બૃહસ્પતિરાઙ્ગિરસ ઋષયો બ્રહ્મસંશિતાઃ । અસુરક્ષયણં વધં ત્રિષન્ધિં દિવ્યાશ્રયન્
બૃહસ્પતિ, આંગિરસ અને ઋષિઓ, જેઓ જ્ઞાનમાં નિપુણ છે, એ ત્રિષંધિના અસુરનાશક વીજળીના શસ્ત્રને ધારણ કરે છે.
{૨૮} યેનાસૌ ગુપ્ત આદિત્ય ઉભાવિન્દ્રશ્ચ તિષ્ઠતઃ । ત્રિષન્ધિં દેવા અભજન્તૌજસે ચ બલાય ચ
જે શક્તિથી સૂર્ય અને ઇન્દ્ર બંને સુરક્ષિત અને સ્થિર રહે છે—એ ત્રિષંધિને દેવતાઓએ બળ અને શક્તિ માટે વહેંચી છે.
સર્વાંલ્લોકાન્ત્સમજયન્ દેવા આહુત્યાનયા । બૃહસ્પતિરાઙ્ગિરસો વજ્રં યમસિઞ્ચતાસુરક્ષયણં વધમ્
આ આહુતિથી દેવતાઓએ બધા લોક જીત્યા; બૃહસ્પતિ અને આંગિરસોએ ત્રિષંધિના અસુરનાશક વીજળીના શસ્ત્રને વહાવી દીધું.
બૃહસ્પતિરાઙ્ગિરસો વજ્રં યમસિઞ્ચતાસુરક્ષયણં વધમ્ । તેનાહમમૂં સેનાં નિ લિમ્પામિ બૃહસ્પતેઽમિત્રાન્ હન્મ્યોજસા
બૃહસ્પતિ અને આંગિરસોએ ત્રિષંધિના અસુરનાશક વીજળીના શસ્ત્રને વહાવી દીધું; એ શક્તિથી, હે બૃહસ્પતિ, હું આ સેના પર લિપ્ત કરું છું અને બળથી દુશ્મનોને નાશ કરું છું.
સર્વે દેવા અત્યાયન્તિ યે અશ્નન્તિ વષટ્કૃતમ્ । ઇમાં જુષધ્વમાહુતિમિતો જયત મામુતઃ
બધા દેવતાઓ, જે વષટ્કાર સાથેની આહુતિ ગ્રહણ કરે છે, અહીં આવે; આ આહુતિથી પ્રસન્ન થાઓ અને અહીં તથા પરલોકમાં મારા માટે વિજય લાવો.
સર્વે દેવા અત્યાયન્તુ ત્રિષન્ધેરાહુતિઃ પ્રિયા । સંધાં મહતીં રક્ષત યયાગ્રે અસુરા જિતાઃ
બધા દેવતાઓ આવે, ત્રિષંધિની પ્રિય આહુતિ ગ્રહણ કરે; એ મહાન સંધિને રક્ષો, જેના દ્વારા પહેલાં અસુરો જીતાયા હતા.
વાયુરમિત્રાણામિષ્વગ્રાણ્યાઞ્ચતુ । ઇન્દ્ર એષાં બાહૂન્ પ્રતિ ભનક્તુ મા શકન્ પ્રતિધામિષુમ્ । આદિત્ય એષામસ્ત્રં વિ નાશયતુ ચન્દ્રમા યુતામગતસ્ય પન્થામ્
વાયુ દુશ્મનોના બાણ પાછા ફેરવે; ઇન્દ્ર તેમના હાથ તોડી નાખે, તેઓ અમને નિશાન બનાવી ન શકે; આદિત્ય તેમના શસ્ત્રો નાશ કરે અને ચંદ્રમાએ તેમને એ માર્ગે લઈ જાય, જ્યાંથી પાછા ફરવું શક્ય ન હોય.
યદિ પ્રેયુર્દેવપુરા બ્રહ્મ વર્માણિ ચક્રિરે । તનૂપાનં પરિપાણં કૃણ્વાના યદુપોચિરે સર્વં તદરસં કૃધિ
જો પ્રાચીન દેવતાઓએ પ્રાર્થનાને પોતાનું કવચ બનાવીને, શરીરને રક્ષણ અને આવરણ બનાવી આગળ વધ્યા હોય, તો તેઓ જે કંઈ પણ સામે આવ્યા, તે બધું તું નિર્બળ કરી દે.
