ય આત્મદા બલદા યસ્ય વિશ્વ ઉપાસતે પ્રશિષં યસ્ય દેવાઃ । યોઽસ્યેશે દ્વિપદો યશ્ચતુષ્પદઃ । તસ્ય દેવસ્ય ક્રુદ્ધસ્યૈતદાગો ય એવં વિદ્વાંસં બ્રાહ્મણં જિનાતિ । ઉદ્વેપય રોહિત પ્ર ક્ષિણીહિ બ્રહ્મજ્યસ્ય પ્રતિ મુઞ્ચ પાશાન્
જે આત્મા આપે છે, શક્તિ આપે છે, જેને સૌ પૂજે છે, જેના આદેશને દેવો માને છે; જે બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાં બધાં પર રાજ કરે છે. જે કોઈ આ રીતે જાણનારા બ્રાહ્મણને જીતે છે, તે ગુસ્સે થયેલા એ દેવનો અપમાન કરે છે. એ લાલ દેવ, ઉઠ, દૂર હટાડ, ઓગાળ; બ્રહ્મજ્ઞાનીના બંધન છોડી દે.
એકપાદ્દ્વિપદો ભૂયો વિ ચક્રમે દ્વિપાત્ત્રિપાદમભ્યેતિ પશ્ચાત્। ચતુષ્પાચ્ચક્રે દ્વિપદામભિસ્વરે સંપશ્યન્ પઙ્ક્તિમુપતિષ્ઠમાનઃ । તસ્ય દેવસ્ય ક્રુદ્ધસ્યૈતદાગો ય એવં વિદ્વાંસં બ્રાહ્મણં જિનાતિ । ઉદ્વેપય રોહિત પ્ર ક્ષિણીહિ બ્રહ્મજ્યસ્ય પ્રતિ મુઞ્ચ પાશાન્
એક પગથી તે બે પગવાળાંઓને પાર કરે છે; બે પગથી તે ત્રણ પગવાળાંની પાછળથી નજીક જાય છે. ચાર પગથી તે બે પગવાળાંઓમાં ફરતો રહે છે, પંક્તિમાં ઊભો રહી બધું નિહાળે છે. જે કોઈ આ રીતે જાણનારા બ્રાહ્મણને જીતે છે, તે ગુસ્સે થયેલા એ દેવનો અપમાન કરે છે. એ લાલ દેવ, ઉઠ, દૂર હટાડ, ઓગાળ; બ્રહ્મજ્ઞાનીના બંધન છોડી દે.
કૃષ્ણાયાઃ પુત્રો અર્જુનો રાત્ર્યા વત્સોઽજાયત । સ હ દ્યામધિ રોહતિ રુહો રુરોહ રોહિતઃ
કાળી રાતનો ધોળો પુત્ર, વાછરડો જન્મ્યો. એ આકાશ પર ચઢે છે, ઊગે છે, લાલ દેવ ઊગ્યો છે.
૧૩.૪ સ એતિ સવિતા સ્વર્દિવસ્પૃષ્ઠેઽવચાકશત્
સવિતા ઉપર સ્વર્ગની ચોટી પર જાય છે, નીચે બોલી ને આગળ વધે છે.
રશ્મિભિર્નભ આભૃતં મહેન્દ્ર એત્યાવૃતઃ
કિરણોથી આકાશને ઢાંકી લે છે; મહાન ઇન્દ્ર આવરીને આવે છે.
સ ધાતા સ વિધર્તા સ વાયુર્નભ ઉચ્છ્રિતમ્
તે આધાર આપનાર છે, વ્યવસ્થા કરનાર છે, અને આકાશમાં ઊંચે ઊઠેલો પવન છે.
સોઽર્યમા સ વરુણઃ સ રુદ્રઃ સ મહાદેવઃ
તે આર્યમા છે, તે વરુણ છે, તે રુદ્ર છે, તે મહાદેવ છે.
સો અગ્નિઃ સ ઉ સૂર્યઃ સ ઉ એવ મહાયમઃ
તે અગ્નિ છે, તે સૂર્ય છે, એજ મહાન યમ છે.
તં વત્સા ઉપ તિષ્ઠન્ત્યેકશીર્ષાણો યુતા દશ
તેને વાછરડાઓ નજીક જાય છે, દસ જોડાયેલા, દરેકનું એક જ માથું છે.
પશ્ચાત્પ્રાઞ્ચ આ તન્વન્તિ યદુદેતિ વિ ભાસતિ
જ્યારે એ ઊગે છે અને ઝગમગે છે, ત્યારે તેઓ પશ્ચિમ તરફ અને આગળ પોતાને ફેલાવે છે.
