વશામેવામૃતમાહુર્વશાં મૃત્યુમુપાસતે । વશેદં સર્વમભવદ્દેવા મનુષ્યા અસુરાઃ પિતર ઋષયઃ
વશાને અમૃત કહે છે, વશાને મૃત્યુરૂપે પૂજે છે; આ બધું વશા બની ગયું—દેવતા, મનુષ્યો, અસુરો, પિતૃઓ અને ઋષિઓ.
ય એવં વિદ્યાત્સ વશાં પ્રતિ ગૃહ્ણીયાત્। તથા હિ યજ્ઞઃ સર્વપાદ્દુહે દાત્રેઽનપસ્ફુરન્
જે આ રીતે જાણે, તેને વશાને ગ્રહણ કરવી જોઈએ; કારણ કે એ રીતે યજ્ઞ આપનારને બધું ફળ આપે છે, ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી.
તિસ્રો જિહ્વા વરુણસ્યાન્તર્દીદ્યત્યાસનિ । તાસાં યા મધ્યે રાજતિ સા વશા દુષ્પ્રતિગ્રહા
વરુણની ત્રણ જીભો અંદર તેજથી ઝળહળી રહી છે; તેમાં જે મધ્યમાં શાસન કરે છે, એ વશા છે, જેને મેળવવી અઘરી છે.
ચતુર્ધા રેતો અભવદ્વશાયાઃ । આપસ્તુરીયમમૃતં તુરીયં યજ્ઞસ્તુરીયં પશવસ્તુરીયમ્
વશાનું બીજ ચાર ભાગમાં વહેંચાયું: પાણી, ચોથું અમૃત, ચોથું યજ્ઞ, અને ચોથું પશુઓ.
વશા દ્યૌર્વશા પૃથિવી વશા વિષ્ણુઃ પ્રજાપતિઃ । વશાયા દુગ્ધમપિબન્ત્સાધ્યા વસવશ્ચ યે
વશા જ આકાશ છે, વશા જ ધરતી છે, વશા જ વિષ્ણુ અને પ્રજાપતિ છે; સાધ્ય અને વસુઓએ વશાનું દુધ પીધું.
વશાયા દુગ્ધં પીત્વા સાધ્યા વસવશ્ચ યે । તે વૈ બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપિ પયો અસ્યા ઉપાસતે
વશાનું દુધ પીધા પછી સાધ્ય અને વસુઓ બ્રધ્નના નિવાસસ્થાનનું દુધ પૂજે છે.
સોમમેનામેકે દુહ્રે ઘૃતમેક ઉપાસતે । ય એવં વિદુષે વશાં દદુસ્તે ગતાસ્ત્રિદિવં દિવઃ
કેટલાંક એમાંથી સોમ દૂધે છે, કેટલાંક ઘીનું પૂજન કરે છે; જે વશા જાણનારને આપે છે, તેઓ ત્રીજા સ્વર્ગે પહોંચે છે.
બ્રાહ્મણેભ્યો વશાં દત્ત્વા સર્વાંલ્લોકાન્ત્સમશ્નુતે । ઋતં હ્યસ્યામાર્પિતમપિ બ્રહ્માથો તપઃ
બ્રાહ્મણોને વશા આપ્યા પછી, બધા લોક પ્રાપ્ત થાય છે; કારણ કે તેમાં સત્ય સ્થાપિત છે, અને બ્રહ્મા તથા તપ પણ.
વશાં દેવા ઉપ જીવન્તિ વશાં મનુષ્યા ઉત । વશેદં સર્વમભવદ્યાવત્સૂર્યો વિપશ્યતિ
દેવતાઓ વશાથી જીવે છે, મનુષ્યો પણ; આ બધું વશા બની ગયું, જેટલું સૂર્ય જોઈ શકે છે.
અગ્ને જાયસ્વાદિતિર્નાથિતેયં બ્રહ્મૌદનં પચતિ પુત્રકામા । સપ્તઋષયો ભૂતકૃતસ્તે ત્વા મન્થન્તુ પ્રજયા સહેહ
અગ્નિ, તું જન્મ લે, અદિતિ તારી રક્ષક છે. જે સંતાન ઇચ્છે છે, તેમના માટે એ બ્રહ્મોદન પકાવે છે. સાત ઋષિઓ, સૃષ્ટિના સર્જકોએ, અહીં તને સંતાન સાથે મથ્યા છે.
