શિતિપદી સં પતત્વમિત્રાણામમૂઃ સિચઃ । મુહ્યન્ત્વદ્યામૂઃ સેના અમિત્રાણાં ન્યર્બુદે
તીક્ષ્ણ પગ વાળી એ શક્તિ દુશ્મનો પર પડો, એમને ગૂંચવણમાં નાખો; આજે દુશ્મનોની સૈન્યને અંધકારમાં મૂંઝાઈ જવા દો.
{૨૯} મૂઢા અમિત્રા ન્યર્બુદે જહ્યેષાં વરંવરમ્ । અનયા જહિ સેનયા
દુશ્મનો અંધકારમાં મૂંઝાઈ જાય, એમના પસંદ કરેલા વીર વારંવાર નાશ પામે; આ સૈન્યથી તું તેમને હરાવી નાખ.
યશ્ચ કવચી યશ્ચાકવચોઽમિત્રો યશ્ચાજ્મનિ । જ્યાપાશૈઃ કવચપાશૈરજ્મનાભિહતઃ શયામ્
દુશ્મન બખ્તરધારી હોય કે ન હોય, રથ પર હોય કે ન હોય, બધી રીતે બંધાયેલા ફાંસથી અને રથના બંધથી તે હરાઈને પડી રહે.
યે વર્મિણો યેઽવર્માણો અમિત્રા યે ચ વર્મિણઃ । સર્વાંસ્તામર્બુદે હતાં છ્વાનોઽદન્તુ ભૂમ્યામ્
જે દુશ્મનો બખ્તર પહેરેલા છે, જે નથી અને જે અડધા બખ્તરવાળા છે, એ બધાને અંધકારમાં માર્યા પછી ધરતી પર કૂતરા ખાઈ જાય.
યે રથિનો યે અરથા અસાદા યે ચ સાદિનઃ । સર્વાન્ અદન્તુ તાન્ હતાન્ ગૃધ્રાઃ શ્યેનાઃ પતત્રિણઃ
જે રથ પર સવાર છે, જે નથી, જે ઘોડા પર છે કે નથી, એ બધા મારેલા શત્રુઓને ગિધ, શ્યેન અને અન્ય શિકારી પક્ષીઓ ખાઈ જાય.
સહસ્રકુણપા શેતામામિત્રી સેના સમરે વધાનામ્ । વિવિદ્ધા કકજાકૃતા
યુદ્ધમાં મારેલી દુશ્મન સૈન્ય હજારો લાશોના ઢગલા બની જાય, અને કાકડીઓએ છીણી નાખી હોય.
મર્માવિધં રોરુવતં સુપર્ણૈરદન્તુ દુશ્ચિતં મૃદિતં શયાનમ્ । ય ઇમાં પ્રતીચીમાહુતિમમિત્રો નો યુયુત્સતિ
જેઓના મુખ્ય અંગો ઘાયલ થયા છે, જે રડતા પડ્યા છે, એમને મોટા પક્ષીઓ ખાઈ જાય; જે દુશ્મન અમારી પશ્ચિમ દિશાની આ આહુતિનો વિરોધ કરે છે.
યાં દેવા અનુતિષ્ઠન્તિ યસ્યા નાસ્તિ વિરાધનમ્ । તયેન્દ્રો હન્તુ વૃત્રહા વજ્રેણ ત્રિષન્ધિના
જે આહુતિને દેવતાઓ સ્વીકારે છે, જેને કોઈ રોકી શકતું નથી, એ આહુતિને વજ્રધારી, વૃત્રનાશક ઇન્દ્ર ત્રિકોણ વજ્રથી નાશ કરે.
12.1 સત્યં બૃહદૃતમુગ્રં દીક્ષા તપો બ્રહ્મ યજ્ઞઃ પૃથિવીં ધારયન્તિ । સા નો ભૂતસ્ય ભવ્યસ્ય પત્ન્યુરું લોકં પૃથિવી નઃ કૃણોતુ
સત્ય, મહાનતા, નિયમ, શક્તિ, દિક્ષા, તપ, જ્ઞાન અને યજ્ઞ ધરતીને ધારે છે; એ વિશાળ ધરતી, જે ભૂતકાળ અને ભવિષ્યમાં અમારી સાથી છે, અમને વિશાળ જગ્યા આપે.