ક્રવ્યાદાનુવર્તયન્ મૃત્યુના ચ પુરોહિતમ્ । ત્રિષન્ધે પ્રેહિ સેનયા જયામિત્રાન્ પ્ર પદ્યસ્વ
માંસખોરો પાછળ ચાલે છે અને મૃત્યુ પુરોહિત છે, ત્રિષંધિ, તું સેના સાથે આગળ વધ, દુશ્મનોને જીત અને આગળ વધ.
ત્રિષન્ધે તમસા ત્વમમિત્રાન્ પરિ વારય । પૃષદાજ્યપ્રણુત્તાનાં મામીષાં મોચિ કશ્ચન
ત્રિષંધિ, તું અંધકારથી દુશ્મનોને ઘેરી લે; જેમણે ઘી અર્પણ કર્યું નથી, એમાંથી કોઈ પણ મારા સુધી ન પહોંચે.
શિતિપદી સં પતત્વમિત્રાણામમૂઃ સિચઃ । મુહ્યન્ત્વદ્યામૂઃ સેના અમિત્રાણાં ન્યર્બુદે
તીક્ષ્ણ પગ વાળી એ શક્તિ દુશ્મનો પર પડો, એમને ગૂંચવણમાં નાખો; આજે દુશ્મનોની સૈન્યને અંધકારમાં મૂંઝાઈ જવા દો.
{૨૯} મૂઢા અમિત્રા ન્યર્બુદે જહ્યેષાં વરંવરમ્ । અનયા જહિ સેનયા
દુશ્મનો અંધકારમાં મૂંઝાઈ જાય, એમના પસંદ કરેલા વીર વારંવાર નાશ પામે; આ સૈન્યથી તું તેમને હરાવી નાખ.
યશ્ચ કવચી યશ્ચાકવચોઽમિત્રો યશ્ચાજ્મનિ । જ્યાપાશૈઃ કવચપાશૈરજ્મનાભિહતઃ શયામ્
દુશ્મન બખ્તરધારી હોય કે ન હોય, રથ પર હોય કે ન હોય, બધી રીતે બંધાયેલા ફાંસથી અને રથના બંધથી તે હરાઈને પડી રહે.
યે વર્મિણો યેઽવર્માણો અમિત્રા યે ચ વર્મિણઃ । સર્વાંસ્તામર્બુદે હતાં છ્વાનોઽદન્તુ ભૂમ્યામ્
જે દુશ્મનો બખ્તર પહેરેલા છે, જે નથી અને જે અડધા બખ્તરવાળા છે, એ બધાને અંધકારમાં માર્યા પછી ધરતી પર કૂતરા ખાઈ જાય.
યે રથિનો યે અરથા અસાદા યે ચ સાદિનઃ । સર્વાન્ અદન્તુ તાન્ હતાન્ ગૃધ્રાઃ શ્યેનાઃ પતત્રિણઃ
જે રથ પર સવાર છે, જે નથી, જે ઘોડા પર છે કે નથી, એ બધા મારેલા શત્રુઓને ગિધ, શ્યેન અને અન્ય શિકારી પક્ષીઓ ખાઈ જાય.
સહસ્રકુણપા શેતામામિત્રી સેના સમરે વધાનામ્ । વિવિદ્ધા કકજાકૃતા
યુદ્ધમાં મારેલી દુશ્મન સૈન્ય હજારો લાશોના ઢગલા બની જાય, અને કાકડીઓએ છીણી નાખી હોય.
મર્માવિધં રોરુવતં સુપર્ણૈરદન્તુ દુશ્ચિતં મૃદિતં શયાનમ્ । ય ઇમાં પ્રતીચીમાહુતિમમિત્રો નો યુયુત્સતિ
જેઓના મુખ્ય અંગો ઘાયલ થયા છે, જે રડતા પડ્યા છે, એમને મોટા પક્ષીઓ ખાઈ જાય; જે દુશ્મન અમારી પશ્ચિમ દિશાની આ આહુતિનો વિરોધ કરે છે.
