વાચસ્પતે સૌમનસં મનશ્ચ ગોષ્ઠે નો ગા જનય યોનિષુ પ્રજાઃ । ઇહૈવ પ્રાણઃ સખ્યે નો અસ્તુ તં ત્વા પરમેષ્ઠિન્ પર્યહમાયુષા વર્ચસા દધાતુ
વાણીના સ્વામી, અમને આનંદમય મન અને વિચાર આપો; ગૌશાળામાં અમારે માટે ગાયો અને ગર્ભમાં સંતાન ઉત્પન્ન કરો. શ્વાસ અહીં જ અમારો મિત્ર બની રહે; પરમેશ્વર તને અખંડ આયુષ્ય અને તેજથી ઘેરી લે.
પરિ ત્વા ધાત્સવિતા દેવો અગ્નિર્વર્ચસા મિત્રાવરુણાવભિ ત્વા । સર્વા અરાતીરવક્રામન્ન્ એહીદં રાષ્ટ્રમકરઃ સુનૃતાવત્
દેવ સવિતા તને ઘેરી લે છે, અગ્નિ તેજથી, મિત્ર અને વરુણ તને આધાર આપે છે. સર્વ દુશ્મનાવટ દૂર થઈ જાય; આવો, આ રાજ્યને સારા વચનોથી સ્થાપિત કરો.
{૨} યં ત્વા પૃષતી રથે પ્રષ્ટિર્વહતિ રોહિત । શુભા યાસિ રિણન્ન્ અપઃ
જેને ચિતરેલી ગાય રથમાં ખેંચે છે, એ રોહિત, તું તેજસ્વી રીતે ચાલે છે અને પાણી દૂર કરે છે.
અનુવ્રતા રોહિણી રોહિતસ્ય સૂરિઃ સુવર્ણા બૃહતી સુવર્ચાઃ । તયા વાજાન્ વિશ્વરૂપાં જયેમ તયા વિશ્વાઃ પૃતના અભિ ષ્યામ
રોહિતની અનુગામી રોહિણી તેજસ્વી, સુવર્ણમય, મહાન અને ઉજ્જવળ છે. એના સહારે આપણે સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ જીતીએ અને સર્વ યુદ્ધોમાં વિજયી થાઈએ.
ઇદં સદો રોહિણી રોહિતસ્યાસૌ પન્થાઃ પૃષતી યેન યાતિ । તાં ગન્ધર્વાઃ કશ્યપા ઉન્ નયન્તિ તાં રક્ષન્તિ કવયોઽપ્રમાદમ્
આ રોહિણીનું આસન છે, રોહિતનો માર્ગ છે, જેમાં ચિતરેલી ગાય જાય છે. ગંધર્વ અને કશ્યપ એના માર્ગદર્શન કરે છે; ઋષિઓ એનું ધ્યાન રાખે છે કે કોઈ ભૂલ ન થાય.
સૂર્યસ્યાશ્વા હરયઃ કેતુમન્તઃ સદા વહન્ત્યમૃતાઃ સુખં રથમ્ । ઘૃતપાવા રોહિતો ભ્રાજમાનો દિવં દેવઃ પૃષતીમા વિવેશ
સૂર્યના ઘોડા, ધ્વજાવાળા, હંમેશા અમૃતમય સુખદ રથ ખેંચે છે. તેજસ્વી, ઘૃતથી પવિત્ર, દેવરૂપ રોહિત આકાશમાં ચિતરેલી ગાયમાં પ્રવેશ્યો છે.
યો રોહિતો વૃષભસ્તિગ્મશૃઙ્ગઃ પર્યગ્નિં પરિ સૂર્યં બભૂવ । યો વિષ્ટભ્નાતિ પૃથિવીં દિવં ચ તસ્માદ્દેવા અધિ સૃષ્ટીઃ સૃજન્તે
રોહિત, તીખા શિંગાવાળો વૃષભ, અગ્નિ અને સૂર્ય બની ગયો. એ પૃથ્વી અને આકાશને આધાર આપે છે; એમાંથી દેવતાઓ સર્જન કરે છે.
