હન્ત્વેનાન્ પ્ર દહત્વરિર્યો નઃ પૃતન્યતિ । ક્રવ્યાદાગ્નિના વયં સપત્નાન્ પ્ર દહામસિ
એ તેમને મારે, અમારા વિરોધી દુશ્મનને દહાવે. માંસભક્ષી અગ્નિથી આપણે આપણા શત્રુઓને દહાવી દઈએ છીએ.
અવાચીનાન્ અવ જહીન્દ્ર વજ્રેણ બાહુમાન્ । અધા સપત્નાન્ મામકાન્ અગ્નેસ્તેજોભિરાદિષિ
ઇન્દ્ર, તું વજ્રથી નીચે નજર કરનારા દુશ્મનોને માર, બળવાન. પછી અગ્નિના તેજથી મારા શત્રુઓને દૂર કરી દે.
{૩} અગ્ને સપત્નાન્ અધરાન્ પાદયાસ્મદ્વ્યથયા સજાતમુત્પિપાનં બૃહસ્પતે । ઇન્દ્રાગ્ની મિત્રાવરુણાવધરે પદ્યન્તામપ્રતિમન્યૂયમાનાઃ
હે અગ્નિ, અમારા દુશ્મનોને અમારા પગ નીચે દબાવી દો; અને આપણા જ લોકોમાં જે શત્રુતા રાખે છે, તેમને દુઃખ આપો, હે બૃહસ્પતિ. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, મિત્ર અને વરુણ પણ જે દુશ્મનાવટ રાખે છે, તેમને દબાવી દે અને બેઅસરા કરી નાખે.
ઉદ્યંસ્ત્વં દેવ સૂર્ય સપત્નાન્ અવ મે જહિ । અવૈનાન્ અશ્મના જહિ તે યન્ત્વધમં તમઃ
હે દેવ સૂર્ય, તમે ઉગો અને મારા શત્રુઓને મારી દો. તેમને પથ્થરથી ચકનાચૂર કરો; તેઓ અંધકારના તળિયે પહોંચી જાય.
વત્સો વિરાજો વૃષભો મતીનામા રુરોહ શુક્રપૃષ્ઠોઽન્તરિક્ષમ્ । ઘૃતેનાર્કમભ્યર્ચન્તિ વત્સં બ્રહ્મ સન્તં બ્રહ્મણા વર્ધયન્તિ
વત્સ, તેજસ્વી, વિચારોમાં શ્રેષ્ઠ વૃષભ, તેજવાળું અંતરિક્ષ પર ચઢી ગયો છે. ઘીથી તેઓ સૂર્યરૂપ વત્સની પૂજા કરે છે; જે બ્રહ્મરૂપ છે, તેને બ્રહ્મથી પોષે છે.
દિવં ચ રોહ પૃથિવીં ચ રોહ રાષ્ટ્રં ચ રોહ દ્રવિણં ચ રોહ । પ્રજાં ચ રોહામૃતં ચ રોહ રોહિતેન તન્વં સં સ્પૃષસ્વ
આકાશ પર ચઢો, પૃથ્વી પર ચઢો, રાજ્યમાં ચઢો, ધનમાં ચઢો. સંતાનમાં ચઢો, અમૃતમાં ચઢો; લાલ વત્સથી પોતાનું શરીર સ્પર્શો.
યે દેવા રાષ્ટ્રભૃતોઽભિતો યન્તિ સૂર્યમ્ । તૈષ્ટે રોહિતઃ સમ્વિદાનો રાષ્ટ્રં દધાતુ સુમનસ્યમાનઃ
જે દેવતાઓ રાજ્યને સંભાળે છે અને સૂર્યની આસપાસ ફરે છે, એ બધા સાથે રોહિત સુમનસ્યથી રાજ્યમાં સ્થિરતા લાવે.
