ધર્તા ધ્રિયસ્વ ધરુણે પૃથિવ્યા અચ્યુતં ત્વા દેવતાશ્ચ્યાવયન્તુ । તં ત્વા દંપતી જીવન્તૌ જીવપુત્રાવુદ્વાસયાતઃ પર્યગ્નિધાનાત્
આધારે રાખ, પૃથ્વીના આધારમાં મજબૂત થા; દેવતાઓ તને તારી જગ્યાએથી હલાવશે નહીં. જીવતા દંપતી અને જીવતા પુત્રો તને અગ્નિના ઘેરાથી બહાર લઈ જાય છે.
સર્વાન્ત્સમાગા અભિજિત્ય લોકાન્ યાવન્તઃ કામાઃ સમતીતૃપસ્તાન્ । વિ ગાહેથામાયવનં ચ દર્વિરેકસ્મિન્ પાત્રે અધ્યુદ્ધરૈનમ્
બધા લોકોએ જીત્યા પછી, બધાં ઇચ્છાઓ પાર કર્યા પછી, તમે એક થયા છો. ઓ કડછો અને ડાવડી, એક જ વાસણમાં તેને ઊંચકીને લઈ જાવ.
ઉપ સ્તૃણીહિ પ્રથય પુરસ્તાદ્ઘૃતેન પાત્રમભિ ઘારયૈતત્। વાશ્રેવોસ્રા તરુણં સ્તનસ્યુમિમં દેવાસો અભિહિઙ્કૃણોત
આ પાત્રને આપણા આગળ પાથરો, તેને આગળથી વિશાળ બનાવો અને ઘીથી ચોપડો; આ પાત્ર પૂરું ભરાઈ જાય. જેમ ગાય પોતાના વાછરડાને દૂધ પીવડાવે છે, તેમ દેવતાઓ આ યુવાનને સ્તન પાસે બોલાવે.
ઉપાસ્તરીરકરો લોકમેતમુરુઃ પ્રથતામસમઃ સ્વર્ગઃ । તસ્મિં છ્રયાતૈ મહિષઃ સુપર્ણો દેવા એનં દેવતાભ્યઃ પ્ર યછાન્
પથારી બનાવનાર આ વિશાળ જગતને પાથરે, સ્વર્ગનું રાજ્ય સમાન ન હોય એટલું વિસ્તરે; એ પર મહિષ અને વિશાળ પાંખો ધરાવનાર આરામ કરે. હે દેવતાઓ, તેને દેવતાઓને અર્પણ કરો.
યદ્યજ્જાયા પચતિ ત્વત્પરઃપરઃ પતિર્વા જાયે ત્વત્તિરઃ । સં તત્સૃજેથાં સહ વાં તદસ્તુ સંપાદયન્તૌ સહ લોકમેકમ્
પત્ની કે પતિ કે બીજું કોઈ તમારા માટે જે પણ રાંધે, તમે બંને એ સાથે છોડો, એમ જ થાઓ; બંને મળીને કાર્ય કરો અને એક જ લોક પ્રાપ્ત કરો.
યાવન્તો અસ્યાઃ પૃથિવીં સચન્તે અસ્મત્પુત્રાઃ પરિ યે સંબભૂવુઃ । સર્વાંસ્તામુપ પાત્રે હ્વયેથાં નાભિં જાનાનાઃ શિશવઃ સમાયાન્
આ પૃથ્વી પર જે પણ આપણા પુત્રો છે અને આપણા આસપાસ જે જન્મ્યા છે, તેમને બધાને પાત્ર પાસે બોલાવો; નાભિ જાણીને, બધા બાળકો અહીં ભેગા થાય.
{૧૬} વસોર્યા ધારા મધુના પ્રપીના ઘૃતેન મિશ્રા અમૃતસ્ય નાભયઃ । સર્વાસ્તા અવ રુન્ધે સ્વર્ગઃ ષષ્ટ્યાં શરત્સુ નિધિપા અભીછાત્
ધનની ધારા, મધથી ભરપૂર, ઘી સાથે મિશ્રિત, અમૃતની નાભિઓ—સ્વર્ગ એ બધાને ઘેરી લે, ખજાનાના રક્ષકો તેમને સાઠ તીરમાં સંભાળે.
