પ્રાચ્યૈ ત્વા દિશેઽગ્નયેઽધિપતયેઽસિતાય રક્ષિત્ર આદિત્યાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
પૂર્વ દિશા તરફ, અગ્નિ દેવને, ભગવાનને, કાળી રક્ષકને, આદિત્યને અને તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
દક્ષિણાયૈ ત્વા દિશ ઇન્દ્રાયાધિપતયે તિરશ્ચિરાજયે રક્ષિત્રે યમાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
દક્ષિણ દિશા તરફ, ઇન્દ્ર દેવને, ભગવાનને, આડાં શાસકને, યમને અને તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
પ્રતીચ્યૈ ત્વા દિશે વરુણાયાધિપતયે પૃદાકવે રક્ષિત્રેઽન્નાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
પશ્ચિમ દિશા તરફ, વરુણ દેવને, ભગવાનને, વિભાજકને, અન્નના રક્ષકને અને તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
ઉદીચ્યૈ ત્વા દિશે સોમાયાધિપતયે સ્વજાય રક્ષિત્રેઽશન્યા ઇષુમત્યૈ । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
ઉત્તર દિશા તરફ, સોમ દેવને, ભગવાનને, સ્વયં જન્મેલા રક્ષકને, તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
ધ્રુવાયૈ ત્વા દિશે વિષ્ણવેઽધિપતયે કલ્માષગ્રીવાય રક્ષિત્ર ઓષધીભ્ય ઇષુમતીભ્યઃ । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
સ્થિર દિશા તરફ, વિષ્ણુ દેવને, ભગવાનને, કાળી ગળાવાળા રક્ષકને, ઔષધિઓને અને તીરસાધન ધરાવનારી ઔષધિઓને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
ઊર્ધ્વાયૈ ત્વા દિશે બૃહસ્પતયેઽધિપતયે શ્વિત્રાય રક્ષિત્રે વર્ષાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
ઊર્ધ્વ દિશા તરફ, બૃહસ્પતિ દેવને, ભગવાનને, સફેદ રક્ષકને, વરસાદ લાવનારા તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
દદામીત્યેવ બ્રૂયાદનુ ચૈનામભુત્સત । વશાં બ્રહ્મભ્યો યાચદ્ભ્યસ્તત્પ્રજાવદપત્યવત્
'હું આપું છું' એવું કહેવું જોઈએ અને પછી એનું સેવન કરવું જોઈએ. ગાયે બ્રાહ્મણોને માગનારને આપવી જોઈએ, જેથી એ સંતાનવંતી અને પુત્રવંતી બને છે.
પ્રજયા સ વિ ક્રીણીતે પશુભિશ્ચોપ દસ્યતિ । ય આર્ષેયેભ્યો યાચદ્ભ્યો દેવાનાં ગાં ન દિત્સતિ
જે ગાય આપે છે, તે સંતાન અને પશુઓ મેળવે છે. જે ઋષિઓને માગવા છતાં દેવોની ગાય આપતો નથી, તે દેવોથી વિયુક્ત થઈ જાય છે.
કૂટયાસ્ય સં શીર્યન્તે શ્લોણયા કાટમર્દતિ । બણ્ડયા દહ્યન્તે ગૃહાઃ કાણયા દીયતે સ્વમ્
એના શિંગડા મરામતથી તૂટી જાય છે, પૂંછડી લાકડાથી દબાઈ જાય છે, ઘર આગથી બળી જાય છે અને અંધ માણસ પોતાનું આપીને છૂટે છે.
વિલોહિતો અધિષ્ઠાનાચ્છક્નો વિન્દતિ ગોપતિમ્ । તથા વશાયાઃ સંવિદ્યં દુરદભ્ના હ્યુચ્યસે
લાલચટ્ટો એના આધારસ્થાનમાંથી રક્ષકને શોધી લે છે. એ રીતે ગાયનું સાચું જ્ઞાન મેળવવું મુશ્કેલ છે એવું કહેવાય છે.
પદોરસ્યા અધિષ્ઠાનાદ્વિક્લિન્દુર્નામ વિન્દતિ । અનામનાત્સં શીર્યન્તે યા મુખેનોપજિઘ્રતિ
એના પગના આધારથી 'વિકલિંદુ' નામ મળે છે. જે લોકો મોઢાથી એનું સૂંઘે છે, તેઓ નામ વગર નાશ પામે છે.