ઉત્ત્વા યજ્ઞા બ્રહ્મપૂતા વહન્ત્યધ્વગતો હરયસ્ત્વા વહન્તિ । તિરઃ સમુદ્રમતિ રોચસેઽર્ણવમ્
તમે માટે યજ્ઞો, જે બ્રહ્મથી શુદ્ધ થયેલા છે, લાવવામાં આવે છે; માર્ગ પર ઘોડાઓ તમને લઈ જાય છે. તમે સમુદ્રને પાર તેજ પાથરો છો.
રોહિતે દ્યાવાપૃથિવી અધિ શ્રિતે વસુજિતિ ગોજિતિ સંધનાજિતિ । સહસ્રં યસ્ય જનિમાનિ સપ્ત ચ વોચેયં તે નાભિં ભુવનસ્યાધિ મજ્મનિ
રોહિતા પર આકાશ અને પૃથ્વી, ધનમાં વિજય, ગૌમાં વિજય અને એકત્રિત થવામાં વિજય સ્થિર છે. તેના હજારો જન્મ છે અને સાત પણ છે; હું તારા વિશ્વના મધ્યમાં આવેલા નાભિનું વર્ણન કરું છું.
યશા યાસિ પ્રદિશો દિશશ્ચ યશાઃ પશૂનામુત ચર્ષણીનામ્ । યશાઃ પૃથિવ્યા અદિત્યા ઉપસ્થેઽહં ભૂયાસં સવિતેવ ચારુઃ
તમે યશ સાથે દિશાઓમાં જાઓ છો, પશુઓમાં અને મનુષ્યોમાં પણ યશ મેળવો છો. પૃથ્વીના કોળમાં યશ સાથે, હે અદિતિ, હું પણ સૌંદર્યથી સવિત્રી જેવો યશસ્વી થાઉં.
અમુત્ર સન્ન્ ઇહ વેત્થેતઃ સંસ્તાનિ પશ્યસિ । ઇતઃ પશ્યન્તિ રોચનં દિવિ સૂર્યં વિપશ્ચિતમ્
તમે ત્યાં હોવા છતાં અહીં બધું જાણો છો; તમે સભાઓને જુઓ છો. અહીંથી લોકો આકાશમાં તેજસ્વી અને જ્ઞાની સૂર્યને જુએ છે.
દેવો દેવાન્ મર્ચયસ્યન્તશ્ચરસ્યર્ણવે । સમાનમગ્નિમિન્ધતે તં વિદુઃ કવયઃ પરે
દેવતા તરીકે તમે દેવતાઓનું સન્માન કરો છો, તમે સમુદ્રમાં ફરો છો. એ જ અગ્નિને બધા પ્રજ્વલિત કરે છે; પારના જ્ઞાની તેને ઓળખે છે.
{૪} અવઃ પરેણ પર એનાવરેણ પદા વત્સં બિબ્રતી ગૌરુદસ્થાત્। સા કદ્રીચી કં સ્વિદર્ધં પરાગાત્ક્વ સ્વિત્સૂતે નહિ યૂથે અસ્મિન્
ગાય વત્સને લઈને એક પગ ઉપર, એક પગ નીચે ઊભી રહી. એ પીળીછાંય ગાય કોઈ ભાગ લઈ દૂર ગઈ; એ ક્યાં વત્સને જન્મ આપે છે, એ આ ઝુંડમાં નથી.
એકપદી દ્વિપદી સા ચતુષ્પદ્યષ્ટાપદી નવપદી બભૂવુષી । સહસ્રાક્ષરા ભુવનસ્ય પઙ્ક્તિસ્તસ્યાઃ સમુદ્રા અધિ વિ ક્ષરન્તિ
એ એક પગવાળી, બે પગવાળી, ચાર પગવાળી, આઠ પગવાળી અને નવ પગવાળી બની. એ વિશ્વની હજાર અક્ષરવાળી પંક્તિ છે, જેના પરથી સમુદ્રો વહે છે.