યાં દેવા અનુતિષ્ઠન્તિ યસ્યા નાસ્તિ વિરાધનમ્ । તયેન્દ્રો હન્તુ વૃત્રહા વજ્રેણ ત્રિષન્ધિના
જે આહુતિને દેવતાઓ સ્વીકારે છે, જેને કોઈ રોકી શકતું નથી, એ આહુતિને વજ્રધારી, વૃત્રનાશક ઇન્દ્ર ત્રિકોણ વજ્રથી નાશ કરે.
12.1 સત્યં બૃહદૃતમુગ્રં દીક્ષા તપો બ્રહ્મ યજ્ઞઃ પૃથિવીં ધારયન્તિ । સા નો ભૂતસ્ય ભવ્યસ્ય પત્ન્યુરું લોકં પૃથિવી નઃ કૃણોતુ
સત્ય, મહાનતા, નિયમ, શક્તિ, દિક્ષા, તપ, જ્ઞાન અને યજ્ઞ ધરતીને ધારે છે; એ વિશાળ ધરતી, જે ભૂતકાળ અને ભવિષ્યમાં અમારી સાથી છે, અમને વિશાળ જગ્યા આપે.
અસંબાધં મધ્યતો માનવાનાં યસ્યા ઉદ્વતઃ પ્રવતઃ સમં બહુ । નાનાવીર્યા ઓષધીર્યા બિભર્તિ પૃથિવી નઃ પ્રથતાં રાધ્યતાં નઃ
જેની વચ્ચે માનવો માટે અવરોધ નથી, જેના ટેકરીઓ અને ખીણો સમાન અને ભરપૂર છે, જે અનેક ગુણવાળી ઔષધિઓ ધરાવે છે—એ ધરતી અમને વિસ્તારે અને ધન આપે.
યસ્યાં સમુદ્ર ઉત સિન્ધુરાપો યસ્યામન્નં કૃષ્ટયઃ સંબભૂવુઃ । યસ્યામિદં જિન્વતિ પ્રાણદેજત્સા નો ભૂમિઃ પૂર્વપેયે દધાતુ
જેની ઉપર સમુદ્ર, નદીઓ અને પાણી રહે છે, જેના પર અનાજ અને લોકો ઉત્પન્ન થયા છે, જેમાં આ જગત ચાલે છે અને શ્વાસે છે—એ ધરતી અમને શ્રેષ્ઠ સ્થાન આપે.
યસ્યાશ્ચતસ્રઃ પ્રદિશઃ પૃથિવ્યા યસ્યામન્નં કૃષ્ટયઃ સંબભૂવુઃ । યા બિભર્તિ બહુધા પ્રાણદેજત્સા નો ભૂમિર્ગોષ્વપ્યન્ને દધાતુ
જેની ચાર દિશાઓ ધરતી છે, જેના પર અનાજ અને લોકો ઉત્પન્ન થયા છે, જે અનેક રીતે જીવ ધરાવે છે—એ ધરતી અમને ગાયો અને અનાજમાં સ્થાન આપે.
યસ્યાં પૂર્વે પૂર્વજના વિચક્રિરે યસ્યાં દેવા અસુરાન્ અભ્યવર્તયન્ । ગવામશ્વાનાં વયસશ્ચ વિષ્ઠા ભગં વર્ચઃ પૃથિવી નો દધાતુ
જેની ઉપર પૂર્વજોએ પોતાના કર્મ કર્યા, જ્યાં દેવોએ અસુરોને હરાવ્યા, એ ધરતી અમને ગાયો, ઘોડા અને સંતાનનું ધન, બળ અને યશ આપે.
વિશ્વંભરા વસુધાની પ્રતિષ્ઠા હિરણ્યવક્ષા જગતો નિવેશની । વૈશ્વાનરં બિભ્રતી ભૂમિરગ્નિમિન્દ્રઋષભા દ્રવિણે નો દધાતુ
સર્વને પોષતી, ધનથી ભરપૂર, મજબૂત આધાર, સુવર્ણવક્ષસ્થળ ધરાવતી, જગતનું નિવાસસ્થાન, વૈશ્વાનર અગ્નિને ધારણ કરતી ધરતી, ઇન્દ્ર અને દેવોમાં વૃષભ સાથે, અમને ધન આપે.
