સ્વમેતદછાયન્તિ યદ્વશાં બ્રાહ્મણા અભિ । યથૈનાન્ અન્યસ્મિન્ જિનીયાદેવાસ્યા નિરોધનમ્
જ્યારે બ્રાહ્મણો ગાય પાસે આવે છે, ત્યારે તેઓ પોતાનું જ શોધે છે; જો કોઈ બીજું તેને જીતે, તો એ જ ગાય માટે બંધન બને છે.
ચરેદેવા ત્રૈહાયણાદવિજ્ઞાતગદા સતી । વશાં ચ વિદ્યાન્ નારદ બ્રાહ્મણાસ્તર્હ્યેષ્યાઃ
એ ગાય ત્રણ વર્ષ સુધી અજાણી બીમારી લઈને અજાણ્યા રીતે ફરતી રહે; નારદ, જ્યારે બ્રાહ્મણો ગાયને ઓળખે, ત્યારે એ તેમના પાસે આવે છે.
ય એનામવશામાહ દેવાનાં નિહિતં નિધિમ્ । ઉભૌ તસ્મૈ ભવાશર્વૌ પરિક્રમ્યેષુમસ્યતઃ
જે ગાયને દેવતાઓ માટે રાખેલી ધન કહે છે, તેના આસપાસ ભવ અને શર્વા ફરતા રહે છે અને તેને નિશાન બનાવે છે.
યો અસ્યા ઊધો ન વેદાથો અસ્યા સ્તનાન્ ઉત । ઉભયેનૈવાસ્મૈ દુહે દાતું ચેદશકદ્વશામ્
જેને ગાયના થણ કે ડીંચા વિશે ખબર નથી, છતાં દૂધ દોહવા ઈચ્છે છે, જો તે શકય હોય તો બંનેથી ગાય દોહે છે.
દુરદભ્નૈનમા શયે યાચિતાં ચ ન દિત્સતિ । નાસ્મૈ કામાઃ સમૃધ્યન્તે યામદત્ત્વા ચિકીર્ષતિ
જે ગાયથી દૂર રહે છે અને માગનારને આપતો નથી, તેના મનના ઇચ્છાઓ ક્યારેય પૂર્ણ થતી નથી, ભલે પછી આપવાની ઈચ્છા રાખે.
દેવા વશામયાચન્ મુખં કૃત્વા બ્રાહ્મણમ્ । તેષાં સર્વેષામદદદ્ધેડં ન્યેતિ માનુષઃ
દેવતાઓએ ગાય માગી, બ્રાહ્મણને તેનો મોઢું બનાવ્યું; બધાને 'હેડા' અવાજ આપ્યો, પણ માનવએ નહીં.
{૨૦} હેડં પશૂનાં ન્યેતિ બ્રાહ્મણેભ્યોઽદદદ્વશામ્ । દેવાનાં નિહિતં ભાગં મર્ત્યશ્ચેન્ નિપ્રિયાયતે
પશુઓને 'હેડા' અવાજ મળ્યો, પણ બ્રાહ્મણોને ગાય મળી; જો કોઈ મનુષ્ય દેવताओं માટે રાખેલો ભાગ લઈ લે, તો તે પ્રિય રહેતો નથી.
યદન્યે શતં યાચેયુર્બ્રાહ્મણા ગોપતિં વશામ્ । અથૈનાં દેવા અબ્રુવન્ન્ એવં હ વિદુષો વશા
જો બીજા બ્રાહ્મણો ગોપાલક પાસે સો ગાય માગે, તો દેવતાઓએ કહ્યું: 'ગાય તો જ્ઞાનીને જ મળે છે.'
ય એવં વિદુષેઽદત્ત્વાથાન્યેભ્યો દદદ્વશામ્ । દુર્ગા તસ્મા અધિષ્ઠાને પૃથિવી સહદેવતા
જે જ્ઞાનીને આપ્યા વિના બીજાને ગાય આપે છે, તેના પર પૃથ્વી અને દેવતાઓ સાથે મળીને મુશ્કેલી લાવે છે.
દેવા વશામયાચન્ યસ્મિન્ન્ અગ્રે અજાયત । તામેતાં વિદ્યાન્ નારદઃ સહ દેવૈરુદાજત
જેમના ઘરે ગાય પ્રથમ જન્મી, ત્યાં દેવતાઓએ ગાય માગી; નારદે તેને ઓળખી, દેવતાઓ સાથે તેને ઉછેરી.