આરોહન્ દ્યામમૃતઃ પ્રાવ મે વચઃ । ઉત્ત્વા યજ્ઞા બ્રહ્મપૂતા વહન્ત્યધ્વગતો હરયસ્ત્વા વહન્તિ
અમૃતરૂપે તમે આકાશ પર ચઢ્યા છો; મારા વચનો આગળ વધ્યા છે. તમારા માટે બ્રહ્મથી શુદ્ધ થયેલા યજ્ઞો લાવવામાં આવે છે; માર્ગ પર ઘોડાઓ તમને લઈ જાય છે.
વેદ તત્તે અમર્ત્ય યત્ત આક્રમણં દિવિ । યત્તે સધસ્થં પરમે વ્યોમન્
અમર એ જાણે છે કે આકાશમાં તમારો પગલાં ક્યાં છે, અને પરમ આકાશમાં તમારું સ્થાન ક્યાં છે.
સૂર્યો દ્યાં સૂર્યઃ પૃઠિવીં સૂર્ય આપોઽતિ પશ્યતિ । સૂર્યો ભૂતસ્યૈકં ચક્ષુરા રુરોહ દિવં મહીમ્
સૂર્ય આકાશને જુએ છે, સૂર્ય પૃથ્વીને જુએ છે, સૂર્ય જળને પણ જુએ છે. સૂર્ય સર્વભૂતનો એકમાત્ર નેત્ર છે, જે આકાશ અને પૃથ્વી પર ચઢ્યો છે.
ઉર્વીરાસન્ પરિધયો વેદિર્ભૂમિરકલ્પત । તત્રૈતાવગ્ની આધત્ત હિમં ઘ્રંસં ચ રોહિતઃ
વિસ્તૃત વળયો ગોઠવાયા, યજ્ઞવેદિ તૈયાર થઈ. ત્યાં અગ્નિએ હિમ અને તૂંવાળું અને રોહિતને સ્થાન આપ્યું.
હિમં ઘ્રંસં ચાધાય યૂપાન્ કૃત્વા પર્વતાન્ । વર્ષાજ્યાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
હિમ અને તૂંવાળું મૂકી, પર્વત જેવાં યૂપો બનાવી, રોહિતના પ્રકાશને જાણનારા ઘી અને મધથી અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે છે.
સ્વર્વિદો રોહિતસ્ય બ્રહ્મણાગ્નિઃ સમિધ્યતે । તસ્માદ્ઘ્રંસસ્તસ્માદ્ધિમસ્તસ્માદ્યજ્ઞોઽજાયત
રોહિતના બ્રહ્મથી, પ્રકાશ જાણનારો અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે. એમાંથી તૂંવાળું, એમાંથી હિમ અને એમાંથી યજ્ઞ જન્મે છે.
બ્રહ્મણાગ્ની વાવૃધાનૌ બ્રહ્મવૃદ્ધૌ બ્રહ્માહુતૌ । બ્રહ્મેદ્ધાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
અગ્નિ અને બ્રહ્મા, બંને બ્રહ્મથી પોષાઈને એકસાથે વધ્યા છે, બ્રહ્મથી જ અર્પણ કરવામાં આવ્યા છે. બ્રહ્મના પ્રકાશથી જ અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે અને રોહિત, જે સૂર્યને જાણે છે, તેની યજ્ઞમાં અગ્નિનું પૂજન થાય છે.
સત્યે અન્યઃ સમાહિતોઽપ્સ્વન્યઃ સમિધ્યતે । બ્રહ્મેદ્ધાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
એક સત્યમાં સ્થિર છે, બીજો જળમાં પ્રજ્વલિત થાય છે. બ્રહ્મના પ્રકાશથી જ અગ્નિ પ્રગટે છે અને રોહિત, જે સૂર્યને જાણે છે, તેની યજ્ઞમાં અગ્નિનું પૂજન થાય છે.
{૫} યં વાતઃ પરિશુમ્ભતિ યં વેન્દ્રો બ્રહ્મણસ્પતિઃ । બ્રહ્મેદ્ધાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
જેને પવન ઘેરી રાખે છે, જેને ઇન્દ્ર અને બ્રહ્મણસ્પતિ આધાર આપે છે—બ્રહ્મના પ્રકાશથી જ અગ્નિ પ્રગટે છે અને રોહિત, જે સૂર્યને જાણે છે, તેની યજ્ઞમાં અગ્નિનું પૂજન થાય છે.
