બ્રહ્મણાગ્ની વાવૃધાનૌ બ્રહ્મવૃદ્ધૌ બ્રહ્માહુતૌ । બ્રહ્મેદ્ધાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
અગ્નિ અને બ્રહ્મા, બંને બ્રહ્મથી પોષાઈને એકસાથે વધ્યા છે, બ્રહ્મથી જ અર્પણ કરવામાં આવ્યા છે. બ્રહ્મના પ્રકાશથી જ અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે અને રોહિત, જે સૂર્યને જાણે છે, તેની યજ્ઞમાં અગ્નિનું પૂજન થાય છે.
સત્યે અન્યઃ સમાહિતોઽપ્સ્વન્યઃ સમિધ્યતે । બ્રહ્મેદ્ધાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
એક સત્યમાં સ્થિર છે, બીજો જળમાં પ્રજ્વલિત થાય છે. બ્રહ્મના પ્રકાશથી જ અગ્નિ પ્રગટે છે અને રોહિત, જે સૂર્યને જાણે છે, તેની યજ્ઞમાં અગ્નિનું પૂજન થાય છે.
{૫} યં વાતઃ પરિશુમ્ભતિ યં વેન્દ્રો બ્રહ્મણસ્પતિઃ । બ્રહ્મેદ્ધાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
જેને પવન ઘેરી રાખે છે, જેને ઇન્દ્ર અને બ્રહ્મણસ્પતિ આધાર આપે છે—બ્રહ્મના પ્રકાશથી જ અગ્નિ પ્રગટે છે અને રોહિત, જે સૂર્યને જાણે છે, તેની યજ્ઞમાં અગ્નિનું પૂજન થાય છે.
વેદિં ભૂમિં કલ્પયિત્વા દિવં કૃત્વા દક્ષિણામ્ । ઘ્રંસં તદગ્નિં કૃત્વા ચકાર વિશ્વમાત્મન્વદ્વર્ષેણાજ્યેન રોહિતઃ
રોહિતે વેદી એટલે પૃથ્વી તૈયાર કરી અને આકાશને દક્ષિણ દિશા બનાવી. વર્ષના ઘીથી, સર્વત્ર વ્યાપક એવા ગ્રાસક અગ્નિને રચી, સર્વમાં વ્યાપી આત્મા તરીકે સ્થાપ્યો.
વર્ષમાજ્યં ઘ્રંસો અગ્નિર્વેદિર્ભૂમિરકલ્પત । તત્રૈતાન્ પર્વતાન્ અગ્નિર્ગીર્ભિરૂર્ધ્વામકલ્પયત્
વર્ષનું ઘી એટલે વરસાદ, ગ્રાસક અગ્નિ જ વેદી અને પૃથ્વી બની ગયો. ત્યાં અગ્નિએ પોતાના સ્તોત્રોથી આ પર્વતોને ઊંચા સ્થાપ્યા.
ગીર્ભિરૂર્ધ્વાન્ કલ્પયિત્વા રોહિતો ભૂમિમબ્રવીત્। ત્વયીદં સર્વં જાયતાં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભાવ્યમ્
સ્તોત્રોથી પર્વતોને ઊંચા સ્થાપ્યા પછી, રોહિતે પૃથ્વીને કહ્યું: 'તારી અંદર જે કંઈ છે અને જે થવાનું છે, તે બધું જન્મે.'
સ યજ્ઞઃ પ્રથમો ભૂતો ભવ્યો અજાયત । તસ્માદ્ધ જજ્ઞ ઇદં સર્વં યત્કિં ચેદં વિરોચતે રોહિતેન ઋષિણાભૃતમ્
એ યજ્ઞ પ્રથમ થયો, ભૂતકાળ અને ભવિષ્ય બંને જન્મ્યા. એમાંથી જ આ બધું પ્રગટ્યું, જે કંઈ અહીં તેજ પામે છે, તે બધું ઋષિ રોહિતે ધાર્યું છે.