અસંબાધં મધ્યતો માનવાનાં યસ્યા ઉદ્વતઃ પ્રવતઃ સમં બહુ । નાનાવીર્યા ઓષધીર્યા બિભર્તિ પૃથિવી નઃ પ્રથતાં રાધ્યતાં નઃ
જેની વચ્ચે માનવો માટે અવરોધ નથી, જેના ટેકરીઓ અને ખીણો સમાન અને ભરપૂર છે, જે અનેક ગુણવાળી ઔષધિઓ ધરાવે છે—એ ધરતી અમને વિસ્તારે અને ધન આપે.
યસ્યાં સમુદ્ર ઉત સિન્ધુરાપો યસ્યામન્નં કૃષ્ટયઃ સંબભૂવુઃ । યસ્યામિદં જિન્વતિ પ્રાણદેજત્સા નો ભૂમિઃ પૂર્વપેયે દધાતુ
જેની ઉપર સમુદ્ર, નદીઓ અને પાણી રહે છે, જેના પર અનાજ અને લોકો ઉત્પન્ન થયા છે, જેમાં આ જગત ચાલે છે અને શ્વાસે છે—એ ધરતી અમને શ્રેષ્ઠ સ્થાન આપે.
યસ્યાશ્ચતસ્રઃ પ્રદિશઃ પૃથિવ્યા યસ્યામન્નં કૃષ્ટયઃ સંબભૂવુઃ । યા બિભર્તિ બહુધા પ્રાણદેજત્સા નો ભૂમિર્ગોષ્વપ્યન્ને દધાતુ
જેની ચાર દિશાઓ ધરતી છે, જેના પર અનાજ અને લોકો ઉત્પન્ન થયા છે, જે અનેક રીતે જીવ ધરાવે છે—એ ધરતી અમને ગાયો અને અનાજમાં સ્થાન આપે.
યસ્યાં પૂર્વે પૂર્વજના વિચક્રિરે યસ્યાં દેવા અસુરાન્ અભ્યવર્તયન્ । ગવામશ્વાનાં વયસશ્ચ વિષ્ઠા ભગં વર્ચઃ પૃથિવી નો દધાતુ
જેની ઉપર પૂર્વજોએ પોતાના કર્મ કર્યા, જ્યાં દેવોએ અસુરોને હરાવ્યા, એ ધરતી અમને ગાયો, ઘોડા અને સંતાનનું ધન, બળ અને યશ આપે.
વિશ્વંભરા વસુધાની પ્રતિષ્ઠા હિરણ્યવક્ષા જગતો નિવેશની । વૈશ્વાનરં બિભ્રતી ભૂમિરગ્નિમિન્દ્રઋષભા દ્રવિણે નો દધાતુ
સર્વને પોષતી, ધનથી ભરપૂર, મજબૂત આધાર, સુવર્ણવક્ષસ્થળ ધરાવતી, જગતનું નિવાસસ્થાન, વૈશ્વાનર અગ્નિને ધારણ કરતી ધરતી, ઇન્દ્ર અને દેવોમાં વૃષભ સાથે, અમને ધન આપે.
યાં રક્ષન્ત્યસ્વપ્ના વિશ્વદાનીં દેવા ભૂમિં પૃથિવીમપ્રમાદમ્ । સા નો મધુ પ્રિયં દુહામથો ઉક્ષતુ વર્ચસા
જે ધરતીને નિદ્રાહીન દેવતાઓ રક્ષે છે, સર્વને આપનારી, અવિનાશી ધરતી, એ અમને મધુર અને પ્રિય દૂધ આપે અને અમને તેજથી પોષે.
યાર્ણવેઽધિ સલિલમગ્ર આસીત્યાં માયાભિરન્વચરન્ મનીષિણઃ । યસ્યા હૃદયં પરમે વ્યોમન્ત્સત્યેનાવૃતમમૃતં પૃથિવ્યાઃ । સા નો ભૂમિસ્ત્વિષિં બલં રાષ્ટ્રે દધાતૂત્તમે
જેની ઉપર પ્રારંભે દરિયાની અંદર પાણી હતું, જેને વિદ્વાનો પોતાના મનથી શોધતા, જેના હૃદય પરમ આકાશમાં છે અને સત્ય તથા અમરત્વથી ઢંકાયેલું છે—એ ધરતી અમને શ્રેષ્ઠ રાજ્યમાં બળ અને શક્તિ આપે.
યસ્યામાપઃ પરિચરાઃ સમાનીરહોરાત્રે અપ્રમાદં ક્ષરન્તિ । સા નો ભૂમિર્ભૂરિધારા પયો દુહામથો ઉક્ષતુ વર્ચસા
જેની ઉપર પાણી સતત વહે છે, દિવસ-રાત ક્યારેય અટકતા નથી—એ ધરતી અમને ઘણાં પ્રવાહોથી દૂધ આપે અને અમને તેજથી પોષે.