અનપત્યમલ્પપશું વશા કૃણોતિ પૂરુષમ્ । બ્રાહ્મણૈશ્ચ યાચિતામથૈનાં નિપ્રિયાયતે
ગાય માણસને સંતાન વિના અને ઓછા પશુવાળો બનાવી દે છે; અને જ્યારે બ્રાહ્મણો માગે, ત્યારે એ માણસને પ્રિય રહેતી નથી.
અગ્નીષોમાભ્યાં કામાય મિત્રાય વરુણાય ચ । તેભ્યો યાચન્તિ બ્રાહ્મણાસ્તેષ્વા વૃશ્ચતેઽદદત્
ઇચ્છા માટે અગ્નિ, સોમ, મિત્ર અને વરુણ માટે બ્રાહ્મણો માગે છે; જે આપે છે, તે જ તેમા સુખી થાય છે.
યાવદસ્યા ગોપતિર્નોપશૃણુયાદૃચઃ સ્વયમ્ । ચરેદસ્ય તાવદ્ગોષુ નાસ્ય શ્રુત્વા ગૃહે વસેત્
જ્યાં સુધી ગોપાલક પોતે મંત્ર સાંભળતો નથી, ત્યાં સુધી એ ગાયોમાં ફરતો રહે; સાંભળ્યા પછી એ ઘરમાં ન રહે.
યો અસ્યા ઋચ ઉપશ્રુત્યાથ ગોષ્વચીચરત્। આયુશ્ચ તસ્ય ભૂતિં ચ દેવા વૃશ્ચન્તિ હીડિતાઃ
જે મંત્ર સાંભળી ને ગાયોમાં ફરતો રહે છે, દેવતાઓ તેની આયુષ્ય અને સમૃદ્ધિ દૂર કરી લે છે.
વશા ચરન્તી બહુધા દેવાનાં નિહિતો નિધિઃ । આવિષ્કૃણુષ્વ રૂપાણિ યદા સ્થામ જિઘાંસતિ
ગાય અનેક રીતે ફરતી રહે છે, એ દેવતાઓ માટે રાખેલું ધન છે; જયારે માલિક તેને મારવા ઈચ્છે, ત્યારે એ પોતાનું રૂપ બતાવે.
આવિરાત્માનં કૃણુતે યદા સ્થામ જિઘાંસતિ । અથો હ બ્રહ્મભ્યો વશા યાઞ્ચ્યાય કૃણુતે મનઃ
જ્યારે માલિક તેને મારવા ઈચ્છે છે, ત્યારે એ પોતે દેખાય છે; પછી એ બ્રાહ્મણો પાસે માગવાની ઈચ્છા રાખે છે.
{૨૧} મનસા સં કલ્પયતિ તદ્દેવામપિ ગચ્છતિ । તતો હ બ્રહ્માણો વશામુપપ્રયન્તિ યાચિતુમ્
મનુષ્ય જ્યારે મનથી ઈચ્છા કરે છે, ત્યારે એ દેવીને પામે છે; પછી બ્રાહ્મણો એની શક્તિ પાસે ભિક્ષા માંગવા આવે છે.
સ્વધાકારેણ પિતૃભ્યો યજ્ઞેન દેવતાભ્યઃ । દાનેન રાજન્યો વશાયા માતુર્હેડં ન ગચ્છતિ
પિતૃઓને સ્વધા આપવાથી, દેવતાઓને યજ્ઞથી અને દાનથી ક્ષત્રિય એ શક્તિ સુધી પહોંચે છે; પણ એ કદી પોતાની માતાની નિંદા પામતો નથી.
વશા માતા રાજન્યસ્ય તથા સંભૂતમગ્રશઃ । તસ્યા આહુરનર્પણં યદ્બ્રહ્મભ્યઃ પ્રદીયતે
ગાય ક્ષત્રિયની માતા છે, એટલે એ પહેલાં જન્મે છે; એમાંથી જે બ્રાહ્મણોને આપવામાં આવે છે, એ કદી રોકવું જોઈએ નહીં એવું કહેવાય છે.
યથાજ્યં પ્રગૃહીતમાલુમ્પેત્સ્રુચો અગ્નયે । એવા હ બ્રહ્મભ્યો વશામગ્નય આ વૃશ્ચતેઽદદત્
જેમ ઘી લઈને અગ્નિ માટે સુચીમાંથી અર્પણ કરવામાં આવે છે, તેમ ગાય પણ બ્રાહ્મણોને આપી અગ્નિ માટે દૂધ આપે છે.