યશ્ચ ગાં પદા સ્ફુરતિ પ્રત્યઙ્સૂર્યં ચ મેહતિ । તસ્ય વૃશ્ચામિ તે મૂલં ન છાયાં કરવોઽપરમ્
જે પૃથ્વી પર પગ મૂકે છે અથવા સૂર્યની દિશામાં મૂત્ર કરે છે, તેનું મૂળ હું કાપી નાખું છું, તેની છાંયાને નહીં, બીજી છાંયા ઊભી કરતો નથી.
યો માભિછાયમત્યેષિ માં ચાગ્નિં ચાન્તરા । તસ્ય વૃશ્ચામિ તે મૂલં ન છાયાં કરવોઽપરમ્
જે મારા અને મારી છાંયાની વચ્ચે જાય છે, કે મારા અને અગ્નિના વચ્ચે જાય છે, તેનું મૂળ હું કાપી નાખું છું, તેની છાંયાને નહીં, બીજી છાંયા ઊભી કરતો નથી.
યો અદ્ય દેવ સૂર્ય ત્વાં ચ માં ચાન્તરાયતિ । દુષ્વપ્ન્યં તસ્મિં છમલં દુરિતાનિ ચ મૃજ્મહે
હે દેવ સૂર્ય, આજે જે તારા અને મારા વચ્ચે આવે છે, તેના દુઃસ્વપ્નો, અશુદ્ધિ અને દુઃખો અમે દૂર કરીએ છીએ.
મા પ્ર ગામ પથો વયં મા યજ્ઞાદિન્દ્ર સોમિનઃ । માન્ત સ્થુર્નો અરાતયઃ
અમે માર્ગથી વિમુખ ન થાઈએ, યજ્ઞથી પણ નહીં, હે ઇન્દ્ર, હે સોમ; દુશ્મનો અમારામાં સ્થાયી ન રહે.
યો યજ્ઞસ્ય પ્રસાધનસ્તન્તુર્દેવેષ્વાતતઃ । તમાહુતમશીમહિ
જે યજ્ઞને તૈયાર કરે છે, દેવોમાં વિસ્તરાયેલો તાંતુ છે, એ અર્પણને અમે સ્વીકારીએ.
13.2 ઉદસ્ય કેતવો દિવિ શુક્રા ભ્રાજન્ત ઈરતે । આદિત્યસ્ય નૃચક્ષસો મહિવ્રતસ્ય મીઢુષઃ
તેણાના તેજસ્વી ધ્વજ આકાશમાં ચમકી ઊઠે છે; તે સર્વને જોનાર, મહાન વ્રત ધરાવનાર, કૃપાળુ સૂર્યના છે.
દિશાં પ્રજ્ઞાનાં સ્વરયન્તમર્ચિષા સુપક્ષમાશું પતયન્તમર્ણવે । સ્તવામ સૂર્યં ભુવનસ્ય ગોપાં યો રશ્મિભિર્દિશ આભાતિ સર્વાઃ
અમે સૂર્યનું સ્તુતિ કરીએ છીએ, જે જગતનો રક્ષક છે, દિશાઓને પ્રકાશિત કરે છે, પોતાની કિરણોથી ચમકે છે, ઝડપથી આકાશમાં ફરતો જાય છે અને સર્વ દિશાઓમાં પ્રકાશ ફેલાવે છે.
યત્પ્રાઙ્પ્રત્યઙ્સ્વધયા યાસિ શીભં નાનારૂપે અહની કર્ષિ માયયા । તદાદિત્ય મહિ તત્તે મહિ શ્રવો યદેકો વિશ્વં પરિ ભૂમ જાયસે
તું પૂર્વ અને પશ્ચિમ તરફ પોતાની રીતથી જાય છે, વિવિધ દિવસોને પોતાની શક્તિથી ખેંચે છે. હે આદિત્ય, તારી મહાનતા અને યશ અતિ વિશાળ છે, કારણ કે તું એકલો સર્વને આવરી જન્મે છે.
