તરણિર્વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદસિ સૂર્ય । વિશ્વમા ભાસિ રોચન
હે સૂર્ય, તું ઝડપી, સર્વને જોનાર અને પ્રકાશ આપનાર છે. તું બધા લોકોએ તેજથી પ્રકાશિત કરે છે.
પ્રત્યઙ્દેવાનાં વિશઃ પ્રત્યઙ્ઙુદેષિ માનુષીઃ । પ્રત્યઙ્વિશ્વં સ્વર્દૃશે
તુ દેવોના સમૂહ તરફ, માનવોના સભા તરફ અને સર્વ તેજસ્વી લોક તરફ નજર કરે છે.
{૮} યેના પાવક ચક્ષસા ભુરણ્યન્તં જનાઁ અનુ । ત્વં વરુણ પશ્યસિ
એ તેજસ્વી નેત્રથી, હે પ્રકાશમાન, તું બધા જીવોને જુએ છે; હે વરુણ, તું જુએ છે.
વિ દ્યામેષિ રજસ્પૃથ્વહર્મિમાનો અક્તુભિઃ । પશ્યન્ જન્માનિ સૂર્ય
તુ વિશાળ આકાશમાં, દિવસો સાથે તારો પ્રકાશ લઈ ચાલે છે, હે સૂર્ય, અને બધાં જન્મોને જુએ છે.
સપ્ત ત્વા હરિતો રથે વહન્તિ દેવ સૂર્ય । શોચિષ્કેશં વિચક્ષણમ્
સાત લીલા ઘોડાઓ, અગ્નિ જેવી વાળવાળા, હે દેવ સૂર્ય, તને રથમાં ખેંચે છે, તું સર્વને જોનાર છે.
અયુક્ત સપ્ત શુન્ધ્યુવઃ સૂરો રથસ્ય નપ્ત્યઃ । તાભિર્યાતિ સ્વયુક્તિભિઃ
સૂર્યના રથની સાત ઝડપી માદીઓ જોડાઈ છે; એ પોતાની રીતે તેમને જોડીને યાત્રા કરે છે.
રોહિતો દિવમારુહત્તપસા તપસ્વી । સ યોનિમૈતિ સ ઉ જાયતે પુનઃ સ દેવાનામધિપતિર્બભૂવ
લાલ રંગનો, તપ દ્વારા તપસ્વી બનીને, સ્વર્ગે ચઢી જાય છે; પછી again માતાના ગર્ભમાં પ્રવેશે છે, અને ફરી જન્મે છે; એ દેવતાઓનો સ્વામી બને છે.
યો વિશ્વચર્ષણિરુત વિશ્વતોમુખો યો વિશ્વતસ્પાણિરુત વિશ્વતસ્પૃથઃ । સં બાહુભ્યાં ભરતિ સં પતત્રૈર્દ્યાવાપૃથિવી જનયન્ દેવ એકઃ
જે સર્વ લોકોમાં ફરતો રહે છે, દરેક દિશામાં તેનું મુખ છે, દરેક જગ્યાએ તેની હાથે છે, અને સર્વત્ર વિસ્તરે છે—એ બંને હાથ અને પાંખોથી, એકદમ સ્વર્ગ અને ધરતીની ઉત્પત્તિ કરતો દેવ છે.
એકપાદ્દ્વિપદો ભૂયો વિ ચક્રમે દ્વિપાત્ત્રિપાદમભ્યેતિ પશ્ચાત્। દ્વિપાદ્ધ ષટ્પદો ભૂયો વિ ચક્રમે ત એકપદસ્તન્વં સમાસતે
એક પગે એ બે પગવાળાથી વધારે દૂર ચાલે છે; બે પગવાળામાંથી, પાછળથી ત્રણ પગવાળાની નજીક પહોંચે છે; બે પગવાળામાંથી, છ પગવાળાથી પણ વધારે દૂર ચાલે છે; એક પગવાળા પોતાનું શરીર એકરૂપ કરે છે.
અતન્દ્રો યાસ્યન્ હરિતો યદાસ્થાદ્દ્વે રૂપે કૃણુતે રોચમાનઃ । કેતુમાન્ ઉદ્યન્ત્સહમાનો રજાંસિ વિશ્વા આદિત્ય પ્રવતો વિ ભાસિ
જે થાક્યા વિના આગળ વધે છે, જ્યારે પીળો તેજસ્વી પોતાનું સ્થાન લે છે, ત્યારે એ બે રૂપ ધારણ કરે છે; ધ્વજાવાળો, ઊગતો, જગતના વિસ્તારો સહન કરતો, હે તેજવંત, તું સૂર્યના બધા માર્ગો પ્રકાશિત કરે છે.