વેદિં ભૂમિં કલ્પયિત્વા દિવં કૃત્વા દક્ષિણામ્ । ઘ્રંસં તદગ્નિં કૃત્વા ચકાર વિશ્વમાત્મન્વદ્વર્ષેણાજ્યેન રોહિતઃ
રોહિતે વેદી એટલે પૃથ્વી તૈયાર કરી અને આકાશને દક્ષિણ દિશા બનાવી. વર્ષના ઘીથી, સર્વત્ર વ્યાપક એવા ગ્રાસક અગ્નિને રચી, સર્વમાં વ્યાપી આત્મા તરીકે સ્થાપ્યો.
વર્ષમાજ્યં ઘ્રંસો અગ્નિર્વેદિર્ભૂમિરકલ્પત । તત્રૈતાન્ પર્વતાન્ અગ્નિર્ગીર્ભિરૂર્ધ્વામકલ્પયત્
વર્ષનું ઘી એટલે વરસાદ, ગ્રાસક અગ્નિ જ વેદી અને પૃથ્વી બની ગયો. ત્યાં અગ્નિએ પોતાના સ્તોત્રોથી આ પર્વતોને ઊંચા સ્થાપ્યા.
ગીર્ભિરૂર્ધ્વાન્ કલ્પયિત્વા રોહિતો ભૂમિમબ્રવીત્। ત્વયીદં સર્વં જાયતાં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભાવ્યમ્
સ્તોત્રોથી પર્વતોને ઊંચા સ્થાપ્યા પછી, રોહિતે પૃથ્વીને કહ્યું: 'તારી અંદર જે કંઈ છે અને જે થવાનું છે, તે બધું જન્મે.'
સ યજ્ઞઃ પ્રથમો ભૂતો ભવ્યો અજાયત । તસ્માદ્ધ જજ્ઞ ઇદં સર્વં યત્કિં ચેદં વિરોચતે રોહિતેન ઋષિણાભૃતમ્
એ યજ્ઞ પ્રથમ થયો, ભૂતકાળ અને ભવિષ્ય બંને જન્મ્યા. એમાંથી જ આ બધું પ્રગટ્યું, જે કંઈ અહીં તેજ પામે છે, તે બધું ઋષિ રોહિતે ધાર્યું છે.
યશ્ચ ગાં પદા સ્ફુરતિ પ્રત્યઙ્સૂર્યં ચ મેહતિ । તસ્ય વૃશ્ચામિ તે મૂલં ન છાયાં કરવોઽપરમ્
જે પૃથ્વી પર પગ મૂકે છે અથવા સૂર્યની દિશામાં મૂત્ર કરે છે, તેનું મૂળ હું કાપી નાખું છું, તેની છાંયાને નહીં, બીજી છાંયા ઊભી કરતો નથી.
યો માભિછાયમત્યેષિ માં ચાગ્નિં ચાન્તરા । તસ્ય વૃશ્ચામિ તે મૂલં ન છાયાં કરવોઽપરમ્
જે મારા અને મારી છાંયાની વચ્ચે જાય છે, કે મારા અને અગ્નિના વચ્ચે જાય છે, તેનું મૂળ હું કાપી નાખું છું, તેની છાંયાને નહીં, બીજી છાંયા ઊભી કરતો નથી.
યો અદ્ય દેવ સૂર્ય ત્વાં ચ માં ચાન્તરાયતિ । દુષ્વપ્ન્યં તસ્મિં છમલં દુરિતાનિ ચ મૃજ્મહે
હે દેવ સૂર્ય, આજે જે તારા અને મારા વચ્ચે આવે છે, તેના દુઃસ્વપ્નો, અશુદ્ધિ અને દુઃખો અમે દૂર કરીએ છીએ.