વિપશ્ચિતં તરણિં ભ્રાજમાનં વહન્તિ યં હરિતઃ સપ્ત બહ્વીઃ । સ્રુતાદ્યમત્ત્રિર્દિવમુન્નિનાય તં ત્વા પશ્યન્તિ પરિયાન્તમાજિમ્
સાત હરિત, અનેક, વિદ્વાન, ઝડપી અને તેજસ્વી સૂર્યને વહન કરે છે; અત્રિએ વહેતા સૂર્યને આકાશમાં પહોંચાડ્યો; લોકો તને આ માર્ગ પર ફરતો જોઈ શકે છે.
મા ત્વા દભન્ પરિયાન્તમાજિં સ્વસ્તિ દુર્ગામતિ યાહિ શીભમ્ । દિવં ચ સૂર્ય પૃથિવીં ચ દેવીમહોરાત્રે વિમિમાનો યદેષિ
જ્યારે તું આ માર્ગ પર ફરતો જાય છે ત્યારે કોઈ તને નુકસાન ન પહોંચાડે; શુભતાથી, તું શુભ માર્ગે ચાલ. હે સૂર્ય, તું આકાશ અને દેવ પૃથ્વી, દિવસ-રાત માપી આગળ વધે છે.
સ્વસ્તિ તે સૂર્ય ચરસે રથાય યેનોભાવન્તૌ પરિયાસિ સદ્યઃ । યં તે વહન્તિ હરિતો વહિષ્ઠાઃ શતમશ્વા યદિ વા સપ્ત બહ્વીઃ
હે સૂર્ય, તારા રથમાં તું જ્યાં જ્યાં જાય છે, ત્યાં તને કલ્યાણ મળે; તને શ્રેષ્ઠ હરિત ઘોડાઓ ખેંચે છે, ભલે તે સો ઘોડા હોય કે સાત અનેક, તું ઝડપથી ફરતો જાય છે.
સુખં સૂર્ય રથમંશુમન્તં સ્યોનં સુવહ્નિમધિ તિષ્ઠ વાજિનમ્ । યં તે વહન્તિ હરિતો વહિષ્ઠાઃ શતમશ્વા યદિ વા સપ્ત બહ્વીઃ
હે સૂર્ય, તું તેજસ્વી અને આનંદદાયક રથ પર આરૂઢ થા, સારા રીતે જોડાયેલા ઘોડા સાથે. તારા લીલા ઘોડાઓ, ભલે તે સો હોય કે સાત કે અનેક, તને ખેંચે છે.
સપ્ત સૂર્યો હરિતો યાતવે રથે હિરણ્યત્વચસો બૃહતીરયુક્ત । અમોચિ શુક્રો રજસઃ પરસ્તાદ્વિધૂય દેવસ્તમો દિવમારુહત્
સૂર્યે પોતાના સાત લીલા ઘોડાઓ રથમાં જોડ્યા છે, જે સોનાની જેમ તેજ ધરાવે છે અને વિશાળ શક્તિ ધરાવે છે. તેજસ્વી દેવ અંધકારને દૂર કરી આકાશમાં ઊંચે ચઢી ગયો.
ઉત્કેતુના બૃહતા દેવ આગન્ન્ અપાવૃક્તમોઽભિ જ્યોતિરશ્રૈત્। દિવ્યઃ સુપર્ણઃ સ વીરો વ્યખ્યદદિતેઃ પુત્રો ભુવનાનિ વિશ્વા
મોટા ધ્વજ સાથે દેવ આવ્યા, અંધકારને દૂર કરીને પ્રકાશને જોયું. આકાશનો દિવ્ય પક્ષી, એ વીર, અદિતિનો પુત્ર, બધાં લોકોએ પ્રકાશિત કર્યા.
