બાલાદેકમણીયસ્કમુતૈકં નેવ દૃશ્યતે । તતઃ પરિષ્વજીયસી દેવતા સા મમ પ્રિયા
એક બાળક, એક બહુ નાનું, અને બીજું જે દેખાતું નથી; એ દેવી, આ બધાથી વધુ વહાલથી mnie જોડાયેલી છે, એ મને બહુ પ્રિય છે.
ઇયં કલ્યાણ્યજરા મર્ત્યસ્યામૃતા ગૃહે । યસ્મૈ કૃતા શયે સ યશ્ચકાર જજાર સઃ
આ શુભ, કદી ન વૃદ્ધ થતી, મૃત્યુ પામતા માણસના ઘરમાં અમર છે; જેને માટે એ સુવડાવવામાં આવે છે, અને જેને એ બનાવે છે, એ જ થાકી જાય છે.
ત્વં સ્ત્રી ત્વં પુમાન્ અસિ ત્વં કુમાર ઉત વા કુમારી॥ ત્વં જીર્ણો દણ્ડેન વઞ્ચસિ ત્વં જાતો ભવસિ વિશ્વતોમુખઃ
તુ સ્ત્રી પણ છે, તુ પુરુષ પણ છે; તુ છોકરો પણ છે અને છોકરી પણ. તુ વૃદ્ધ છે, લાકડી લઈને ચાલે છે; તુ જન્મે છે અને બધે તારા મુખ છે.
ઉતૈષાં પિતોત વા પુત્ર એષામુતૈષાં જ્યેષ્ઠ ઉત વા કનિષ્ઠઃ । એકો હ દેવો મનસિ પ્રવિષ્ટઃ પ્રથમો જાતઃ સ ઉ ગર્ભે અન્તઃ
તુ એમનો પિતા છે કે પુત્ર છે; તુ એમમાં મોટો કે નાનો છે. એક દેવ છે, મનમાં પ્રવેશેલો, સૌ પ્રથમ જન્મેલો; એ ગર્ભમાં છે.
પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચતિ પૂર્ણં પૂર્ણેન સિચ્યતે । ઉતો તદદ્ય વિદ્યામ યતસ્તત્પરિષિચ્યતે
પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ ઊભરે છે; પૂર્ણ પૂર્ણથી ભરાય છે. આજે આપણે જાણીએ કે એ ક્યાંથી વહે છે.
એષા સનત્ની સનમેવ જાતૈષા પુરાણી પરિ સર્વં બભૂવ । મહી દેવ્યુષસો વિભાતી સૈકેનૈકેન મિષતા વિ ચષ્ટે
આ સદાય નવી, છતાં પ્રાચીન, વારંવાર જન્મે છે; એ સર્વ બની ગઈ. મહાન દેવી, ઉષા, પ્રકાશિત થાય છે, અને દરેકે, જોનારને, એ દેખાય છે.
{૨૮} અવિર્વૈ નામ દેવતર્તેનાસ્તે પરીવૃતા । તસ્યા રૂપેણેમે વૃક્ષા હરિતા હરિતસ્રજઃ
અવિર્વૈ એ દેવીનું નામ છે, જેના દ્વારા બધું ઘેરાયેલું છે; એની રૂપથી આ વૃક્ષો લીલાં છે, લીલાં હારોથી શોભે છે.
અન્તિ સન્તં ન જહાત્યન્તિ સન્તં ન પશ્યતિ । દેવસ્ય પશ્ય કાવ્યં ન મમાર ન જીર્યતિ
એ નજીક રહેનારને કદી છોડતી નથી, પણ નજીક રહેનારને જોઈ શકતી નથી. દેવનું આ અજોડ ચમત્કાર જુઓ: એ ન તો મરે છે, ન તો વૃદ્ધ થાય છે.
અપૂર્વેણેષિતા વાચસ્તા વદન્તિ યથાયથમ્ । વદન્તીર્યત્ર ગચ્છન્તિ તદાહુર્બ્રાહ્મણં મહત્
અનોખા પ્રેરણા વડે, તેઓ યોગ્ય રીતે બોલે છે; જ્યાં જાય છે, એવા બોલનારને મહાન બ્રાહ્મણ કહે છે.
યત્ર દેવાશ્ચ મનુષ્યાશ્ચારા નાભાવિવ શ્રિતાઃ । અપાં ત્વા પુષ્પં પૃછામિ યત્ર તન્ માયયા હિતમ્
જ્યાં દેવો અને મનુષ્યો, ચક્રીયે, કેન્દ્રમાં સ્થિત છે, એ પાણીના ફૂલ, હું તને પૂછું છું, એ ક્યાં છે, જે માયાથી સ્થિર કરાયું છે.