યાં રક્ષન્ત્યસ્વપ્ના વિશ્વદાનીં દેવા ભૂમિં પૃથિવીમપ્રમાદમ્ । સા નો મધુ પ્રિયં દુહામથો ઉક્ષતુ વર્ચસા
જે ધરતીને નિદ્રાહીન દેવતાઓ રક્ષે છે, સર્વને આપનારી, અવિનાશી ધરતી, એ અમને મધુર અને પ્રિય દૂધ આપે અને અમને તેજથી પોષે.
યાર્ણવેઽધિ સલિલમગ્ર આસીત્યાં માયાભિરન્વચરન્ મનીષિણઃ । યસ્યા હૃદયં પરમે વ્યોમન્ત્સત્યેનાવૃતમમૃતં પૃથિવ્યાઃ । સા નો ભૂમિસ્ત્વિષિં બલં રાષ્ટ્રે દધાતૂત્તમે
જેની ઉપર પ્રારંભે દરિયાની અંદર પાણી હતું, જેને વિદ્વાનો પોતાના મનથી શોધતા, જેના હૃદય પરમ આકાશમાં છે અને સત્ય તથા અમરત્વથી ઢંકાયેલું છે—એ ધરતી અમને શ્રેષ્ઠ રાજ્યમાં બળ અને શક્તિ આપે.
યસ્યામાપઃ પરિચરાઃ સમાનીરહોરાત્રે અપ્રમાદં ક્ષરન્તિ । સા નો ભૂમિર્ભૂરિધારા પયો દુહામથો ઉક્ષતુ વર્ચસા
જેની ઉપર પાણી સતત વહે છે, દિવસ-રાત ક્યારેય અટકતા નથી—એ ધરતી અમને ઘણાં પ્રવાહોથી દૂધ આપે અને અમને તેજથી પોષે.
યામશ્વિનાવમિમાતાં વિષ્ણુર્યસ્યાં વિચક્રમે । ઇન્દ્રો યાં ચક્ર આત્મનેઽનમિત્રાં શચીપતિઃ । સા નો ભૂમિર્વિ સૃજતાં માતા પુત્રાય મે પયઃ
જેને અશ્વિનીકુમારો માપી ગયા, જેમાં વિષ્ણુએ પગલાં મૂક્યાં, જેને ઇન્દ્રે પોતાના માટે અજય બનાવ્યું, એ ધરતી માતા પોતાના દૂધથી પોતાના સંતાનને પોષે.
{૧} ગિરયસ્તે પર્વતા હિમવન્તોઽરણ્યં તે પૃથિવિ સ્યોનમસ્તુ । બભ્રું કૃષ્ણાં રોહિણીં વિશ્વરૂપાં ધ્રુવાં ભૂમિં પૃથિવીમિન્દ્રગુપ્તામ્ । અજીતોઽહતો અક્ષતોઽધ્યષ્ઠાં પૃથિવીમહમ્
હે પૃથ્વી, તારા પહાડો એ તારા શિખરો છે, તારા હિમવંત પર્વતો અને તારા જંગલો છે; પૃથ્વી અમારે માટે સુખદાયી બને. રંગબેરંગી, કાળી, લાલ, અનેક રૂપો ધરાવતી, અડગ, ઇન્દ્ર દ્વારા રક્ષિત પૃથ્વી — જે અજેય, અખંડિત અને અપરાજિત છે — એ પૃથ્વી પર હું ઊભો છું.
યત્તે મધ્યં પૃથિવિ યચ્ચ નભ્યં યાસ્ત ઊર્જસ્તન્વઃ સંબભૂવુઃ । તાસુ નો ધેહ્યભિ નઃ પવસ્વ માતા ભૂમિઃ પુત્રો અહં પૃથિવ્યાઃ પર્જન્યઃ પિતા સ ઉ નઃ પિપર્તુ
હે પૃથ્વી, તારો મધ્ય ભાગ, તારો નાભિ, અને તારા શરીરમાંથી ઉદ્ભવેલી શક્તિઓ — એ બધામાં અમને સ્થિર કર, અમારે ઉપર તું વહે; પૃથ્વી એ માતા છે, હું પૃથ્વીનો પુત્ર છું; પરજન્ય પિતા છે — તે અમને પૂર્ણતા આપે.