કૃણુત ધૂમં વૃષણઃ સખાયોઽદ્રોઘાવિતા વાચમચ્છ । અયમગ્નિઃ પૃતનાષાટ્સુવીરો યેન દેવા અસહન્ત દસ્યૂન્
મિત્રો, બળવાન બની ધૂમાડો કરો, કપટ વિના, અને સાચી વાત બોલાવો; આ અગ્નિ સૈન્યનો વિનાશક અને વીર છે, જેના દ્વારા દેવતાઓએ દૈત્યોને હરાવ્યા હતા.
અગ્નેઽજનિષ્ઠા મહતે વીર્યાય બ્રહ્મૌદનાય પક્તવે જાતવેદઃ । સપ્તઋષયો ભૂતકૃતસ્તે ત્વાજીજનન્ન્ અસ્યૈ રયિં સર્વવીરં નિ યચ્છ
અગ્નિ, તું મહાન બળ માટે જન્મ્યો, બ્રહ્મોદન પકાવવા માટે, જન્મ જાણનારો; સાત ઋષિઓ, સૃષ્ટિના સર્જકોએ, તને ઉત્પન્ન કર્યો, એ માટે એ સ્ત્રીને સર્વવીર્ય સંપત્તિ આપ અને સ્થિર કર.
સમિદ્ધો અગ્ને સમિધા સમિધ્યસ્વ વિદ્વાન્ દેવાન્ યજ્ઞિયામેહ વક્ષઃ । તેભ્યો હવિઃ શ્રપયં જાતવેદ ઉત્તમં નાકમધિ રોહયેમમ્
હે અગ્નિ, તું યોગ્ય રીતે પ્રજ્વલિત થા, અને વિદ્વાન બની દેવતાઓને અહીં પધરાવ. જાતવેદા, તેમના માટે શ્રેષ્ઠ હવન અર્પણ કર અને આ યજમાનને સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં પહોંચાડ.
ત્રેધા ભાગો નિહિતો યઃ પુરા વો દેવાનાં પિતૄણાં મર્ત્યાનામ્ । અંશાં જાનીધ્વં વિ ભજામિ તાન્ વો યો દેવાનાં સ ઇમાં પારયાતિ
પહેલાં જે ત્રિભાગ વિભાજિત કરવામાં આવ્યા હતા — દેવો, પિતૃઓ અને મરણશીલ મનુષ્યો માટે — એ દરેક ભાગને ઓળખ અને હું એ બધું તને વહેંચી આપું છું. જે દેવોનો છે, એ આ યજ્ઞને પાર પાડે.
અગ્ને સહસ્વાન્ અભિભૂરભીદસિ નીચો ન્યુબ્જ દ્વિષતઃ સપત્નાન્ । ઇયં માત્રા મીયમાના મિતા ચ સજાતાંસ્તે બલિહૃતઃ કૃણોતુ
હે અગ્નિ, તું શક્તિશાળી અને વિજયી છે, શત્રુઓ અને સ્પર્ધકોને દબાવી દે, નમાવી દે. આ માપ, આ સીમા અને સમાન જાતિના લોકો, બલિ ગ્રહણ કરનારા લોકોને નિષ્ફળ બનાવે.
સાકં સજાતૈઃ પયસા સહૈધ્યુદુબ્જૈનાં મહતે વીર્યાય । ઊર્ધ્વો નાકસ્યાધિ રોહ વિષ્ટપં સ્વર્ગો લોક ઇતિ યં વદન્તિ
સમાન જાતિના અને પોષણ સાથે તું જોડાઈ, મહાન શક્તિ માટે એક થા. સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં ઊંચે ઉઠ, એ જગ્યા સુધી પહોંચ જેને સ્વર્ગલોક કહે છે.
ઇયં મહી પ્રતિ ગૃહ્ણાતુ ચર્મ પૃથિવી દેવી સુમનસ્યમાના । અથ ગચ્છેમ સુકૃતસ્ય લોકમ્
આ મહાન પૃથ્વી દેવી આનંદથી આ ચામડીને સ્વીકાર કરે. પછી આપણે સારા કર્મ કરનારા લોકોના લોકમાં પહોંચી શકીએ.