બણ્મહાઁ અસિ સૂર્ય બડાદિત્ય મહાઁ અસિ । મહાંસ્તે મહતો મહિમા ત્વમાદિત્ય મહાઁ અસિ
હે સૂર્ય, હે બડાદિત્ય, તમે મહાન છો; તમારું મહાત્મ્ય પણ મહાન છે, હે આદિત્ય, તમે ખરેખર મહાન છો.
રોચસે દિવિ રોચસે અન્તરિક્ષે પતઙ્ગ પૃથિવ્યાં રોચસે રોચસે અપ્સ્વન્તઃ । ઉભા સમુદ્રૌ રુચ્યા વ્યાપિથ દેવો દેવાસિ મહિષઃ સ્વર્જિત્
તમે આકાશમાં પ્રકાશો છો, મધ્યલોકમાં પ્રકાશો છો, પૃથ્વી પર પણ પ્રકાશો છો, અને પાણીની અંદર પણ તેજ ફેલાવો છો; બંને સમુદ્રોમાં તમારી કિરણો વ્યાપી રહી છે, હે દેવ, તમે મહાન વટ ધરાવનાર છો, પ્રકાશના સ્વામી છો.
{૯} અર્વાઙ્પરસ્તાત્પ્રયતો વ્યધ્વ આશુર્વિપશ્ચિત્પતયન્ પતઙ્ગઃ । વિષ્ણુર્વિચિત્તઃ શવસાધિતિષ્ઠન્ પ્ર કેતુના સહતે વિશ્વમેજત્
દૂરથી નજીક આવતાં, માર્ગે આગળ વધતાં, ઝડપી અને બુદ્ધિશાળી પંખી જેવું ઉડે છે; અનેક દૃષ્ટિ ધરાવતાં વિષ્ણુ, શક્તિથી ઉભા રહીને, પોતાના ધ્વજ સાથે આખા જગતના ચળવળને સહન કરે છે.
ચિત્રશ્ચિકિત્વાન્ મહિષઃ સુપર્ણ આરોચયન્ રોદસી અન્તરિક્ષમ્ । અહોરાત્રે પરિ સૂર્યં વસાને પ્રાસ્ય વિશ્વા તિરતો વીર્યાણિ
તેજસ્વી અને જ્ઞાની, મહાન શક્તિવાન, સુંદર પાંખ ધરાવનાર, આકાશ અને પૃથ્વી અને મધ્યલોકને પ્રકાશિત કરે છે; દિવસ અને રાત્રિથી સૂર્યને ઢાંકી રાખે છે, અને પોતાના શૂરવીર કાર્યો બધે ફેલાવે છે.
તિગ્મો વિભ્રાજન્ તન્વં શિશાનોઽરંગમાસઃ પ્રવતો રરાણઃ । જ્યોતિષ્માન્ પક્ષી મહિષો વયોધા વિશ્વા આસ્થાત્પ્રદિશઃ કલ્પમાનઃ
તીક્ષ્ણ તેજસ્વી, પોતાની કાયાને આવરી લેતો, અપ્રાપ્ય એવો, ધારા વહાવતો છે; તેજાળ, પાંખો ધરાવતો, મહાન, પક્ષીઓમાં અગ્રગણ્ય, એ સર્વ દિશાઓમાં વ્યાપી રહ્યો છે અને તેમને ગોઠવી રહ્યો છે.
ચિત્રં દેવાનાં કેતુરનીકં જ્યોતિષ્માન્ પ્રદિશઃ સૂર્ય ઉદ્યન્ । દિવાકરોઽતિ દ્યુમ્નૈસ્તમાંસિ વિશ્વાતારીદ્દુરિતાનિ શુક્રઃ
દેવતાઓનું અદ્ભુત ધ્વજ, તેમનું મુખ, તેજસ્વી સૂર્ય દિશાઓમાં ઉગે છે; દિવસ બનાવનાર, મહિમામાં સર્વેને અતિક્રમનાર, તેજાળ એ સર્વ અંધકાર અને દુઃખોને દૂર કરે છે.
ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ । આપ્રાદ્ દ્વાયાપૃથિવી અન્તરિક્ષં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ
દેવતાઓમાં અદ્ભુત એવો એ મુખ ઉગ્યો, મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિનું નેત્ર; હે સૂર્ય, તું આકાશ અને ધરતી બંનેને તેમજ મધ્યસ્થ જગતને વ્યાપી લે છે, તું જ ચાલતું અને સ્થિર સર્વનું આત્મા છે.