રોહિતો દિવમારુહન્ મહતઃ પર્યર્ણવાત્। સર્વો રુરોહ રોહિતો રુહઃ
રોહિત મહાસાગરમાંથી આકાશમાં ઉન્નત થયો; રોહિત સંપૂર્ણ રીતે ઉન્નત થયો, રોહિત ઊભો થયો.
વિ મિમીષ્વ પયસ્વતીં ઘૃતાચીં દેવાનાં ધેનુરનપસ્પૃગેષા । ઇન્દ્રઃ સોમં પિબતુ ક્ષેમો અસ્ત્વગ્નિઃ પ્ર સ્તૌતુ વિ મૃધો નુદસ્વ
દેવતાઓની પોષક, ઘૃતથી ભરપૂર, અસ્પર્શિત ગાયને વિતરો. ઇન્દ્ર સોમપાન કરે, સુખ-શાંતિ રહે; અગ્નિ સ્તુતિ કરે અને દુશ્મનોને દૂર કરે.
સમિદ્ધો અગ્નિઃ સમિધાનો ઘૃતવૃદ્ધો ઘૃતાહુતઃ । અભીષાટ્વિશ્વાષાડગ્નિઃ સપત્નાન્ હન્તુ યે મમ
અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો છે, સમિધાથી પ્રજ્વલિત, ઘૃતથી પોષાય છે, ઘૃતથી આહુતિ અપાય છે. સર્વવિજયી અગ્નિ મારા શત્રુઓને, મારા વિરોધીઓને નાશ કરે.
હન્ત્વેનાન્ પ્ર દહત્વરિર્યો નઃ પૃતન્યતિ । ક્રવ્યાદાગ્નિના વયં સપત્નાન્ પ્ર દહામસિ
એ તેમને મારે, અમારા વિરોધી દુશ્મનને દહાવે. માંસભક્ષી અગ્નિથી આપણે આપણા શત્રુઓને દહાવી દઈએ છીએ.
અવાચીનાન્ અવ જહીન્દ્ર વજ્રેણ બાહુમાન્ । અધા સપત્નાન્ મામકાન્ અગ્નેસ્તેજોભિરાદિષિ
ઇન્દ્ર, તું વજ્રથી નીચે નજર કરનારા દુશ્મનોને માર, બળવાન. પછી અગ્નિના તેજથી મારા શત્રુઓને દૂર કરી દે.
{૩} અગ્ને સપત્નાન્ અધરાન્ પાદયાસ્મદ્વ્યથયા સજાતમુત્પિપાનં બૃહસ્પતે । ઇન્દ્રાગ્ની મિત્રાવરુણાવધરે પદ્યન્તામપ્રતિમન્યૂયમાનાઃ
હે અગ્નિ, અમારા દુશ્મનોને અમારા પગ નીચે દબાવી દો; અને આપણા જ લોકોમાં જે શત્રુતા રાખે છે, તેમને દુઃખ આપો, હે બૃહસ્પતિ. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, મિત્ર અને વરુણ પણ જે દુશ્મનાવટ રાખે છે, તેમને દબાવી દે અને બેઅસરા કરી નાખે.
ઉદ્યંસ્ત્વં દેવ સૂર્ય સપત્નાન્ અવ મે જહિ । અવૈનાન્ અશ્મના જહિ તે યન્ત્વધમં તમઃ
હે દેવ સૂર્ય, તમે ઉગો અને મારા શત્રુઓને મારી દો. તેમને પથ્થરથી ચકનાચૂર કરો; તેઓ અંધકારના તળિયે પહોંચી જાય.
વત્સો વિરાજો વૃષભો મતીનામા રુરોહ શુક્રપૃષ્ઠોઽન્તરિક્ષમ્ । ઘૃતેનાર્કમભ્યર્ચન્તિ વત્સં બ્રહ્મ સન્તં બ્રહ્મણા વર્ધયન્તિ
વત્સ, તેજસ્વી, વિચારોમાં શ્રેષ્ઠ વૃષભ, તેજવાળું અંતરિક્ષ પર ચઢી ગયો છે. ઘીથી તેઓ સૂર્યરૂપ વત્સની પૂજા કરે છે; જે બ્રહ્મરૂપ છે, તેને બ્રહ્મથી પોષે છે.
