરાદ્ભૂયાન્ ઇન્દ્રાસિ મૃત્યુભ્યઃ
હે ઇન્દ્ર, તું દુશ્મન કરતાં પણ મહાન થા; હે ઇન્દ્ર, તું મૃત્યુ કરતાં પણ મહાન થા.
ભૂયાન્ અરાત્યાઃ શચ્યાઃ પતિસ્ત્વમિન્દ્રાસિ વિભૂઃ પ્રભૂરિતિ ત્વોપાસ્મહે વયમ્
તું શત્રુતા કરતાં પણ મહાન થા, તું શક્તિનો સ્વામી છે; હે ઇન્દ્ર, તું સર્વત્ર વ્યાપક અને સર્વશક્તિમાન છે — અમે તારી ઉપાસના કરીએ છીએ.
નમસ્તે અસ્તુ પશ્યત પશ્ય મા પશ્યત
તને વંદન — મને જોઈ, મારી તરફ નજર કર, અને મને અવગણના કરશો નહીં.
અન્નાદ્યેન યશસા તેજસા બ્રાહ્મણવર્ચસેન
અન્ન-પાનથી, યશથી, તેજથી અને બ્રાહ્મણના તેજથી,
અમ્ભો અમો મહઃ સહ ઇતિ ત્વોપાસ્મહે વયમ્
પાણીથી, બળથી, મહિમાથી — અમે તારી ઉપાસના કરીએ છીએ.
અમ્ભો અરુણં રજતં રજઃ સહ ઇતિ ત્વોપાસ્મહે વયમ્
પાણીથી, લાલ સવારથી, ચાંદી જેવી દુનિયાથી અને બળથી — અમે તારી ઉપાસના કરીએ છીએ.
13.૮(૧૩.૪) ઉરુઃ પૃથુઃ સુભૂર્ભુવ ઇતિ ત્વોપાસ્મહે વયમ્
વિશાળ, પહોળા અને મજબૂત — અમે તારી ઉપાસના કરીએ છીએ.
પ્રથો વરો વ્યચો લોક ઇતિ ત્વોપાસ્મહે વયમ્
વિસ્તૃત, શ્રેષ્ઠ અને પ્રકાશમાન જગત — અમે તારી ઉપાસના કરીએ છીએ.
ભવદ્વસુરિદદ્વસુઃ સંયદ્વસુરાયદ્વસુરિતિ ત્વોપાસ્મહે વયમ્
તું સારા મનનો, દયાળુ મનનો, એકતા લાવનાર અને પ્રયત્નશીલ મનનો બની રહે — અમે તારી ઉપાસના કરીએ છીએ.
નમસ્તે અસ્તુ પશ્યત પશ્ય મા પશ્યત
તને વંદન — મને જોઈ, મારી તરફ નજર કર, અને મને અવગણના કરશો નહીં.
અન્નાદ્યેન યશસા તેજસા બ્રાહ્મણવર્ચસેન
અન્ન-પાનથી, યશથી, તેજથી અને બ્રાહ્મણના તેજથી,
સત્યેનોત્તભિતા ભૂમિઃ સૂર્યેણોત્તભિતા દ્યૌઃ । ઋતેનાદિત્યાસ્તિષ્ઠન્તિ દિવિ સોમો અધિ શ્રિતઃ
પૃથ્વી સત્યથી ટકી છે, આકાશ સૂર્યથી ટકી છે; આદિત્ય લોકો નિયમથી ઊભા છે અને સોમ સ્વર્ગમાં સ્થિર છે.
સોમેનાદિત્યા બલિનઃ સોમેન પૃથિવી મહી । અથો નક્ષત્રાણામેષામુપસ્થે સોમ આહિતઃ
સોમથી આદિત્ય લોકો શક્તિશાળી બને છે, સોમથી પૃથ્વી પણ મહાન બને છે; અને આ તારાઓમાં સોમ મધ્યમાં સ્થિત છે.