ઉચ્ચા પતન્તમરુણં સુપર્ણં મધ્યે દિવસ્તરણિં ભ્રાજમાનમ્ । પશ્યામ ત્વા સવિતારં યમાહુરજસ્રં જ્યોતિર્યદવિન્દદત્ત્રિઃ
અમે તને ઊંચે ઉડતા, લાલિમાયુક્ત, સુંદર પાંખો ધરાવતો, આકાશના મધ્યમાં તેજસ્વી તેજથી ઝગમગતો જોઈ રહ્યા છીએ, હે સવિતા, જેને અવિનાશી પ્રકાશ કહે છે અને જે ત્રણે જણોએ શોધ્યો હતો.
દિવસ્પૃષ્ઠે ધાવમાનં સુપર્ણમદિત્યાઃ પુત્રં નાથકામ ઉપ યામિ ભીતઃ । સ નઃ સૂર્ય પ્ર તિર દીર્ઘમાયુર્મા રિષામ સુમતૌ તે સ્યામ
આકાશની ઊંચાઈ પર દોડતો, તેજસ્વી પાંખો ધરાવતો, અદિતીનો પુત્ર, હું ભયભીત થઈને તારી શરણે આવું છું. હે સૂર્ય, અમને લાંબી આયુષ્ય તરફ લઈ જા, અમારો નાશ ન થાય અને તારી કૃપામાં અમે રહીએ.
સહસ્રાહ્ણ્યં વિયતાવસ્ય પક્ષૌ હરેર્હંસસ્ય પતતઃ સ્વર્ગમ્ । સ દેવાન્ત્સર્વાન્ ઉરસ્યુપદદ્ય સંપશ્યન્ યાતિ ભુવનાનિ વિશ્વા
હજારો દિવસો જેટલી ઊંચાઈએ, સ્વર્ગ તરફ ઉડતો, ઝડપી હંસના પાંખો છે. તે સર્વે દેવતાઓને પોતાના હૃદયમાં રાખી, સર્વે લોકોએ જોઈને, બધાં લોકોમાં પહોંચે છે.
રોહિતઃ કાલો[http://puranastudy.freeoda.com/pur_index6/kaala.htm કાલોપરિ ટિપ્પણી] અભવદ્રોહિતોઽગ્રે પ્રજાપતિઃ । રોહિતો યજ્ઞાનાં મુખં રોહિતઃ સ્વરાભરત્
લાલ રંગનો એ કાળ બની ગયો, લાલ રંગનો પહેલો પ્રજાપતિ હતો. લાલ રંગો યજ્ઞોનું મુખ છે, લાલ રંગો સ્તુતિઓને વહન કરે છે.
રોહિતો લોકો અભવદ્રોહિતોઽત્યતપદ્દિવમ્ । રોહિતો રશ્મિભિર્ભૂમિં સમુદ્રમનુ સં ચરત્
લાલ રંગો જ આ જગત બન્યો, લાલ રંગો જ સ્વર્ગને પણ વટાવી ગયો. લાલ રંગો પોતાની કિરણોથી ધરતી અને સાગર પર ફરતો રહે છે.
{૧૦} સર્વા દિશઃ સમચરદ્રોહિતોઽધિપતિર્દિવઃ । દિવં સમુદ્રમાદ્ભૂમિં સર્વં ભૂતં વિ રક્ષતિ
લાલ રંગનો, આકાશનો સ્વામી, દરેક દિશામાં ફરતો છે; તે આકાશ, દરિયો, ધરતી અને બધા જીવજંતુઓની રક્ષા કરે છે.
આરોહન્ છુક્રો બૃહતીરતન્દ્રો દ્વે રૂપે કૃણુતે રોચમાનઃ । ચિત્રશ્ચિકિત્વાન્ મહિષો વાતમાયા યાવતો લોકાન્ અભિ યદ્વિભાતિ
ઉગતા, તેજસ્વી અને મહાન, કદી ન થાકતા, એ ઝગમગતા છે અને બે સ્વરૂપો ધારણ કરે છે; અદ્ભુત અને બુદ્ધિશાળી, એ મહાબળવાન પવન સાથે ચાલે છે અને જેટલા લોક છે, બધા પર પ્રકાશિત થાય છે.
અભ્યન્યદેતિ પર્યન્યદસ્યતેઽહોરાત્રાભ્યાં મહિષઃ કલ્પમાનઃ । સૂર્યં વયં રજસિ ક્ષિયન્તં ગાતુવિદં હવામહે નાધમાનાઃ
ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલો, દિવસ-રાતના માપથી બંધાયેલો મહિષ પર બધાની નજર છે. અમે, ક્યારેય પાછળ ન પડતા, આકાશમાં વસતા, માર્ગો જાણતા સૂર્યદેવને બોલાવીએ છીએ.