યો અસ્યાઃ કર્ણાવાસ્કુનોત્યા સ દેવેષુ વૃશ્ચતે । લક્ષ્મ કુર્વ ઇતિ મન્યતે કનીયઃ કૃણુતે સ્વમ્
જે એના કાન છિદ્રે છે, તે દેવોમાંથી વિયુક્ત થાય છે. એ માને છે કે 'હું નિશાની કરું', પણ નાનો પોતાનું લઈ જાય છે.
યદસ્યાઃ કસ્મૈ ચિદ્ભોગાય બાલાન્ કશ્ચિત્પ્રકૃન્તતિ । તતઃ કિશોરા મ્રિયન્તે વત્સાંશ્ચ ઘાતુકો વૃકઃ
જ્યારે કોઈ એના બચ્ચાંઓને આનંદ માટે કાપે છે, ત્યારે વાછરડા મરી જાય છે અને વાઘ બચ્ચાંઓને મારી નાખે છે.
યદસ્યા ગોપતૌ સત્યા લોમ ધ્વાઙ્ક્ષો અજીહિડત્। તતઃ કુમારા મ્રિયન્તે યક્ષ્મો વિન્દત્યનામનાત્
જ્યારે ઘુવડ એના રક્ષકના વાળ ખાય છે, ત્યારે છોકરાં મરી જાય છે અને બીમારી નામ વિનાના લોકોમાં ફેલાય છે.
યદસ્યાઃ પલ્પૂલનં શકૃદ્દાસી સમસ્યતિ । તતોઽપરૂપં જાયતે તસ્માદવ્યેષ્યદેનસઃ
જ્યારે દાસી એના ગોબરનો સ્વાદ લે છે, ત્યારે વિકૃત સંતાન જન્મે છે. તેથી પાપથી દૂર રહેવું જોઈએ.
જાયમાનાભિ જાયતે દેવાન્ત્સબ્રાહ્મણાન્ વશા । તસ્માદ્બ્રહ્મભ્યો દેયૈષા તદાહુઃ સ્વસ્ય ગોપનમ્
ગાય દેવો અને બ્રાહ્મણો સાથે જન્મે છે. તેથી એ બ્રાહ્મણોને આપવી જોઈએ, એમ કહેવાય છે કે એ પોતાના ઘરની રક્ષક છે.
{૧૯} ય એનાં વનિમાયન્તિ તેષાં દેવકૃતા વશા । બ્રહ્મજ્યેયં તદબ્રુવન્ ય એનાં નિપ્રિયાયતે
જે ગાયને જંગલમાંથી લાવે છે, તેમના માટે ગાય દેવો દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. એ બ્રહ્મા દ્વારા મેળવવાની કહેવાય છે, જે એને પ્રિય બનાવે છે.
ય આર્ષેયેભ્યો યાચદ્ભ્યો દેવાનાં ગાં ન દિત્સતિ । આ સ દેવેષુ વૃશ્ચતે બ્રાહ્મણાનાં ચ મન્યવે
જે ઋષિઓને માગવા છતાં દેવોની ગાય આપતો નથી, તે દેવોમાંથી અને બ્રાહ્મણોના સ્નેહમાંથી વિયુક્ત થઈ જાય છે.
યો અસ્ય સ્યાદ્વશાભોગો અન્યામિછેત તર્હિ સઃ । હિંસ્તે અદત્તા પુરુષં યાચિતાં ચ ન દિત્સતિ
જે તેનો માલિક હોય અને બીજું ઇચ્છે, એ આપેલા માણસને દુઃખ આપે છે અને માગનારને કશું આપતો નથી.
યથા શેવધિર્નિહિતો બ્રાહ્મણાનાં તથા વશા । તામેતદછાયન્તિ યસ્મિન્ કસ્મિંશ્ચ જાયતે
જેમ બ્રાહ્મણો માટે ધન છુપાવેલું હોય છે, એમ જ ગાય પણ છે; જેના ઘરે ગાય જન્મે છે, તેને બધા શોધે છે.