એતૌ ગ્રાવાણૌ સયુજા યુઙ્ધિ ચર્મણિ નિર્બિન્ધ્યંશૂન્ યજમાનાય સાધુ । અવઘ્નતી નિ જહિ ય ઇમાં પૃતન્યવ ઊર્ધ્વં પ્રજામુદ્ભરન્ત્યુદૂહ
આ બે પથ્થરોને ચામડી માટે જોડ, યજમાન માટે સૂત્રોને પાર પાડ. જે વિરોધ કરે છે, જે સંતાનને ઊંચે ઉઠાવે છે, તેમને તું નીચે દબાવી દે અને દૂર કરી દે.
ગૃહાણ ગ્રાવાણૌ સકૃતૌ વીર હસ્ત આ તે દેવા યજ્ઞિયા યજ્ઞમગુઃ । ત્રયો વરા યતમાંસ્ત્વં વૃણીષે તાસ્તે સમૃદ્ધીરિહ રાધયામિ
વીર હાથો, આ બે પથ્થરો લઈ લો, દેવોએ તારા માટે યજ્ઞ પ્રાપ્ત કર્યો છે. તું ત્રણ વર માંગે છે, હું એ તને અહીં પૂર્ણ કરું છું.
{૧} ઇયં તે ધીતિરિદમુ તે જનિત્રં ગૃહ્ણાતુ ત્વામદિતિઃ શૂરપુત્રા । પરા પુનીહિ ય ઇમાં પૃતન્યવોઽસ્યૈ રયિં સર્વવીરં નિ યચ્છ
આ તારી બુદ્ધિ છે, આ તારો મૂળ છે; અદિતિ, વીરપુત્ર, તને સ્વીકાર કરે. જે વિરોધ કરે છે તેને દૂર કરી દે, અને એને સર્વવીર સમૃદ્ધિ આપ.
ઉપશ્વસે દ્રુવયે સીદતા યૂયં વિ વિચ્યધ્વં યજ્ઞિયાસસ્તુષૈઃ । શ્રિયા સમાનાન્ અતિ સર્વાન્ત્સ્યામાધસ્પદં દ્વિષતસ્પાદયામિ
તમે બધા સ્થિર અને અડગ થાઓ, યજ્ઞના સ્તુતિથી અલગ થાઓ. સૌંદર્યમાં સર્વને પાછળ છોડી, દુશ્મનને નીચા સ્થાન પર મૂકી દઉં.
પરેહિ નારિ પુનરેહિ ક્ષિપ્રમપાં ત્વા ગોષ્ઠો અધ્યરુક્ષદ્ભરાય । તાસાં ગૃહ્ણીતાદ્યતમા યજ્ઞિયા અસન્ વિભાજ્ય ધીરીતરા જહીતાત્
હે સ્ત્રી, તું બહાર જા અને જલ્દી પાછી આવ; ગૌશાળામાં પ્રવેશ થયો છે. યજ્ઞ માટે પ્રયત્ન કરનારા લોકો તેમને સ્વીકાર કરે, અને વિભાજિત થયેલા ભાગને બુદ્ધિશાળી લોકો છોડી દે.
એમા અગુર્યોષિતઃ શુમ્ભમાના ઉત્તિષ્ઠ નારિ તવસં રભસ્વ । સુપત્ની પત્યા પ્રજયા પ્રજાવત્યા ત્વાગન્ યજ્ઞઃ પ્રતિ કુમ્ભં ગૃભાય
આ યુવાન સ્ત્રીઓ તેજથી ઝગમગે છે, હે સ્ત્રી, ઊઠ અને શક્તિ પકડ. સારા પતિ, સંતાન અને વંશ સાથે, યજ્ઞ તને પાત્ર સુધી લાવ્યો છે; તેને પકડી લે.
ઊર્જો ભાગો નિહિતો યઃ પુરા વ ઋષિપ્રશિષ્ટાપ આ ભરૈતાઃ । અયં યજ્ઞો ગાતુવિન્ નાથવિત્પ્રજાવિદુગ્રઃ પશુવિદ્વીરવિદ્વો અસ્તુ
પોષણનો જે ભાગ પૂર્વે ઋષિ અને વિદ્વાનો દ્વારા નિર્ધારિત થયો હતો, એ લાવ. આ યજ્ઞ માર્ગદર્શક, રક્ષક, સંતાન, પશુ અને વીરોથી સમૃદ્ધ થાય.
