અઘાયતામપિ નહ્યા મુખાનિ સપત્નેષુ વજ્રમર્પયૈતમ્ । ઇન્દ્રેણ દત્તા પ્રથમા શતૌદના ભ્રાતૃવ્યઘ્ની યજમાનસ્ય ગાતુઃ
અમારા મોઢેથી કદી દુર્ભાષા ન નીકળે; અમારા શત્રુઓ પર વીજળી પડે. ઇન્દ્રે જે પ્રથમ, અનેકને પોષણ આપતી, દુશ્મનનો નાશ કરતી અને યજમાનના માર્ગની રક્ષા કરતી છે, એ જ સાચી દિશા છે.
વેદિષ્ટે ચર્મ ભવતુ બર્હિર્લોમાનિ યાનિ તે । એષા ત્વા રશનાગ્રભીદ્ગ્રાવા ત્વૈષોઽધિ નૃત્યતુ
તારું ચામડું વિધિસ્થળ બની જાય, અને તારાં વાળ કુશ બની જાય. આ પટ્ટી હું તને બાંધું છું; આ પથ્થર તારા પર નાચે.
બાલાસ્તે પ્રોક્ષણીઃ સન્તુ જિહ્વા સં માર્ષ્ટુ અઘ્ન્યે । શુદ્ધા ત્વં યજ્ઞિયા ભૂત્વા દિવં પ્રેહિ શતૌદને
તારા બચ્ચાં છાંટવાની પાત્રો બની જાય, તારી જીભ પવિત્ર કરે, હે અઘ્નેય, તું શુદ્ધ અને યજ્ઞયોગ્ય બનીને, અનેકને પોષણ આપતી, સ્વર્ગે જા.
યઃ શતૌદનાં પચતિ કામપ્રેણ સ કલ્પતે । પ્રીતા હ્યસ્ય ઋત્વિજઃ સર્વે યન્તિ યથાયથમ્
જે મનથી ઇચ્છા રાખીને અનેકને પોષણ આપતી ગાયનું પાક બનાવે છે, એ યોગ્ય ગણાય છે; તેના માટે બધા ઋત્વિજ ખુશ થાય છે અને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે છે.
સ સ્વર્ગમા રોહતિ યત્રાદસ્ત્રિદિવં દિવઃ । અપૂપનાભિં કૃત્વા યો દદાતિ શતૌદનામ્
જે યજમાન યોગ્ય રીતે અર્પણ કરીને અનેકને પોષણ આપતી ગાય દાન આપે છે, એ સ્વર્ગમાં, દેવોના નિર્વિકાર લોકમાં પહોંચે છે.
સ તાંલ્લોકાન્ત્સમાપ્નોતિ યે દિવ્યા યે ચ પાર્થિવાઃ । હિરણ્યજ્યોતિષં કૃત્વા યો દદાતિ શતૌદનામ્
જે સોનાની જેમ તેજથી અર્પણ કરીને અનેકને પોષણ આપતી ગાય દાન આપે છે, એ સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના બધા લોક પ્રાપ્ત કરે છે.
યે તે દેવિ શમિતારઃ પક્તારો યે ચ તે જનાઃ । તે ત્વા સર્વે ગોપ્સ્યન્તિ મૈભ્યો ભૈષીઃ શતૌદને
હે દેવી, તારા કસાઈ, રસોઈયાં અને બધા લોકો—એ બધા તારી રક્ષા કરશે; અમારો ડર રાખીશ નહીં, હે અનેકને પોષણ આપતી.
વસવસ્ત્વા દક્ષિણત ઉત્તરાન્ મરુતસ્ત્વા । આદિત્યાઃ પશ્ચાદ્ગોપ્સ્યન્તિ સાગ્નિષ્ટોમમતિ દ્રવ
દક્ષિણ તરફ વસુઓ તારી રક્ષા કરે, ઉત્તર તરફ મરુતો, અને પાછળથી આદિત્યો તારી રક્ષા કરે; તું અગ્નિષ્ઠોમ સાથે આગળ વધ.
દેવાઃ પિતરો મનુષ્યા ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચ યે । તે ત્વા સર્વે ગોપ્સ્યન્તિ સાતિરાત્રમતિ દ્રવ
દેવતાઓ, પિતૃઓ, મનુષ્યો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ—એ બધા તારી રક્ષા કરશે; તું સાતિરાત્ર યજ્ઞ સાથે આગળ વધ.
અન્તરિક્ષં દિવં ભૂમિમાદિત્યાન્ મરુતો દિશઃ । લોકાન્ત્સ સર્વાન્ આપ્નોતિ યો દદાતિ શતૌદનામ્
જે અનેકને પોષણ આપતી ગાય દાન આપે છે, એ આકાશ, સ્વર્ગ, પૃથ્વી, આદિત્યો, મરુતો અને દિશાઓ સહિત બધા લોક પ્રાપ્ત કરે છે.