દિવં ચ રોહ પૃથિવીં ચ રોહ રાષ્ટ્રં ચ રોહ દ્રવિણં ચ રોહ । પ્રજાં ચ રોહામૃતં ચ રોહ રોહિતેન તન્વં સં સ્પૃષસ્વ
આકાશ પર ચઢો, પૃથ્વી પર ચઢો, રાજ્યમાં ચઢો, ધનમાં ચઢો. સંતાનમાં ચઢો, અમૃતમાં ચઢો; લાલ વત્સથી પોતાનું શરીર સ્પર્શો.
યે દેવા રાષ્ટ્રભૃતોઽભિતો યન્તિ સૂર્યમ્ । તૈષ્ટે રોહિતઃ સમ્વિદાનો રાષ્ટ્રં દધાતુ સુમનસ્યમાનઃ
જે દેવતાઓ રાજ્યને સંભાળે છે અને સૂર્યની આસપાસ ફરે છે, એ બધા સાથે રોહિત સુમનસ્યથી રાજ્યમાં સ્થિરતા લાવે.
ઉત્ત્વા યજ્ઞા બ્રહ્મપૂતા વહન્ત્યધ્વગતો હરયસ્ત્વા વહન્તિ । તિરઃ સમુદ્રમતિ રોચસેઽર્ણવમ્
તમે માટે યજ્ઞો, જે બ્રહ્મથી શુદ્ધ થયેલા છે, લાવવામાં આવે છે; માર્ગ પર ઘોડાઓ તમને લઈ જાય છે. તમે સમુદ્રને પાર તેજ પાથરો છો.
રોહિતે દ્યાવાપૃથિવી અધિ શ્રિતે વસુજિતિ ગોજિતિ સંધનાજિતિ । સહસ્રં યસ્ય જનિમાનિ સપ્ત ચ વોચેયં તે નાભિં ભુવનસ્યાધિ મજ્મનિ
રોહિતા પર આકાશ અને પૃથ્વી, ધનમાં વિજય, ગૌમાં વિજય અને એકત્રિત થવામાં વિજય સ્થિર છે. તેના હજારો જન્મ છે અને સાત પણ છે; હું તારા વિશ્વના મધ્યમાં આવેલા નાભિનું વર્ણન કરું છું.
યશા યાસિ પ્રદિશો દિશશ્ચ યશાઃ પશૂનામુત ચર્ષણીનામ્ । યશાઃ પૃથિવ્યા અદિત્યા ઉપસ્થેઽહં ભૂયાસં સવિતેવ ચારુઃ
તમે યશ સાથે દિશાઓમાં જાઓ છો, પશુઓમાં અને મનુષ્યોમાં પણ યશ મેળવો છો. પૃથ્વીના કોળમાં યશ સાથે, હે અદિતિ, હું પણ સૌંદર્યથી સવિત્રી જેવો યશસ્વી થાઉં.
અમુત્ર સન્ન્ ઇહ વેત્થેતઃ સંસ્તાનિ પશ્યસિ । ઇતઃ પશ્યન્તિ રોચનં દિવિ સૂર્યં વિપશ્ચિતમ્
તમે ત્યાં હોવા છતાં અહીં બધું જાણો છો; તમે સભાઓને જુઓ છો. અહીંથી લોકો આકાશમાં તેજસ્વી અને જ્ઞાની સૂર્યને જુએ છે.
દેવો દેવાન્ મર્ચયસ્યન્તશ્ચરસ્યર્ણવે । સમાનમગ્નિમિન્ધતે તં વિદુઃ કવયઃ પરે
દેવતા તરીકે તમે દેવતાઓનું સન્માન કરો છો, તમે સમુદ્રમાં ફરો છો. એ જ અગ્નિને બધા પ્રજ્વલિત કરે છે; પારના જ્ઞાની તેને ઓળખે છે.