પૃથિવીપ્રો મહિષો નાધમાનસ્ય ગાતુરદબ્ધચક્ષુઃ પરિ વિશ્વં બભૂવ । વિશ્વં સંપશ્યન્ત્સુવિદત્રો યજત્ર ઇદં શૃણોતુ યદહં બ્રવીમિ
પૃથ્વીનો પુત્ર મહિષ ક્યારેય પાછળ પડતો નથી; તેની નિર્ભ્રમ નજરે આખું જગત આવરી લીધું છે. જે બધું જુએ છે, યોગ્ય માર્ગ બતાવે છે, યજ્ઞમાં પાત્ર છે—એવો દેવ મારા શબ્દો સાંભળે.
પર્યસ્ય મહિમા પૃથિવીં સમુદ્રં જ્યોતિષા વિભ્રાજન્ પરિ દ્યામન્તરિક્ષમ્ । સર્વં સંપશ્યન્ત્સુવિદત્રો યજત્ર ઇદં શૃણોતુ યદહં બ્રવીમિ
તેની મહિમા પૃથ્વી અને સમુદ્રને ઘેરી રહી છે, તેજથી ઝગમગે છે, આકાશ અને અંતરિક્ષને પણ આવરી લે છે. જે બધું જુએ છે, યોગ્ય માર્ગ બતાવે છે, યજ્ઞમાં પાત્ર છે—એવો દેવ મારા શબ્દો સાંભળે.
અબોધ્યગ્નિઃ સમિધા જનાનાં પ્રતિ ધેનુમિવાયતીમુષાસમ્ । યહ્વા ઇવ પ્ર વયામુજ્જિહાનાઃ પ્ર ભાનવઃ સિસ્રતે નાકમચ્છ
અગ્નિ લોકોએ સમિદ્ધિથી જાગી ઉઠ્યો છે, જેમ ગાય વહેલી સવારે દૂધ આપે તેમ ઉષા ફેલાઈ છે. ઝડપી ચાલનારા ઊઠી ગયા છે; કિરણો આકાશના શિખરે દોડ્યા છે.
યો મારયતિ પ્રાણયતિ યસ્માત્પ્રાણન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા । તસ્ય દેવસ્ય ક્રુદ્ધસ્યૈતદાગો ય એવં વિદ્વાંસં બ્રાહ્મણં જિનાતિ । ઉદ્વેપય રોહિત પ્ર ક્ષિણીહિ બ્રહ્મજ્યસ્ય પ્રતિ મુઞ્ચ પાશાન્
જે મૃત્યુ આપે છે, જીવન આપે છે, અને જેના કારણે બધું જીવતું રહે છે—એવો દેવ જો રોષે ભરાય તો, આવું જાણતા વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હરાવનાર મોટું પાપ કરે છે. હે રોહિત, તેને હલાવી નાખ, દૂર કરી દે, બ્રાહ્મણહંતાના બંધન છોડી મુક્ત કરી દે.
૧૩.૩ ય ઇમે દ્યાવાપૃથિવી જજાન યો દ્રાપિં કૃત્વા ભુવનાનિ વસ્તે । યસ્મિન્ ક્ષિયન્તિ પ્રદિશઃ ષડુર્વીર્યાઃ પતઙ્ગો અનુ વિચાકશીતિ । તસ્ય દેવસ્ય ક્રુદ્ધસ્યૈતદાગો ય એવં વિદ્વાંસં બ્રાહ્મણં જિનાતિ । યસ્માદ્વાતા ઋતુથા પવન્તે યસ્માત્સમુદ્રા અધિ વિક્ષરન્તિ । તસ્ય દેવસ્ય ક્રુદ્ધસ્યૈતદાગો ય એવં વિદ્વાંસં બ્રાહ્મણં જિનાતિ । ઉદ્વેપય રોહિત પ્ર ક્ષિણીહિ બ્રહ્મજ્યસ્ય પ્રતિ મુઞ્ચ પાશાન્
જે દેવે આ દ્યાવાપૃથ્વી સર્જી, જગતને વ્યાપી રાખ્યું, જેમાં છ દિશાઓ અને ઉડતો સૂર્ય સ્થિર છે—એવો દેવ જો રોષે ભરાય તો, આવું જાણતા વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હરાવનાર મોટું પાપ કરે છે. જેના કારણે પવન ઋતુ પ્રમાણે ફૂંકાય છે, સમુદ્રો વહે છે—એવો દેવ જો રોષે ભરાય તો, આવું જાણતા વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હરાવનાર મોટું પાપ કરે છે. હે રોહિત, તેને હલાવી નાખ, દૂર કરી દે, બ્રાહ્મણહંતાના બંધન છોડી મુક્ત કરી દે.