ઉદ્યન્ રશ્મીન્ આ તનુષે વિશ્વા રુપાણિ પુષ્યસિ । ઉભા સમુદ્રૌ ક્રતુના વિ ભાસિ સર્વાંલ્લોકાન્ પરિભૂર્ભ્રાજમાનઃ
તુ ઉગીને તારા કિરણો ફેલાવે છે, બધાં રૂપોને પોષે છે. તારી ઇચ્છાથી તું બંને સમુદ્રોમાં પ્રકાશ ફેલાવે છે અને સર્વ લોકને તેજથી ઘેરી લે છે.
{૭} પૂર્વાપરં ચરતો માયયૈતૌ શિશૂ ક્રીડન્તૌ પરિ યાતોઽર્ણવમ્ । વિશ્વાન્યો ભુવના વિચષ્ટે હૈરણ્યૈરન્યં હરિતો વહન્તિ
આ બે બાળક, પોતાની માયાથી, પૂર્વ અને પશ્ચિમ દિશામાં ફરતા, દરિયાની આસપાસ રમે છે. એક બધાં લોકોએ જુએ છે, બીજાને સોનાના ઘોડા ખેંચે છે.
દિવિ ત્વાત્ત્રિરધારયત્સૂર્યા માસાય કર્તવે । સ એષિ સુધૃતસ્તપન્ વિશ્વા ભૂતાવચાકશત્
આકાશમાં, હે સૂર્ય, તું ત્રણ વખત સ્થિર થાય છે માસ બનાવા માટે. એ રીતે તું મજબૂતીથી, તેજથી ચાલે છે અને બધાં જીવોને જાણે છે.
ઉભાવન્તૌ સમર્ષસિ વત્સઃ સંમાતરાવિવ । નન્વેતદિતઃ પુરા બ્રહ્મ દેવા અમી વિદુઃ
તુ બંનેને સહન કરે છે, જેમ વાછરડો પોતાની બે માતાને કરે છે. ખરેખર, આથી પણ પહેલાં દેવોએ આ પવિત્ર જ્ઞાન જાણ્યું હતું.
યત્સમુદ્રમનુ શ્રિતં તત્સિષાસતિ સૂર્યઃ । અધ્વાસ્ય વિતતો મહાન્ પૂર્વશ્ચાપરશ્ચ યઃ
દરિયાની પછીએ જે સ્થિર છે, એ સૂર્ય જાણવાનો ઇચ્છે છે. તેનો માર્ગ વિશાળ છે, બંને પૂર્વ અને પશ્ચિમ તરફ ફેલાયેલો છે.
તં સમાપ્નોતિ જૂતિભિસ્તતો નાપ ચિકિત્સતિ । તેનામૃતસ્ય ભક્ષં દેવાનાં નાવ રુન્ધતે
એ પોતાના પ્રયત્નથી એને પ્રાપ્ત કરે છે, જ્યાંથી પાછું ફરવું શક્ય નથી. એથી, દેવોને અમૃતનું ભોજન રોકતો નથી.
ઉદુ ત્યં જાતવેદસં દેવં વહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્
કિરણો એ જાતવેદસ, એ દેવ, એ સૂર્યને ઉપર લઈ જાય છે, જેથી બધા જોઈ શકે.
અપ ત્યે તાયવો યથા નક્ષત્રા યન્ત્યક્તુભિઃ । સૂરાય વિશ્વચક્ષસે
જેમ પક્ષીઓ ઉડી જાય છે, એમ એ કિરણો રાત સાથે આગળ વધે છે, સર્વને જોવા માટે સૂર્ય માટે.
અદૃશ્રન્ન્ અસ્ય કેતવો વિ રશ્મયો જનામનુ । ભ્રાજન્તો અગ્નયો યથા
એના કિરણો દેખાયા, એના રશ્મિઓ લોકોમાં ફેલાયા, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી.