દેવાઃ પિતરો મનુષ્યા ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચ યે । ઉચ્છિષ્ટાજ્જજ્ઞિરે સર્વે દિવિ દેવા દિવિશ્રિતઃ
દેવતાઓ, પિતૃઓ, મનુષ્યો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ; એ બધું બાકી રહેલા માંથી જન્મ્યા, સ્વર્ગના દેવતાઓ અને ત્યાં નિવાસ કરતા.
11.8(૧૧.૧૦) યન્ મન્યુર્જાયામાવહત્સંકલ્પસ્ય ગૃહાદધિ । ક આસં જન્યાઃ કે વરાઃ ક ઉ જ્યેષ્ઠવરોઽભવત્
જ્યારે ક્રોધે પત્નીને લાવ્યો, સંકલ્પના ઘરથી; ત્યારે કોણ સંતાન હતા, શ્રેષ્ઠ કોણ હતા, અને કોણ મોટું અને શ્રેષ્ઠ બન્યું?
તપશ્ચૈવાસ્તાં કર્મ ચાન્તર્મહત્યર્ણવે । ત આસં જન્યાસ્તે વરા બ્રહ્મ જ્યેષ્ઠવરોઽભવત્
તપ અને કર્મ મહાસાગરમાં હતા; એ જ સંતાન, એ જ શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મા મોટાં અને શ્રેષ્ઠ બન્યા.
દશ સાકમજાયન્ત દેવા દેવેભ્યઃ પુરા । યો વૈ તાન્ વિદ્યાત્પ્રત્યક્ષં સ વા અદ્ય મહદ્વદેત્
દસ દેવતાઓ એકસાથે જન્મ્યા, પૂર્વે દેવોમાંથી; જે તેને સીધા ઓળખે છે, તે આજે મહાન કહી શકે છે.
પ્રાણાપાનૌ ચક્ષુઃ શ્રોત્રમક્ષિતિશ્ચ ક્ષિતિશ્ચ યા । વ્યાનોદાનૌ વાઙ્મનસ્તે વા આકૂતિમાવહન્
પ્રાણ અને અપાન, નજર, સાંભળવું, અવિનાશી અને વિનાશી; વ્યાન અને ઉદાન, વાણી અને મન — એ બધાએ ઈચ્છા ઉત્પન્ન કરી.
અજાતા આસન્ન્ ઋતવોઽથો ધાતા બૃહસ્પતિઃ । ઇન્દ્રાગ્ની અશ્વિના તર્હિ કં તે જ્યેષ્ઠમુપાસત
ઋતુઓ હજુ જન્મેલા નહોતા, પછી ધાતા, બૃહસ્પતિ, ઇન્દ્ર-અગ્નિ અને અશ્વિનીકુમાર; એ સૌએ કોને મોટું માની પૂજ્યું?
તપશ્ચૈવાસ્તાં કર્મ ચાન્તર્મહત્યર્ણવે । તપો હ જજ્ઞે કર્મણસ્તત્તે જ્યેષ્ઠમુપાસત
તપ અને કર્મ મહાસાગરમાં હતા; કર્મમાંથી તપ જન્મ્યું, અને એ જ મોટું માની પૂજાયું.
યેત આસીદ્ભૂમિઃ પૂર્વા યામદ્ધાતય ઇદ્વિદુઃ । યો વૈ તાં વિદ્યાન્ નામથા સ મન્યેત પુરાણવિત્
જે ભૂમિ પહેલાં હતી, જેને સર્જનહારોએ ઓળખી છે; જે તેને નામથી ઓળખે, તે પોતાને પ્રાચીન વસ્તુઓનો જાણકાર માને.
કુત ઇન્દ્રઃ કુતઃ સોમઃ કુતો અગ્નિરજાયત । કુતસ્ત્વષ્ટા સમભવત્કુતો ધાતાજાયત
ઇન્દ્ર ક્યાંથી ઉપજ્યો? સોમ ક્યાંથી આવ્યો? અગ્નિ ક્યાંથી જન્મ્યો? ત્વષ્ટા ક્યાંથી પ્રગટ થયો? ધાતા ક્યાંથી જન્મ્યો?
ઇન્દ્રાદિન્દ્રઃ સોમાત્સોમો અગ્નેરગ્નિરજાયત । ત્વષ્ટા હ જજ્ઞે ત્વષ્ટુર્ધાતુર્ધાતાજાયત
ઇન્દ્રમાંથી ઇન્દ્ર થયો, સોમમાંથી સોમ થયો, અગ્નિમાંથી અગ્નિ જન્મ્યો; ત્વષ્ટા ત્વષ્ટામાંથી જન્મ્યો અને ધાતા ધાતામાંથી જન્મ્યો.
યે ત આસન્ દશ જાતા દેવા દેવેભ્યઃ પુરા । પુત્રેભ્યો લોકં દત્ત્વા કસ્મિંસ્તે લોક આસતે
જે દસ દેવો બીજાં દેવોથી પહેલાં જન્મ્યા હતા, તેમણે પોતાનો લોક પોતાના પુત્રોને આપી દીધો; હવે એ દેવો કયા લોકમાં વસે છે?
{૨૨} યદા કેશાન્ અસ્થિ સ્નાવ માંસં મજ્જાનમાભરત્। શરીરં કૃત્વા પાદવત્કં લોકમનુ પ્રાવિશત્
જ્યારે તેણે વાળ, હાડકાં, નસ, માંસ અને મજ્જા ભેગાં કર્યા, પગવાળું શરીર બનાવીને, પછી તે કયા લોકમાં પ્રવેશ્યો?
કુતઃ કેશાન્ કુતઃ સ્નાવ કુતો અસ્થીન્યાભરત્। અઙ્ગા પર્વાણિ મજ્જાનં કો માંસં કુત આભરત્
તેને વાળ ક્યાંથી મળ્યા? નસ ક્યાંથી લાવ્યા? હાડકાં ક્યાંથી ભેગાં કર્યા? અંગો, સાંધા, મજ્જા કોણે લાવ્યા અને માંસ ક્યાંથી લાવ્યું?
સંસિચો નામ તે દેવા યે સંભારાન્ત્સમભરન્ । સર્વં સંસિચ્ય મર્ત્યં દેવાઃ પુરુષમાવિશન્
સંસિચ નામના દેવોએ બધું સામાન ભેગું કર્યું; બધું એકત્ર કરીને દેવોએ મરનાર મનુષ્યમાં પ્રવેશ કર્યો.
ઊરૂ પાદાવષ્ઠીવન્તૌ શિરો હસ્તાવથો મુખમ્ । પૃષ્ટીર્બર્જહ્યે પાર્શ્વે કસ્તત્સમદધાદૃષિઃ
જાંઘ, પગ, હાડકાંવાળા, માથું, હાથ, મોઢું, પીઠ, પાંજરા, બાજુઓ—આ બધું કોણે જોડ્યું, હે ઋષિ?
શિરો હસ્તાવથો મુખં જિહ્વાં ગ્રીવાશ્ચ કીકસાઃ । ત્વચા પ્રાવૃત્ય સર્વં તત્સંધા સમદધાન્ મહી
માથું, હાથ, મોઢું, જીભ, ગળું અને દાઢ—આ બધું ચામડીથી ઢાંકી, ધરાએ બધું જોડ્યું.
યત્તચ્છરીરમશયત્સંધયા સંહિતં મહત્। યેનેદમદ્ય રોચતે કો અસ્મિન્ વર્ણમાભરત્
જે શરીર સાંધા સાથે ભેગું હતું, મોટું હતું—જેના કારણે આજે તે તેજસ્વી લાગે છે, તેમાં રંગ કોણે લાવ્યો?
સર્વે દેવા ઉપાશિક્ષન્ તદજાનાદ્વધૂઃ સતી । ઈશા વશસ્ય યા જાયા સાસ્મિન્ વર્ણમાભરત્
બધા દેવોએ તેને શોધ્યું; બુદ્ધિશાળી વધૂએ તેને ઓળખી લીધું. જે શક્તિવાનનો પત્ની હતી, એ જ તેમાં રંગ લાવી.
યદા ત્વષ્ટા વ્યતૃણત્પિતા ત્વષ્ટુર્ય ઉત્તરઃ । ગૃહં કૃત્વા મર્ત્યં દેવાઃ પુરુષમાવિશન્
જ્યારે ત્વષ્ટાએ વિભાજન કર્યું, ત્વષ્ટાના પિતાએ અને પછીના ત્વષ્ટાએ—ઘર બનાવીને દેવોએ મરનાર મનુષ્યમાં પ્રવેશ કર્યો.
સ્વપ્નો વૈ તન્દ્રીર્નિર્ઋતિઃ પાપ્માનો નામ દેવતાઃ । જરા ખાલત્યં પાલિત્યં શરીરમનુ પ્રાવિશન્
ઊંઘ, ઉંઘાળપ, ક્ષય અને પાપ—આ દેવતાઓના નામ છે; વૃદ્ધાવસ્થા, ટકટકાપણું અને વાળમાં સફેદી શરીરમાં પ્રવેશ્યા.
સ્તેયં દુષ્કૃતં વૃજિનં સત્યં યજ્ઞો યશો બૃહત્। બલં ચ ક્ષત્રમોજશ્ચ શરીરમનુ પ્રાવિશન્
ચોરી, દુષ્કર્મ, પાપ, સત્ય, યજ્ઞ, મહાન યશ, બળ, રાજપદ અને તેજ—આ બધું શરીરમાં પ્રવેશ્યું.
{૨૩} ભૂતિશ્ચ વા અભૂતિશ્ચ રાતયોઽરાતયશ્ચ યાઃ । ક્ષુધશ્ચ સર્વાસ્તૃષ્ણાશ્ચ શરીરમનુ પ્રાવિશન્
સમૃદ્ધિ અને અસમૃદ્ધિ, આપવું અને ના આપવું, દરેક પ્રકારની ભૂખ અને તરસ શરીરમાં પ્રવેશી ગઈ.
નિન્દાશ્ચ વા અનિન્દાશ્ચ યચ્ચ હન્તેતિ નેતિ ચ । શરીરં શ્રદ્ધા દક્ષિણાશ્રદ્ધા ચાનુ પ્રાવિશન્
નિંદા અને અનિંદા, અને જે 'મારો' કે 'ના મારો' એ બધું—શ્રદ્ધા, દાનશીલતા અને અશ્રદ્ધા શરીરમાં પ્રવેશી ગઈ.
વિદ્યાશ્ચ વા અવિદ્યાશ્ચ યચ્ચાન્યદુપદેશ્યમ્ । શરીરં બ્રહ્મ પ્રાવિશદૃચઃ સામાથો યજુઃ
જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, અને જે કંઈ શીખવવાનું હોય—વેદ, ઋચા, સામ અને યજુર શરીરમાં પ્રવેશ્યા.
આનન્દા મોદાઃ પ્રમુદોઽભીમોદમુદશ્ચ યે । હસો નરિષ્ટા નૃત્તાનિ શરીરમનુ પ્રાવિશન્
આનંદ, આનંદ, પ્રસન્નતા, મહાન આનંદ અને સુખ; હાસ્ય, નિર્દોષતા અને નૃત્ય શરીરમાં પ્રવેશ્યા.
આલાપાશ્ચ પ્રલાપાશ્ચાભીલાપલપશ્ચ યે । શરીરં સર્વે પ્રાવિશન્ન્ આયુજઃ પ્રયુજો યુજઃ
વાતચીત, બકબક, ઇચ્છાઓ અને ફોકટની વાતો—આ બધું, જોડાયેલા અને અજોડ, શરીરમાં પ્રવેશ્યું.
પ્રાણાપાનૌ ચક્ષુઃ શ્રોત્રમક્ષિતિશ્ચ ક્ષિતિશ્ચ યા । વ્યાનોદાનૌ વાઙ્મનઃ શરીરેણ ત ઈયન્તે
પ્રાણ અને અપાન, આંખો અને કાન, જમીન અને તેની મજબૂતી, વ્યાન અને ઉદાન, વાણી અને મન—આ બધું શરીર સાથે ચાલે છે.
આશિષશ્ચ પ્રશિષશ્ચ સંશિષો વિશિષશ્ચ યાઃ । ચિત્તાનિ સર્વે સંકલ્પાઃ શરીરમનુ પ્રાવિશન્
આશીર્વાદ, આજ્ઞા, મંજૂરી અને ભેદભાવ, મનના બધા વિચારો અને સંકલ્પો—આ બધું શરીરમાં પ્રવેશી ગયું.
આસ્તેયીશ્ચ વાસ્તેયીશ્ચ ત્વરણાઃ કૃપણાશ્ચ યાઃ । ગુહ્યાઃ શુક્રા સ્થૂલા અપસ્તા બીભત્સાવસાદયન્
ચોરી કરવાની અને રહેવાની વૃત્તિ, ઉતાવળ અને દુઃખ, ગુપ્ત અને શુદ્ધ, જાડું, ત્યજેલું અને ઘૃણાસ્પદ—all settled down.
અસ્થિ કૃત્વા સમિધં તદષ્ટાપો અસાદયન્ । રેતઃ કૃત્વાજ્યં દેવાઃ પુરુષમાવિશન્
હાડકાંને સમિધ બનાવીને, એ આઠ જળો સ્થિર થઈ ગઈ; બીજને ઘી બનાવીને, દેવતાઓ મનુષ્યમાં પ્રવેશ્યા.