અગ્ને ચરુર્યજ્ઞિયસ્ત્વાધ્યરુક્ષચ્છુચિસ્તપિષ્ઠસ્તપસા તપૈનમ્ । આર્ષેયા દૈવા અભિસંગત્ય ભાગમિમં તપિષ્ઠા ઋતુભિસ્તપન્તુ
હે અગ્નિ, તું પ્રિય અને પવિત્ર છે, તારો તાપથી આ યજ્ઞને તાપ. ઋષિ અને દેવતાઓ ભેગા થઈ, ઋતુઓ સાથે આ ભાગને ગરમ કરે.
શુદ્ધાઃ પૂતા યોષિતો યજ્ઞિયા ઇમા આપશ્ચરુમવ સર્પન્તુ શુભ્રાઃ । અદુઃ પ્રજાં બહુલાં પશૂન્ નઃ પક્તૌદનસ્ય સુકૃતામેતુ લોકમ્
પવિત્ર અને શુદ્ધ સ્ત્રીઓ, યજ્ઞ માટે યોગ્ય, આ શુદ્ધ જળો પ્રસન્ન અન્ન પર વહેવા દો. અમને ઘણાં સંતાન અને પશુ મળે, અને પાકેલા અન્નથી સારા કર્મ કરનારા લોકોનો લોક પ્રાપ્ત થાય.
બ્રહ્મણા શુદ્ધા ઉત પૂતા ઘૃતેન સોમસ્યાંશવસ્તણ્ડુલા યજ્ઞિયા ઇમે । અપઃ પ્ર વિશત પ્રતિ ગૃહ્ણાતુ વશ્ચરુરિમં પક્ત્વા સુકૃતામેત લોકમ્
બ્રહ્મના પવિત્રતાથી શુદ્ધ, ઘીથી ધોઈને, આ યજ્ઞ માટેના તણદાણાં સોમના ભાગ છે. જળોમાં પ્રવેશો, પૃથ્વી દેવી આ અન્નને સ્વીકાર કરે; પકવીને, આપણે સારા કર્મ કરનારા લોકોનો લોક પ્રાપ્ત કરીએ.
ઉરુઃ પ્રથસ્વ મહતા મહિમ્ના સહસ્રપૃષ્ઠઃ સુકૃતસ્ય લોકે । પિતામહાઃ પિતરઃ પ્રજોપજાહં પક્તા પઞ્ચદશસ્તે અસ્મિ
હે વિશાળ, તું મહાનતાથી વ્યાપી જા, હજારો પીઠવાળો, સારા કર્મ કરનારા લોકોના લોકમાં. પિતામહો, પિતાઓ અને સંતાન, મેં તમારા માટે પંદર પકાવ્યા છે.
સહસ્રપૃષ્ઠઃ શતધારો અક્ષિતો બ્રહ્મૌદનો દેવયાનઃ સ્વર્ગઃ । અમૂંસ્ત આ દધામિ પ્રજયા રેષયૈનાન્ બલિહારાય મૃડતાન્ મહ્યમેવ
હજારો પીઠવાળો, સો વહેતો, અક્ષય, બ્રહ્મ દ્વારા પકાવેલો, દૈવી અને સ્વર્ગીય. હું તેમને ત્યાં સંતાન સાથે મૂકી દઉં; તેઓ બલિ માટે આનંદિત થાય અને મને કૃપા કરે.
{૨} ઉદેહિ વેદિં પ્રજયા વર્ધયૈનાં નુદસ્વ રક્ષઃ પ્રતરં ધેહ્યેનામ્ । શ્રિયા સમાનાન્ અતિ સર્વાન્ત્સ્યામાધસ્પદં દ્વિષતસ્પાદયામિ
ઉઠ, આ વેદીSantાનથી સંતાન વધાર, રાક્ષસને દૂર હટાવ અને યજ્ઞ માટે માર્ગ તૈયાર કર. સૌંદર્યમાં સર્વને પાછળ છોડી, દુશ્મનને નીચા સ્થાન પર મૂકી દઉં.