યામશ્વિનાવમિમાતાં વિષ્ણુર્યસ્યાં વિચક્રમે । ઇન્દ્રો યાં ચક્ર આત્મનેઽનમિત્રાં શચીપતિઃ । સા નો ભૂમિર્વિ સૃજતાં માતા પુત્રાય મે પયઃ
જેને અશ્વિનીકુમારો માપી ગયા, જેમાં વિષ્ણુએ પગલાં મૂક્યાં, જેને ઇન્દ્રે પોતાના માટે અજય બનાવ્યું, એ ધરતી માતા પોતાના દૂધથી પોતાના સંતાનને પોષે.
{૧} ગિરયસ્તે પર્વતા હિમવન્તોઽરણ્યં તે પૃથિવિ સ્યોનમસ્તુ । બભ્રું કૃષ્ણાં રોહિણીં વિશ્વરૂપાં ધ્રુવાં ભૂમિં પૃથિવીમિન્દ્રગુપ્તામ્ । અજીતોઽહતો અક્ષતોઽધ્યષ્ઠાં પૃથિવીમહમ્
હે પૃથ્વી, તારા પહાડો એ તારા શિખરો છે, તારા હિમવંત પર્વતો અને તારા જંગલો છે; પૃથ્વી અમારે માટે સુખદાયી બને. રંગબેરંગી, કાળી, લાલ, અનેક રૂપો ધરાવતી, અડગ, ઇન્દ્ર દ્વારા રક્ષિત પૃથ્વી — જે અજેય, અખંડિત અને અપરાજિત છે — એ પૃથ્વી પર હું ઊભો છું.
યત્તે મધ્યં પૃથિવિ યચ્ચ નભ્યં યાસ્ત ઊર્જસ્તન્વઃ સંબભૂવુઃ । તાસુ નો ધેહ્યભિ નઃ પવસ્વ માતા ભૂમિઃ પુત્રો અહં પૃથિવ્યાઃ પર્જન્યઃ પિતા સ ઉ નઃ પિપર્તુ
હે પૃથ્વી, તારો મધ્ય ભાગ, તારો નાભિ, અને તારા શરીરમાંથી ઉદ્ભવેલી શક્તિઓ — એ બધામાં અમને સ્થિર કર, અમારે ઉપર તું વહે; પૃથ્વી એ માતા છે, હું પૃથ્વીનો પુત્ર છું; પરજન્ય પિતા છે — તે અમને પૂર્ણતા આપે.
યસ્યાં વેદિં પરિગૃહ્ણન્તિ ભૂમ્યાં યસ્યાં યજ્ઞં તન્વતે વિશ્વકર્માણઃ । યસ્યાં મીયન્તે સ્વરવઃ પૃથિવ્યામૂર્ધ્વાઃ શુક્રા આહુત્યાઃ પુરસ્તાત્। સા નો ભૂમિર્વર્ધયદ્વર્ધમાના
જે પૃથ્વી પર યજ્ઞવેદી સ્થાપે છે, જેમાં સર્વકર્મા યજ્ઞ ફેલાવે છે; જેમાં ગાયકોએ પોતાના સ્તુતિગાન માપ્યા છે, જેમાં તેજસ્વી આહુતિઓ ઉપર તરફ જાય છે — એ સતત વધતી રહેતી પૃથ્વી અમને પણ વૃદ્ધિ આપે.
યો નો દ્વેષત્પૃથિવિ યઃ પૃતન્યાદ્યોઽભિદાસાન્ મનસા યો વધેન । તં નો ભૂમે રન્ધય પૂર્વકૃત્વરિ
હે પૃથ્વી, જે અમારો દ્વેષ કરે છે, અમારો શત્રુ છે, જે મનથી કે હિંસાથી અમને નુકસાન પહોંચાડે છે — એવાં લોકોને, જેમ પૂર્વજોએ કર્યું, તેમ તું અમારે માટે બાંધી દે.