{૩૦} ઘૃતં પ્રોક્ષન્તી સુભગા દેવી દેવાન્ ગમિષ્યતિ । પક્તારમઘ્ન્યે મા હિંસીર્દિવં પ્રેહિ શતૌદને
ઘીથી છાંટતી શુભ દેવી દેવતાઓ પાસે જશે; હે અઘ્નેય, રસોઈયાને દુઃખ ન આપ, અનેકને પોષણ આપતી, સ્વર્ગે જા.
યે દેવા દિવિષદો અન્તરિક્ષસદશ્ચ યે યે ચેમે ભૂમ્યામધિ । તેભ્યસ્ત્વં ધુક્ષ્વ સર્વદા ક્ષીરં સર્પિરથો મધુ
જે દેવતાઓ સ્વર્ગમાં, આકાશમાં અને પૃથ્વી પર વસે છે—તુ એમને હંમેશા દૂધ, ઘી અને મધ આપતી રહે.
યત્તે શિરો યત્તે મુખં યૌ કર્ણૌ યે ચ તે હનૂ । આમિક્ષાં દુહ્રતાં દાત્રે ક્ષીરં સર્પિરથો મધુ
તારું માથું, તારો મોઢો, તારા બે કાન અને તારા જડબા—એ બધાં દાતા માટે દૂધ, ઘી અને મધ આપે.
યૌ ત ઓષ્ઠૌ યે નાસિકે યે શૃઙ્ગે યે ચ તેઽક્ષિણી । આમિક્ષાં દુહ્રતાં દાત્રે ક્ષીરં સર્પિરથો મધુ
તારા બે હોઠ, તારી નાક, તારા શિંગડા અને તારી આંખો—એ બધાં દાતા માટે દૂધ, ઘી અને મધ આપે.
યત્તે ક્લોમા યદ્ધૃદયં પુરીતત્સહકણ્ઠિકા । આમિક્ષાં દુહ્રતાં દાત્રે ક્ષીરં સર્પિરથો મધુ
તારો પળી, તું હૃદય, ફેફસા અને ગળું—એ બધાં દાતા માટે દૂધ, ઘી અને મધ આપે.
નમસ્તે જાયમાનાયૈ જાતાયા ઉત તે નમઃ । બાલેભ્યઃ શફેભ્યો રૂપાયાઘ્ન્યે તે નમઃ
હે જન્મતી, તને વંદન; હે જન્મેલી, તને પણ વંદન. તારા બચ્ચાં, તારા ખુરા અને તારી સુંદરતા—all અઘ્નેય, તને વંદન.
યો વિદ્યાત્સપ્ત પ્રવતઃ સપ્ત વિદ્યાત્પરાવતઃ । શિરો યજ્ઞસ્ય યો વિદ્યાત્સ વશાં પ્રતિ ગૃહ્ણીયાત્
જે વ્યક્તિ એ સાત પ્રવેશદ્વારો જાણે છે, સાત બહાર નીકળવાના માર્ગો જાણે છે, અને યજ્ઞનું શિરસ્થાન જાણે છે—માત્ર એ જ ગાયને પકડી શકે છે.
વેદાહં સપ્ત પ્રવતઃ સપ્ત વેદ પરાવતઃ । શિરો યજ્ઞસ્યાહં વેદ સોમં ચાસ્યાં વિચક્ષણમ્
હું એ સાત પ્રવેશદ્વારો જાણું છું, સાત બહાર નીકળવાના માર્ગો પણ જાણું છું; હું યજ્ઞનું શિરસ્થાન જાણું છું અને એમાં રહેલો સોમ પણ સ્પષ્ટ જોઈ શકું છું.
યયા દ્યૌર્યયા પૃથિવી યયાપો ગુપિતા ઇમાઃ । વશાં સહસ્રધારાં બ્રહ્મણાચ્છાવદામસિ
જેના દ્વારા આકાશ, પૃથ્વી અને આ જળો રક્ષાય છે—એ હજારો ધારો ધરાવતી ગાય દ્વારા આપણે બ્રહ્માનું કલ્યાણ માંગીએ છીએ.
શતં કંસાઃ શતં દોગ્ધારઃ શતં ગોપ્તારો અધિ પૃષ્ઠે અસ્યાઃ । યે દેવાસ્તસ્યાં પ્રાણન્તિ તે વશાં વિદુરેકધા
એના પીઠ પર સો વાસણો, સો દુધવાલા અને સો રક્ષક છે; એ ગાયમાં જે દેવતાઓ શ્વાસ લે છે, તેઓ એ ગાયને એકરૂપ જાણે છે.