સ્વમેતદછાયન્તિ યદ્વશાં બ્રાહ્મણા અભિ । યથૈનાન્ અન્યસ્મિન્ જિનીયાદેવાસ્યા નિરોધનમ્
જ્યારે બ્રાહ્મણો ગાય પાસે આવે છે, ત્યારે તેઓ પોતાનું જ શોધે છે; જો કોઈ બીજું તેને જીતે, તો એ જ ગાય માટે બંધન બને છે.
ચરેદેવા ત્રૈહાયણાદવિજ્ઞાતગદા સતી । વશાં ચ વિદ્યાન્ નારદ બ્રાહ્મણાસ્તર્હ્યેષ્યાઃ
એ ગાય ત્રણ વર્ષ સુધી અજાણી બીમારી લઈને અજાણ્યા રીતે ફરતી રહે; નારદ, જ્યારે બ્રાહ્મણો ગાયને ઓળખે, ત્યારે એ તેમના પાસે આવે છે.
ય એનામવશામાહ દેવાનાં નિહિતં નિધિમ્ । ઉભૌ તસ્મૈ ભવાશર્વૌ પરિક્રમ્યેષુમસ્યતઃ
જે ગાયને દેવતાઓ માટે રાખેલી ધન કહે છે, તેના આસપાસ ભવ અને શર્વા ફરતા રહે છે અને તેને નિશાન બનાવે છે.
યો અસ્યા ઊધો ન વેદાથો અસ્યા સ્તનાન્ ઉત । ઉભયેનૈવાસ્મૈ દુહે દાતું ચેદશકદ્વશામ્
જેને ગાયના થણ કે ડીંચા વિશે ખબર નથી, છતાં દૂધ દોહવા ઈચ્છે છે, જો તે શકય હોય તો બંનેથી ગાય દોહે છે.
દુરદભ્નૈનમા શયે યાચિતાં ચ ન દિત્સતિ । નાસ્મૈ કામાઃ સમૃધ્યન્તે યામદત્ત્વા ચિકીર્ષતિ
જે ગાયથી દૂર રહે છે અને માગનારને આપતો નથી, તેના મનના ઇચ્છાઓ ક્યારેય પૂર્ણ થતી નથી, ભલે પછી આપવાની ઈચ્છા રાખે.
દેવા વશામયાચન્ મુખં કૃત્વા બ્રાહ્મણમ્ । તેષાં સર્વેષામદદદ્ધેડં ન્યેતિ માનુષઃ
દેવતાઓએ ગાય માગી, બ્રાહ્મણને તેનો મોઢું બનાવ્યું; બધાને 'હેડા' અવાજ આપ્યો, પણ માનવએ નહીં.
{૨૦} હેડં પશૂનાં ન્યેતિ બ્રાહ્મણેભ્યોઽદદદ્વશામ્ । દેવાનાં નિહિતં ભાગં મર્ત્યશ્ચેન્ નિપ્રિયાયતે
પશુઓને 'હેડા' અવાજ મળ્યો, પણ બ્રાહ્મણોને ગાય મળી; જો કોઈ મનુષ્ય દેવताओं માટે રાખેલો ભાગ લઈ લે, તો તે પ્રિય રહેતો નથી.
યદન્યે શતં યાચેયુર્બ્રાહ્મણા ગોપતિં વશામ્ । અથૈનાં દેવા અબ્રુવન્ન્ એવં હ વિદુષો વશા
જો બીજા બ્રાહ્મણો ગોપાલક પાસે સો ગાય માગે, તો દેવતાઓએ કહ્યું: 'ગાય તો જ્ઞાનીને જ મળે છે.'
ય એવં વિદુષેઽદત્ત્વાથાન્યેભ્યો દદદ્વશામ્ । દુર્ગા તસ્મા અધિષ્ઠાને પૃથિવી સહદેવતા
જે જ્ઞાનીને આપ્યા વિના બીજાને ગાય આપે છે, તેના પર પૃથ્વી અને દેવતાઓ સાથે મળીને મુશ્કેલી લાવે છે.
દેવા વશામયાચન્ યસ્મિન્ન્ અગ્રે અજાયત । તામેતાં વિદ્યાન્ નારદઃ સહ દેવૈરુદાજત
જેમના ઘરે ગાય પ્રથમ જન્મી, ત્યાં દેવતાઓએ ગાય માગી; નારદે તેને ઓળખી, દેવતાઓ સાથે તેને ઉછેરી.