સોમં મન્યતે પપિવાન્ યત્સંપિંષન્ત્યોષધિમ્ । સોમં યં બ્રહ્માણો વિદુર્ન તસ્યાશ્નાતિ પાર્થિવઃ
જ્યારે ઔષધિઓ દબાવીને પીવામાં આવે છે ત્યારે પીનાર માને છે કે એ સોમ પીધો છે; પણ જે સોમ બ્રાહ્મણોને જાણીતો છે, એ કોઈ મનુષ્ય ખાઈ શકતો નથી.
યત્ત્વા સોમ પ્રપિબન્તિ તત આ પ્યાયસે પુનઃ । વાયુઃ સોમસ્ય રક્ષિતા સમાનાં માસ આકૃતિઃ
હે સોમ, જ્યારે તને પીવામાં આવે છે, ત્યારે તું ફરીથી ભરાઈ જાય છે; વાયુ તારો રક્ષક છે અને માસો તારી આકાર છે.
આચ્છદ્વિધાનૈર્ગુપિતો બાર્હતૈઃ સોમ રક્ષિતઃ । ગ્રાવ્ણામિચ્છૃણ્વન્ તિષ્ઠસિ ન તે અશ્નાતિ પાર્થિવઃ
વિવિધ આવરણોથી ઢંકાયેલ અને બાર્હિષ દ્વારા રક્ષાયેલ સોમ સુરક્ષિત છે; તું પથ્થરોની અવાજ સાંભળી ઊભો છે, કોઈ મનુષ્ય તને ખાઈ શકતો નથી.
ચિત્તિરા ઉપબર્હણં ચક્ષુરા અભ્યઞ્જનમ્ । દ્યૌર્ભૂમિઃ કોશ આસીદ્યદયાત્સૂર્યા પતિમ્
સૂર્યાએ પતિ પસંદ કર્યો ત્યારે સુંદર શયન હતું, આંખે સુગંધિત તેલ લગાવ્યું હતું; આકાશ અને ધરતી એ ઓઢણ બની હતી.
રૈભ્યાસીદનુદેયી નારાશંસી ન્યોચની । સૂર્યાયા ભદ્રમિદ્વાસો ગાથયૈતિ પરિષ્કૃતા
રૈભ્યાએ સેવા આપી, નારાશંસીયે બેઠકો પાથરી; સૂર્યાની શુભ વસ્ત્રો ગીતોથી શોભી રહી હતી.
સ્તોમા આસન્ પ્રતિધયઃ કુરીરં છન્દ ઓપશઃ । સૂર્યાયા અશ્વિના વરાગ્નિરાસીત્પુરોગવઃ
સ્તોત્રો પગથિયા બન્યા, કુરીરા છાંયડો હતો, છંદો પડદાં હતા; સૂર્યાના લગ્નમાં અશ્વિનીકુમારો શ્રેષ્ઠ પુરુષ અને અગ્નિ આગેવાન હતા.
સોમો વધૂયુરભવદશ્વિનાસ્તામુભા વરા । સૂર્યાં યત્પત્યે શંસન્તીં મનસા સવિતાદદાત્
સોમ વરપાત્ર બન્યો, અશ્વિનીકુમારો શ્રેષ્ઠ પુરુષ બન્યા; જ્યારે સૂર્યા પતિ માટે પ્રશંસા પામી ત્યારે સવિતાએ મનથી તેને આપ્યા.
મનો અસ્યા અન આસીદ્દ્યૌરાસીદુત ચ્છદિઃ । શુક્રાવનડ્વાહાવાસ્તાં યદયાત્સૂર્યા પતિમ્
સૂર્યાનું મન એ રથનું ધુરું હતું, આકાશ ઓઢણ હતું; બે તેજસ્વી બળદો રથ ખેંચતા હતા જ્યારે સૂર્યા પતિ પાસે જતી હતી.
{૧} ઋક્સામાભ્યામભિહિતૌ ગાવૌ તે સામનાવૈતામ્ । શ્રોત્રે તે ચક્રે આસ્તાં દિવિ પન્થાશ્ચરાચરઃ
ઋચા અને સામથી બોલાવેલી બે ગાયો તારા ગીત બની આવી; તારા કાન રથના ચકરા થયા, સ્વર્ગનો માર્ગ સ્થિર અને ગતિશીલ હતો.