પુરોડાશવત્સા સુદુઘા લોકેઽસ્મા ઉપ તિષ્ઠતિ । સાસ્મૈ સર્વાન્ કામાન્ વશા પ્રદદુષે દુહે
યજ્ઞમાં અર્પણ થતી પિંડ જેવી, ગાય આ દુનિયામાં ઉત્તમ દૂધ આપનારી બની ઊભી છે; એ પોતાના માલિકને સર્વે ઈચ્છાઓ પૂરી પાડે છે.
સર્વાન્ કામાન્ યમરાજ્યે વશા પ્રદદુષે દુહે । અથાહુર્નારકં લોકં નિરુન્ધાનસ્ય યાચિતામ્
યમરાજના રાજ્યમાં પણ ગાય સર્વે ઈચ્છાઓ પૂરી પાડે છે; પણ જે વ્યક્તિ માંગવામાં આવે ત્યારે ન આપે, તેને નરક લોક મળતો કહેવાય છે.
પ્રવીયમાના ચરતિ ક્રુદ્ધા ગોપતયે વશા । વેહતં મા મન્યમાનો મૃત્યોઃ પાશેષુ બધ્યતામ્
જ્યારે ગાયને હાંકી કાઢવામાં આવે છે, ત્યારે એ ગુસ્સે થઈ પોતાના માલિક માટે ફરતી રહે છે; અને વિચારે છે કે જે મને હાંકે છે, એ મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાઈ જાય.
યો વેહતં મન્યમાનોઽમા ચ પચતે વશામ્ । અપ્યસ્ય પુત્રાન્ પૌત્રાંશ્ચ યાચયતે બૃહસ્પતિઃ
જે વ્યક્તિ ગાયને હાંકી કાઢે છે અથવા એને માર્યા પછી રસોઈ કરે છે, તો બ્રહસ્પતિ પણ એની સંતાન અને પૌત્રો પાસે ભિક્ષા માંગે છે.
મહદેષાવ તપતિ ચરન્તી ગોષુ ગૌરપિ । અથો હ ગોપતયે વશાદદુષે વિષં દુહે
ગાયમાં મહાન તાપ છે, એ ગાયોમાં ફરતી સાચી ગાય છે; અને ગોપાલક માટે એમાંથી જ ઝેર નીકળી આવે છે.
પ્રિયં પશૂનાં ભવતિ યદ્બ્રહ્મભ્યઃ પ્રદીયતે । અથો વશાયાસ્તત્પ્રિયં યદ્દેવત્રા હવિઃ સ્યાત્
બ્રાહ્મણોને જે આપવામાં આવે છે, એ પશુઓને પ્રિય બને છે; અને ગાય માટે પણ એ જ પ્રિય છે, જે દેવતાઓ માટે હવન રૂપે અર્પણ થાય છે.
{૨૨} યા વશા ઉદકલ્પયન્ દેવા યજ્ઞાદુદેત્ય । તાસાં વિલિપ્ત્યં ભીમામુદાકુરુત નારદઃ
જે ગાયો દેવતાઓએ યજ્ઞમાંથી ઉત્પન્ન કરી તૈયાર કરી, એમાંથી નારદે ભયાનક લિપણ બનાવ્યું.
તાં દેવા અમીમાંસન્ત વશેયા૩ અવશેતિ । તામબ્રવીન્ નારદ એષા વશાનાં વશતમેતિ
દેવતાઓએ વિચાર્યું કે આ ગાય ભોગવવાની છે કે નહીં? ત્યારે નારદે કહ્યું: આ ગાયોમાં સૌથી વધુ ભોગવવાની છે.
કતિ નુ વશા નારદ યાસ્ત્વં વેત્થ મનુષ્યજાઃ । તાસ્ત્વા પૃચ્છામિ વિદ્વાંસં કસ્યા નાશ્નીયાદબ્રાહ્મણઃ
નારદ, માનવોમાં જન્મેલી કેટલી ગાયો તું જાણે છે? હે વિદ્વાન, હું તને પૂછું છું—કઈ ગાય એવી છે કે બ્રાહ્મણ સિવાય બીજાએ ન ખાવું જોઈએ?
વિલિપ્ત્યા બૃહસ્પતે યા ચ સૂતવશા વશા । તસ્યા નાશ્નીયાદબ્રાહ્મણો ય આશંસેત ભૂત્યામ્
હે બ્રહસ્પતિ, લિપણવાળી ગાય અને રથચાલકની ગાય—જે સુખ ઈચ્છે છે, એ બ્રાહ્મણ સિવાય બીજાએ એનું માંસ ન ખાવું જોઈએ.