નિધિં નિધિપા અભ્યેનમિછાદનીશ્વરા અભિતઃ સન્તુ યેઽન્યે । અસ્માભિર્દત્તો નિહિતઃ સ્વર્ગસ્ત્રિભિઃ કાણ્ડૈસ્ત્રીન્ત્સ્વર્ગાન્ અરુક્ષત્
ખજાનાના રક્ષકો આ ખજાનાને ઢાંકી લે અને જે બીજા નિર્વલ છે, તેઓ આસપાસ રહે. આપણાથી મૂકાયેલું, સ્થાપિત કરેલું, સ્વર્ગ ત્રણ ગાંઠથી ત્રણ લોક સુધી પહોંચ્યું છે.
અગ્ની રક્ષસ્તપતુ યદ્વિદેવં ક્રવ્યાદ્પિશાચ ઇહ મા પ્ર પાસ્ત । નુદામ એનમપ રુધ્મો અસ્મદાદિત્યા એનમઙ્ગિરસઃ સચન્તામ્
અગ્નિ, યથાયોગ્ય, રાક્ષસને દહાવી નાખે; માંસ ખાવનાર, પિશાચ અહીં ન આવે. અમે તેને દૂર હાંકી કાઢીએ છીએ, આપણાથી અલગ રાખીએ છીએ; હે આદિત્યો, અંગિરસો તેની સાથે જોડાય.
આદિત્યેભ્યો અઙ્ગિરોભ્યો મધ્વિદં ઘૃતેન મિશ્રં પ્રતિ વેદયામિ । શુદ્ધહસ્તૌ બ્રાહ્મણસ્યાનિહત્યૈતં સ્વર્ગં સુકૃતાવપીતમ્
આદિત્યો અને અંગિરસોને હું મધ અને ઘીથી મિશ્રિત આ અર્પણ અર્પણ કરું છું. શુદ્ધ હાથે, બ્રાહ્મણ અક્ષત રહીને આ સ્વર્ગીય, સુંદર ભાગનો આનંદ માણે છે.
ઇદં પ્રાપમુત્તમં કાણ્ડમસ્ય યસ્માલ્લોકાત્પરમેષ્ઠી સમાપ । આ સિઞ્ચ સર્પિર્ઘૃતવત્સમઙ્ગ્ધ્યેષ ભાગો અઙ્ગિરસો નો અત્ર
હું આ શ્રેષ્ઠ ગાંઠ પ્રાપ્ત કરી છે, એ લોકમાંથી સર્વોચ્ચ અહીં પહોંચ્યો છે. ઘી ઢાળો, ઘીથી ચોપડો; આ અંગિરસોનો ભાગ આપણા વચ્ચે છે.
સત્યાય ચ તપસે દેવતાભ્યો નિધિં શેવધિં પરિ દદ્મ એતમ્ । મા નો દ્યૂતેઽવ ગાન્ મા સમિત્યાં મા સ્માન્યસ્મા ઉત્સૃજતા પુરા મત્
સત્ય અને તપ માટે, દેવતાઓને હું આ ખજાનો, આ શુભ ધન અર્પણ કરું છું. એ જુગારમાં ન ગુમાવાય, ન ઝઘડામાં જાય; આપણે ક્યારેય તેને ફેંકી ન દઈએ.
અહં પચામ્યહં દદામિ મમેદુ કર્મન્ કરુણેઽધિ જાયા । કૌમારો લોકો અજનિષ્ટ પુત્રોઽન્વારભેથાં વય ઉત્તરાવત્
હું રાંધું છું, હું આપું છું, કર્મ મારું છે; પત્ની દયા માટે જન્મે છે. યુવાન જગત જન્મે છે, પુત્ર જન્મે છે; તમે બંને તેને ઉછેરો, વૃદ્ધાવસ્થામાં આગળ વધો.