યેભિર્વાત ઇષિતઃ પ્રવાતિ યે દદન્તે પઞ્ચ દિશઃ સધ્રીચીઃ । ય આહુતિમત્યમન્યન્ત દેવા અપાં નેતારઃ કતમે ત આસન્
જેના દ્વારા પવન ફૂંકાય છે, જે પાંચ દિશાઓ આપે છે; જે પોતાને હવનવાળા માને છે, એ જ દેવો, પાણીના નેતા — એ કોણ હતા?
ઇમામેષાં પૃથિવીં વસ્ત એકોઽન્તરિક્ષં પર્યેકો બભૂવ । દિવમેષાં દદતે યો વિધર્તા વિશ્વા આશાઃ પ્રતિ રક્ષન્ત્યેકે
એમામાંથી એક પૃથ્વી પર વસે છે, એક આકાશમાં ફરે છે; એક એમને આકાશ આપે છે, જે વ્યવસ્થાપક છે; બીજા સર્વ દિશાઓનું રક્ષણ કરે છે.
યો વિદ્યાત્સૂત્રં વિતતં યસ્મિન્ન્ ઓતાઃ પ્રજા ઇમાઃ । સૂત્રં સૂત્રસ્ય યો વિદ્યાદ્સ વિદ્યાદ્બ્રાહ્મણં મહત્
જેને એ દોર જાણે છે, જેમાં આ સર્વ પ્રજાઓ વણાયેલી છે; જે દોરની દોર જાણે છે, એ મહાન બ્રાહ્મણને જાણે છે.
વેદાહં સૂત્રં વિતતં યસ્મિન્ન્ ઓતાઃ પ્રજા ઇમાઃ । સૂત્રં સૂત્રસ્યાહં વેદાથો યદ્બ્રાહ્મણં મહદ્
હું એ દોર જાણું છું, જેમાં આ સર્વ પ્રજાઓ વણાયેલી છે; હું દોરની દોર જાણું છું, અને તેથી મહાન બ્રાહ્મણને જાણું છું.
યદન્તરા દ્યાવાપૃથિવી અગ્નિરૈત્પ્રદહન્ વિશ્વદાવ્યઃ । યત્રાતિષ્ઠન્ન્ એકપત્નીઃ પરસ્તાત્ક્વેવાસીન્ માતરિશ્વા તદાનીમ્
આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે અગ્નિ બળે છે, બધું દહન કરે છે; જ્યાં એ એક પત્ની સાથે ઊભો હતો, એથી આગળ — ત્યારે માતરિશ્વાન ક્યાં હતો?
અપ્સ્વાસીન્ માતરિશ્વા પ્રવિષ્ટઃ પ્રવિષ્ટા દેવાઃ સલિલાન્યાસન્॥ બૃહન્ હ તસ્થૌ રજસો વિમાનઃ પવમાનો હરિત આ વિવેશ
માતરિશ્વાન પાણીમાં પ્રવેશ્યો; દેવો પણ પાણીમાં પ્રવેશ્યા. મહાન એ ધૂળનું માપ બની ઊભો રહ્યો, શુદ્ધિકર્તા લીલામાં પ્રવેશ્યો.
ઉત્તરેણેવ ગયત્રીમમૃતેઽધિ વિ ચક્રમે । સામ્ના યે સામ સંવિદુરજસ્તદ્દદૃશે ક્વ
ઉત્તર તરફ અમૃત ગાયત્રી ઉપર એ પગલાં મૂકે છે; જે સામનાથી સામ જાણે છે, એ એ દિશા જુએ છે — પણ ક્યાં?
નિવેશનઃ સંગમનો વસૂનાં દેવ ઇવ સવિતા સત્યધર્મા । ઇન્દ્રો ન તસ્થૌ સમરે ધનાનામ્
ધનનો નિવાસ, ભેગા થવાની જગ્યા, દેવ સવિતાની જેમ, સત્યમાં સ્થિર; ઇન્દ્ર ધનની સ્પર્ધામાં ઊભો રહ્યો નહિ.
પુણ્ડરીકં નવદ્વારં ત્રિભિર્ગુણેભિરાવૃતમ્ । તસ્મિન્ યદ્યક્ષમાત્મન્વત્તદ્વૈ બ્રહ્મવિદો વિદુઃ
નવ દરવાજાવાળું કમળ જે ત્રણ ગુણોથી ઘેરાયેલું છે, તેમાં જો સ્વામીરૂપ આત્મા વસે છે, તો તેને બ્રહ્મને ઓળખનારા સાચે ઓળખે છે.
અકામો ધીરો અમૃતઃ સ્વયંભૂ રસેન તૃપ્તો ન કુતશ્ચનોનઃ । તમેવ વિદ્વાન્ ન બિભાય મૃત્યોરાત્માનં ધીરમજરં યુવાનમ્
જે ઈચ્છાવિહિન, સ્થિર, અમર, પોતે જ જન્મેલો, રસથી તૃપ્ત અને કશાની જરૂર ન હોય એવો છે—એવો આત્મા જેને સાચે ઓળખાય છે, તેને મૃત્યુનો ડર રહેતો નથી; એ આત્મા અડગ, વૃદ્ધાવસ્થાથી પર અને હંમેશા યુવાન છે.