તસ્યૈષ મારુતો ગણઃ સ એતિ શિક્યાકૃતઃ
આ મારોત દેવોની ટોળી છે, જે ગાંઠવાળી રીતે આવે છે.
રશ્મિભિર્નભ આભૃતં મહેન્દ્ર એત્યાવૃતઃ
મહેન્દ્ર દેવ આકાશમાં કિરણોથી ઘેરાઈને આવે છે.
તસ્યેમે નવ કોશા વિષ્ટમ્ભા નવધા હિતાઃ
આ એના નવ પાત્રો છે, નવ રીતે આધાર રાખેલા છે.
સ પ્રજાભ્યો વિ પશ્યતિ યચ્ચ પ્રાણતિ યચ્ચ ન
તે સર્વ પ્રાણીઓ પર નજર રાખે છે, જે શ્વાસ લે છે અને જે નથી લેતા તે પણ.
તમિદં નિગતં સહઃ સ એષ એક એકવૃદેક એવ
આ શક્તિ એમાં જ સમાઈ છે; એ એક છે, એકમાત્ર ધારક છે, બીજો કોઈ નથી.
એતે અસ્મિન્ દેવા એકવૃતો ભવન્તિ
આ બધા દેવો એમાં જ એકરૂપ થાય છે, એ એકમાત્ર ધારક છે.
૧૩.૫ કીર્તિશ્ચ યશશ્ચામ્ભશ્ચ નભશ્ચ બ્રાહ્મણવર્ચસં ચાન્નં ચાન્નાદ્યં ચ
કીર્તિ, યશ, પાણી, આકાશ, બ્રાહ્મણ તેજ, અન્ન અને ખાવાનું બધું.
ય એતં દેવમેકવૃતં વેદ
જે આ દેવને, એકમાત્ર ધારકને, ઓળખે છે,
ન દ્વિતીયો ન તૃતીયશ્ચતુર્થો નાપ્યુચ્યતે
બીજો નથી, ત્રીજો કે ચોથો પણ કહેવાતો નથી.
ન પઞ્ચમો ન ષષ્ઠઃ સપ્તમો નાપ્યુચ્યતે
પાંચમો, છઠ્ઠો કે સાતમો પણ કહેવાતો નથી.
નાષ્ટમો ન નવમો દશમો નાપ્યુચ્યતે
આઠમો, નવમો કે દસમો પણ કહેવાતો નથી.
સ સર્વસ્મૈ વિ પશ્યતિ યચ્ચ પ્રાણતિ યચ્ચ ન
તે બધામાં નજર રાખે છે, જે શ્વાસ લે છે અને જે નથી લેતા તે પણ.
તમિદં નિગતં સહઃ સ એષ એક એકવૃદેક એવ
આ શક્તિ એમાં જ સમાઈ છે; એ એક છે, એકમાત્ર ધારક છે, બીજો કોઈ નથી.
સર્વે અસ્મિન્ દેવા એકવૃતો ભવન્તિ
બધા દેવો એમાં જ એકરૂપ થાય છે, એ એકમાત્ર ધારક છે.
બ્રહ્મ ચ તપશ્ચ કીર્તિશ્ચ યશશ્ચામ્ભશ્ચ નભશ્ચ બ્રાહ્મણવર્ચસં ચાન્નં ચાન્નાદ્યં ચ
બ્રહ્મ, તપ, કીર્તિ, યશ, પાણી, આકાશ, બ્રાહ્મણ તેજ, અન્ન અને ખાવાનું બધું.
ભૂતં ચ ભવ્યં ચ શ્રદ્ધા ચ રુચિશ્ચ સ્વર્ગશ્ચ સ્વધા ચ
ભૂતકાળ, ભવિષ્ય, શ્રદ્ધા, આનંદ, સ્વર્ગ અને સ્વધા.
ય એતં દેવમેકવૃતં વેદ
જે આ દેવને, એકમાત્ર ધારકને, ઓળખે છે,
સ એવ મૃત્યુઃ સોઽમૃતં સોઽભ્વં સ રક્ષઃ
એ જ મૃત્યુ છે, એ જ અમર છે, એ જ અંધકાર છે, એ જ રાક્ષસ છે.
સ રુદ્રો વસુવનિર્વસુદેયે નમોવાકે વષટ્કારોઽનુ સંહિતઃ
એ રુદ્ર ધન આપનાર છે, ધરતીનો સ્વામી છે; ભક્તિભાવે અને 'વષટ્' ઉચ્ચાર સાથે, સંહિતામાં તેની પ્રાર્થના થાય છે.
તસ્યેમે સર્વે યાતવ ઉપ પ્રશિષમાસતે
આ બધાં જ જીવાતો તેની પાસે માર્ગદર્શન માગવા આવે છે.