ન કિલ્બિષમત્ર નાધારો અસ્તિ ન યન્ મિત્રૈઃ સમમમાન એતિ । અનૂનં પાત્રં નિહિતં ન એતત્પક્તારં પક્વઃ પુનરા વિશાતિ
અહીં કોઈ પાપ નથી, કોઈ અછત નથી; મિત્રો સાથે તોલીને અહીં કંઈ આવતું નથી. મૂકાયેલું પાત્ર અધૂરું નથી; રાંધેલું ફરીથી રાંધનાર પાસે પાછું આવતું નથી.
પ્રિયં પ્રિયાણાં કૃણવામ તમસ્તે યન્તુ યતમે દ્વિષન્તિ । ધેનુરનડ્વાન્ વયોવય આયદેવ પૌરુષેયમપ મૃત્યું નુદન્તુ
પ્રિયને માટે પ્રિય બનાવીએ; જે દુશ્મન છે, તે પોતાની ઈચ્છાથી દૂર જાય. ગાય, દોરડા વિના, પોતાના વાછરડા સાથે, એ આ પુરુષને મૃત્યુથી બચાવે.
સમગ્નયઃ વિદુરન્યો અન્યં ય ઓષધીઃ સચતે યશ્ચ સિન્ધૂન્ । યાવન્તો દેવા દિવ્યાતપન્તિ હિરણ્યં જ્યોતિઃ પચતો બભૂવ
અગ્નિઓ એકબીજાને ઓળખે છે, જે ઔષધિઓનું અને નદીઓનું પાલન કરે છે તે પણ. જેટલા દેવતાઓ આકાશમાં તેજ આપે છે, સોનુ અને પ્રકાશ, એ બધું રાંધાઈ ગયું છે.
{૧૭} એષા ત્વચાં પુરુષે સં બભૂવાનગ્નાઃ સર્વે પશવો યે અન્યે । ક્ષત્રેણાત્માનં પરિ ધાપયાથોઽમોતં વાસો મુખમોદનસ્ય
આ મનુષ્યોની ત્વચા બની છે, બધા પશુઓ અને બીજા, અદહ્ય. રાજાશાહીથી પોતાને આવરી લો; આ વસ્ત્ર આનંદનું મુખ બની રહે.
યદક્ષેષુ વદા યત્સમિત્યાં યદ્વા વદા અનૃતં વિત્તકામ્યા । સમાનં તન્તુમભિ સમ્વસાનૌ તસ્મિન્ત્સર્વં શમલં સાદયાથઃ
તમે જુગારમાં જે કહો, ઝઘડામાં જે કહો, કે લાભ માટે જે અસત્ય બોલો—એક જ સૂત્ર પર રહેતાં, એમાં બધું દોષ શાંત થાય.
વર્ષં વનુષ્વાપિ ગચ્છ દેવાંસ્ત્વચો ધૂમં પર્યુત્પાતયાસિ । વિશ્વવ્યચા ઘૃતપૃષ્ઠો ભવિષ્યન્ત્સયોનિર્લોકમુપ યાહ્યેતમ્
વરસાદ સહન કરો, પાણીમાં પણ જાઓ; તમે દેવતાઓની ત્વચા, ધૂમ્ર, ઊંચે ઉઠાવો છો. સર્વત્ર ફેલાઈ, ઘીથી ચોપડાઈ, તમે રહેશો; સારું સ્થાન પામી, આ લોકમાં જાઓ.
તન્વં સ્વર્ગો બહુધા વિ ચક્રે યથા વિદ આત્મન્ન્ અન્યવર્ણામ્ । અપાજૈત્કૃષ્ણાં રુશતીં પુનાનો યા લોહિની તાં તે અગ્નૌ જુહોમિ
સ્વર્ગે શરીરને અનેક રીતે બનાવ્યું છે, જાણ્યા પ્રમાણે, વિવિધ રંગોથી. કાળાને શુદ્ધ કરીને, તેને ફરી તેજસ્વી બનાવે છે; જે લાલ છે, તે હું અગ્નિમાં અર્પણ કરું છું.