યજ્ઞપદીરાક્ષીરા સ્વધાપ્રાણા મહીલુકા । વશા પર્જન્યપત્ની દેવાઁ અપ્યેતિ બ્રહ્મણા
એ યજ્ઞનો માર્ગ છે, એના દૂધ જેવા નેત્ર છે, સ્વધા એનો શ્વાસ છે, અને એ મહાનતામાં વસે છે; એ ગાય, પર્જન્યની પત્ની, દેવતાઓ પાસે બ્રહ્મા સાથે આવે છે.
અનુ ત્વાગ્નિઃ પ્રાવિશદનુ સોમો વશે ત્વા । ઊધસ્તે ભદ્રે પર્જન્યો વિદ્યુતસ્તે સ્તના વશે
અગ્નિ તારા અંદર પ્રવેશ્યો છે, સોમ પણ તારા અંદર છે, હે ગાય; પર્જન્યે તને સુંદર થનપાટું આપ્યું છે અને વીજળી તારો સ્તન છે, હે ગાય.
અપસ્ત્વં ધુક્ષે પ્રથમા ઉર્વરા અપરા વશે । તૃતીયં રાષ્ટ્રં ધુક્ષેઽન્નં ક્ષીરં વશે ત્વમ્
તમે પહેલા જળને દૂધ આપ્યું, પછી ઉપજાઉ જમીનને, હે ગાય; ત્રીજું રાષ્ટ્રને દૂધ આપ્યું—અન્ન અને દૂધ બંને તારા અંદર છે.
યદાદિત્યૈર્હૂયમાનોપાતિષ્ઠ ઋતવરિ । ઇન્દ્રઃ સહસ્રં પાત્રાન્ત્સોમં ત્વાપાયયદ્વશે
જ્યારે આદિત્યો દ્વારા બોલાવવામાં આવીને તું ઋતુઓ પાસે ઊભી રહી, ત્યારે ઇન્દ્રે તને હજારો વાસણો સોમ પીવડાવ્યું, હે ગાય.
યદનૂચીન્દ્રમૈરાત્ત્વા ઋષભોઽહ્વયત્। તસ્માત્તે વૃત્રહા પયઃ ક્ષીરં ક્રુદ્ધોઽહરદ્વશે
જ્યારે અનુચિ અને ઇન્દ્રમાએ તને બોલાવીને વાછરડા (પુરૂષ)એ બોલાવી, ત્યારે વૃત્રને હરનાર ક્રોધિત થઈને તારા દૂધ લઈ ગયો, હે ગાય.
{૩૩} યત્તે ક્રુદ્ધો ધનપતિરા ક્ષીરમહરદ્વશે । ઇદં તદદ્ય નાકસ્ત્રિષુ પાત્રેષુ રક્ષતિ
જ્યારે ધનની માલિકે ક્રોધથી તારો દૂધ લઈ લીધો, હે ગાય, એ આજે આકાશમાં ત્રણ વાસણોમાં સુરક્ષિત છે.
ત્રિષુ પાત્રેષુ તં સોમમા દેવ્યહરદ્વશા । અથર્વા યત્ર દીક્ષિતો બર્હિષ્યાસ્ત હિરણ્યયે
ત્રણ વાસણોમાં દેવતાગાય એ સોમ લઈ ગઈ; જ્યાં દિક્ષિત અથર્વન સોનાની દૂર્વા પર બેઠા હતા.
સં હિ સોમેનાગત સમુ સર્વેણ પદ્વતા । વશા સમુદ્રમધ્યષ્ઠદ્ગન્ધર્વૈઃ કલિભિઃ સહ
એ સોમ સાથે, બધા માર્ગો સાથે એક થઈ આવી; ગાય સમુદ્રના મધ્યમાં ગંધર્વો અને કલિઓ સાથે ઊભી રહી.
સં હિ વાતેનાગત સમુ સર્વૈઃ પતત્રિભિઃ । વશા સમુદ્રે પ્રાનૃત્યદૃચઃ સામાનિ બિભ્રતી
એ પવન સાથે, બધા પક્ષીઓ સાથે એક થઈ આવી; ગાય સમુદ્રમાં નાચી, ઋચા અને સામ ગીતો સાથે.
સં હિ સૂર્યેણાગત સમુ સર્વેણ ચક્ષુષા । વશા સમુદ્રમત્યખ્યદ્ભદ્રા જ્યોતીંષિ બિભ્રતી
એ સૂર્ય સાથે, બધા દ્રષ્ટિ સાથે એક થઈ આવી; ગાય શુભ પ્રકાશો લઈને સમુદ્ર પાર કરી ગઈ.