અઘાયતામપિ નહ્યા મુખાનિ સપત્નેષુ વજ્રમર્પયૈતમ્ । ઇન્દ્રેણ દત્તા પ્રથમા શતૌદના ભ્રાતૃવ્યઘ્ની યજમાનસ્ય ગાતુઃ
અમારા મોઢેથી કદી દુર્ભાષા ન નીકળે; અમારા શત્રુઓ પર વીજળી પડે. ઇન્દ્રે જે પ્રથમ, અનેકને પોષણ આપતી, દુશ્મનનો નાશ કરતી અને યજમાનના માર્ગની રક્ષા કરતી છે, એ જ સાચી દિશા છે.
વેદિષ્ટે ચર્મ ભવતુ બર્હિર્લોમાનિ યાનિ તે । એષા ત્વા રશનાગ્રભીદ્ગ્રાવા ત્વૈષોઽધિ નૃત્યતુ
તારું ચામડું વિધિસ્થળ બની જાય, અને તારાં વાળ કુશ બની જાય. આ પટ્ટી હું તને બાંધું છું; આ પથ્થર તારા પર નાચે.
બાલાસ્તે પ્રોક્ષણીઃ સન્તુ જિહ્વા સં માર્ષ્ટુ અઘ્ન્યે । શુદ્ધા ત્વં યજ્ઞિયા ભૂત્વા દિવં પ્રેહિ શતૌદને
તારા બચ્ચાં છાંટવાની પાત્રો બની જાય, તારી જીભ પવિત્ર કરે, હે અઘ્નેય, તું શુદ્ધ અને યજ્ઞયોગ્ય બનીને, અનેકને પોષણ આપતી, સ્વર્ગે જા.
યઃ શતૌદનાં પચતિ કામપ્રેણ સ કલ્પતે । પ્રીતા હ્યસ્ય ઋત્વિજઃ સર્વે યન્તિ યથાયથમ્
જે મનથી ઇચ્છા રાખીને અનેકને પોષણ આપતી ગાયનું પાક બનાવે છે, એ યોગ્ય ગણાય છે; તેના માટે બધા ઋત્વિજ ખુશ થાય છે અને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે છે.
સ સ્વર્ગમા રોહતિ યત્રાદસ્ત્રિદિવં દિવઃ । અપૂપનાભિં કૃત્વા યો દદાતિ શતૌદનામ્
જે યજમાન યોગ્ય રીતે અર્પણ કરીને અનેકને પોષણ આપતી ગાય દાન આપે છે, એ સ્વર્ગમાં, દેવોના નિર્વિકાર લોકમાં પહોંચે છે.
સ તાંલ્લોકાન્ત્સમાપ્નોતિ યે દિવ્યા યે ચ પાર્થિવાઃ । હિરણ્યજ્યોતિષં કૃત્વા યો દદાતિ શતૌદનામ્
જે સોનાની જેમ તેજથી અર્પણ કરીને અનેકને પોષણ આપતી ગાય દાન આપે છે, એ સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના બધા લોક પ્રાપ્ત કરે છે.
યે તે દેવિ શમિતારઃ પક્તારો યે ચ તે જનાઃ । તે ત્વા સર્વે ગોપ્સ્યન્તિ મૈભ્યો ભૈષીઃ શતૌદને
હે દેવી, તારા કસાઈ, રસોઈયાં અને બધા લોકો—એ બધા તારી રક્ષા કરશે; અમારો ડર રાખીશ નહીં, હે અનેકને પોષણ આપતી.
વસવસ્ત્વા દક્ષિણત ઉત્તરાન્ મરુતસ્ત્વા । આદિત્યાઃ પશ્ચાદ્ગોપ્સ્યન્તિ સાગ્નિષ્ટોમમતિ દ્રવ
દક્ષિણ તરફ વસુઓ તારી રક્ષા કરે, ઉત્તર તરફ મરુતો, અને પાછળથી આદિત્યો તારી રક્ષા કરે; તું અગ્નિષ્ઠોમ સાથે આગળ વધ.
દેવાઃ પિતરો મનુષ્યા ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચ યે । તે ત્વા સર્વે ગોપ્સ્યન્તિ સાતિરાત્રમતિ દ્રવ
દેવતાઓ, પિતૃઓ, મનુષ્યો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ—એ બધા તારી રક્ષા કરશે; તું સાતિરાત્ર યજ્ઞ સાથે આગળ વધ.
અન્તરિક્ષં દિવં ભૂમિમાદિત્યાન્ મરુતો દિશઃ । લોકાન્ત્સ સર્વાન્ આપ્નોતિ યો દદાતિ શતૌદનામ્
જે અનેકને પોષણ આપતી ગાય દાન આપે છે, એ આકાશ, સ્વર્ગ, પૃથ્વી, આદિત્યો, મરુતો અને દિશાઓ સહિત બધા લોક પ્રાપ્ત કરે છે.