ત્વજ્જાતાસ્ત્વયિ ચરન્તિ મર્ત્યાસ્ત્વં બિભર્ષિ દ્વિપદસ્ત્વં ચતુષ્પદઃ । તવેમે પૃથિવિ પઞ્ચ માનવા યેભ્યો જ્યોતિરમૃતં મર્ત્યેભ્ય ઉદ્યન્ત્સૂર્યો રશ્મિભિરાતનોતિ
તેથી જન્મેલા મનુષ્યો તારી ઉપર ચાલે છે; તું બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાને વહન કરે છે. પૃથ્વી, આ પાંચ જાતિના મનુષ્યો તારા છે, જેમ માટે અમર પ્રકાશ, એટલે કે સૂર્ય, પોતાના કિરણો ફેલાવે છે.
તા નઃ પ્રજાઃ સં દુહ્રતાં સમગ્રા વાચો મધુ પૃથિવિ ધેહિ મહ્યમ્
અમારી સંતાન એકતા અને પૂર્ણતા પામે; હે પૃથ્વી, મારા અંદર મીઠી વાણી સ્થાપિત કર.
વિશ્વસ્વં માતરમોષધીનાં ધ્રુવાં ભૂમિં પૃથિવીં ધર્મણા ધૃતામ્ । શિવાં સ્યોનામનુ ચરેમ વિશ્વહા
તું તમામ ઔષધિઓની માતા છે, ધર્મથી સ્થિર રહેલી પૃથ્વી છે; હે સર્વને આધાર આપનારી, અમે તારી ઉપર સુખ અને સલામતીથી ચાલીએ.
મહત્સધસ્થં મહતી બભૂવિથ મહાન્ વેગ એજથુર્વેપથુષ્ટે । મહાંસ્ત્વેન્દ્રો રક્ષત્યપ્રમાદમ્ । સા નો ભૂમે પ્ર રોચય હિરણ્યસ્યેવ સંદૃશિ મા નો દ્વિક્ષત કશ્ચન
તું વિશાળ નિવાસસ્થાનમાં મહાન બની છે, તું શક્તિશાળી છે, તું જોરથી હલનચલન કરે છે, ઝડપથી કંપે છે; મહાન ઇન્દ્ર તારી રક્ષા કરે છે. હે પૃથ્વી, તું અમારે માટે સોનાની જેમ તેજ આપે; કોઈ અમને નુકસાન ન પહોંચાડે.
અગ્નિર્ભૂમ્યામોષધીષ્વગ્નિમાપો બિભ્રત્યગ્નિરશ્મસુ । અગ્નિરન્તઃ પુરુષેષુ ગોષ્વશ્વેષ્વગ્નયઃ
અગ્નિ પૃથ્વીમાં છે, ઔષધિઓમાં છે; જળમાં અગ્નિ છે, કિરણોમાં અગ્નિ છે; મનુષ્યોમાં, ગાયોમાં, ઘોડાઓમાં પણ અગ્નિ છે — અગ્નિ સર્વત્ર છે.
અગ્નિર્દિવ આ તપત્યગ્નેર્દેવસ્યોર્વન્તરિક્ષમ્ । અગ્નિં મર્તાસ ઇન્ધતે હવ્યવાહં ઘૃતપ્રિયમ્
અગ્નિ આકાશમાંથી પ્રજ્વલિત થાય છે; દેવરૂપ અગ્નિથી મધ્યલોક વિશાળ બને છે. મનુષ્યો હવન માટે પ્રિય ઘીથી અગ્નિને પ્રગટાવે છે.
{૨} અગ્નિવાસાઃ પૃથિવ્યસિતજ્ઞૂસ્ત્વિષીમન્તં સંશિતં મા કૃણોતુ
અગ્નિના વસ્ત્રમાં રહેલી, પૃથ્વીની કાળાશ જાણનારી, એ blazing શક્તિથી અમને તું તીખા ન બનાવે.
ભૂમ્યાં દેવેભ્યો દદતિ યજ્ઞં હવ્યમરંકૃતમ્ । ભૂમ્યાં મનુષ્યા જીવન્તિ સ્વધયાન્નેન મર્ત્યાઃ । સા નો ભૂમિઃ પ્રાણમાયુર્દધાતુ જરદષ્ટિં મા પૃથિવી કૃણોતુ
પૃથ્વી પર દેવોને યજ્ઞ અર્પણ થાય છે, શુદ્ધ આહુતિ આપવામાં આવે છે; પૃથ્વી પર મનુષ્યો જીવંત રહે છે, મરનારાઓ પોતાનું અન્ન ભોગવે છે. એ પૃથ્વી અમને શ્વાસ અને આયુષ્ય આપે; પૃથ્વી અમને વૃદ્ધ અને નિર્વીર્ય ન બનાવે.