પ્રાચ્યૈ ત્વા દિશેઽગ્નયેઽધિપતયેઽસિતાય રક્ષિત્ર આદિત્યાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
પૂર્વ દિશા તરફ, અગ્નિ દેવને, ભગવાનને, કાળી રક્ષકને, આદિત્યને અને તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
દક્ષિણાયૈ ત્વા દિશ ઇન્દ્રાયાધિપતયે તિરશ્ચિરાજયે રક્ષિત્રે યમાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
દક્ષિણ દિશા તરફ, ઇન્દ્ર દેવને, ભગવાનને, આડાં શાસકને, યમને અને તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
પ્રતીચ્યૈ ત્વા દિશે વરુણાયાધિપતયે પૃદાકવે રક્ષિત્રેઽન્નાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
પશ્ચિમ દિશા તરફ, વરુણ દેવને, ભગવાનને, વિભાજકને, અન્નના રક્ષકને અને તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
ઉદીચ્યૈ ત્વા દિશે સોમાયાધિપતયે સ્વજાય રક્ષિત્રેઽશન્યા ઇષુમત્યૈ । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
ઉત્તર દિશા તરફ, સોમ દેવને, ભગવાનને, સ્વયં જન્મેલા રક્ષકને, તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
ધ્રુવાયૈ ત્વા દિશે વિષ્ણવેઽધિપતયે કલ્માષગ્રીવાય રક્ષિત્ર ઓષધીભ્ય ઇષુમતીભ્યઃ । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
સ્થિર દિશા તરફ, વિષ્ણુ દેવને, ભગવાનને, કાળી ગળાવાળા રક્ષકને, ઔષધિઓને અને તીરસાધન ધરાવનારી ઔષધિઓને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
ઊર્ધ્વાયૈ ત્વા દિશે બૃહસ્પતયેઽધિપતયે શ્વિત્રાય રક્ષિત્રે વર્ષાયેષુમતે । એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ । દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ
ઊર્ધ્વ દિશા તરફ, બૃહસ્પતિ દેવને, ભગવાનને, સફેદ રક્ષકને, વરસાદ લાવનારા તીરસાધન ધરાવનારને અમે આ અર્પણ કરીએ છીએ. એ અમારો રક્ષણ કરે, અમને સુરક્ષિત રાખે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં જે અમને મળ્યું છે, તે અમને બળહીનતા કે મૃત્યુ તરફ ન લઈ જાય, એ તેને અમારી તરફથી દૂર રાખે અને અમે પૂર્ણ પરિપક્વતા સાથે એક થાઈએ.
દદામીત્યેવ બ્રૂયાદનુ ચૈનામભુત્સત । વશાં બ્રહ્મભ્યો યાચદ્ભ્યસ્તત્પ્રજાવદપત્યવત્
'હું આપું છું' એવું કહેવું જોઈએ અને પછી એનું સેવન કરવું જોઈએ. ગાયે બ્રાહ્મણોને માગનારને આપવી જોઈએ, જેથી એ સંતાનવંતી અને પુત્રવંતી બને છે.
પ્રજયા સ વિ ક્રીણીતે પશુભિશ્ચોપ દસ્યતિ । ય આર્ષેયેભ્યો યાચદ્ભ્યો દેવાનાં ગાં ન દિત્સતિ
જે ગાય આપે છે, તે સંતાન અને પશુઓ મેળવે છે. જે ઋષિઓને માગવા છતાં દેવોની ગાય આપતો નથી, તે દેવોથી વિયુક્ત થઈ જાય છે.
કૂટયાસ્ય સં શીર્યન્તે શ્લોણયા કાટમર્દતિ । બણ્ડયા દહ્યન્તે ગૃહાઃ કાણયા દીયતે સ્વમ્
એના શિંગડા મરામતથી તૂટી જાય છે, પૂંછડી લાકડાથી દબાઈ જાય છે, ઘર આગથી બળી જાય છે અને અંધ માણસ પોતાનું આપીને છૂટે છે.
વિલોહિતો અધિષ્ઠાનાચ્છક્નો વિન્દતિ ગોપતિમ્ । તથા વશાયાઃ સંવિદ્યં દુરદભ્ના હ્યુચ્યસે
લાલચટ્ટો એના આધારસ્થાનમાંથી રક્ષકને શોધી લે છે. એ રીતે ગાયનું સાચું જ્ઞાન મેળવવું મુશ્કેલ છે એવું કહેવાય છે.