{૪} અવઃ પરેણ પર એનાવરેણ પદા વત્સં બિબ્રતી ગૌરુદસ્થાત્। સા કદ્રીચી કં સ્વિદર્ધં પરાગાત્ક્વ સ્વિત્સૂતે નહિ યૂથે અસ્મિન્
ગાય વત્સને લઈને એક પગ ઉપર, એક પગ નીચે ઊભી રહી. એ પીળીછાંય ગાય કોઈ ભાગ લઈ દૂર ગઈ; એ ક્યાં વત્સને જન્મ આપે છે, એ આ ઝુંડમાં નથી.
એકપદી દ્વિપદી સા ચતુષ્પદ્યષ્ટાપદી નવપદી બભૂવુષી । સહસ્રાક્ષરા ભુવનસ્ય પઙ્ક્તિસ્તસ્યાઃ સમુદ્રા અધિ વિ ક્ષરન્તિ
એ એક પગવાળી, બે પગવાળી, ચાર પગવાળી, આઠ પગવાળી અને નવ પગવાળી બની. એ વિશ્વની હજાર અક્ષરવાળી પંક્તિ છે, જેના પરથી સમુદ્રો વહે છે.
આરોહન્ દ્યામમૃતઃ પ્રાવ મે વચઃ । ઉત્ત્વા યજ્ઞા બ્રહ્મપૂતા વહન્ત્યધ્વગતો હરયસ્ત્વા વહન્તિ
અમૃતરૂપે તમે આકાશ પર ચઢ્યા છો; મારા વચનો આગળ વધ્યા છે. તમારા માટે બ્રહ્મથી શુદ્ધ થયેલા યજ્ઞો લાવવામાં આવે છે; માર્ગ પર ઘોડાઓ તમને લઈ જાય છે.
વેદ તત્તે અમર્ત્ય યત્ત આક્રમણં દિવિ । યત્તે સધસ્થં પરમે વ્યોમન્
અમર એ જાણે છે કે આકાશમાં તમારો પગલાં ક્યાં છે, અને પરમ આકાશમાં તમારું સ્થાન ક્યાં છે.
સૂર્યો દ્યાં સૂર્યઃ પૃઠિવીં સૂર્ય આપોઽતિ પશ્યતિ । સૂર્યો ભૂતસ્યૈકં ચક્ષુરા રુરોહ દિવં મહીમ્
સૂર્ય આકાશને જુએ છે, સૂર્ય પૃથ્વીને જુએ છે, સૂર્ય જળને પણ જુએ છે. સૂર્ય સર્વભૂતનો એકમાત્ર નેત્ર છે, જે આકાશ અને પૃથ્વી પર ચઢ્યો છે.
ઉર્વીરાસન્ પરિધયો વેદિર્ભૂમિરકલ્પત । તત્રૈતાવગ્ની આધત્ત હિમં ઘ્રંસં ચ રોહિતઃ
વિસ્તૃત વળયો ગોઠવાયા, યજ્ઞવેદિ તૈયાર થઈ. ત્યાં અગ્નિએ હિમ અને તૂંવાળું અને રોહિતને સ્થાન આપ્યું.
હિમં ઘ્રંસં ચાધાય યૂપાન્ કૃત્વા પર્વતાન્ । વર્ષાજ્યાવગ્ની ઈજાતે રોહિતસ્ય સ્વર્વિદઃ
હિમ અને તૂંવાળું મૂકી, પર્વત જેવાં યૂપો બનાવી, રોહિતના પ્રકાશને જાણનારા ઘી અને મધથી અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે છે.
સ્વર્વિદો રોહિતસ્ય બ્રહ્મણાગ્નિઃ સમિધ્યતે । તસ્માદ્ઘ્રંસસ્તસ્માદ્ધિમસ્તસ્માદ્યજ્ઞોઽજાયત
રોહિતના બ્રહ્મથી, પ્રકાશ જાણનારો અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે. એમાંથી તૂંવાળું, એમાંથી હિમ અને એમાંથી યજ્ઞ જન્મે છે.