કેનેમાં ભૂમિમૌર્ણોત્કેન પર્યભવદ્દિવમ્ । કેનાભિ મહ્ના પર્વતાન્ કેન કર્માણિ પુરુષઃ
કોણે આ ધરતીને આધાર આપી, કોણે આકાશને ઘેરી લીધું? કયા મહિમાથી પર્વતો છે, અને કોણે મનુષ્યના કર્મો નક્કી કર્યા?
કેન પર્જન્યમન્વેતિ કેન સોમં વિચક્ષણમ્ । કેન યજ્ઞં ચ શ્રદ્ધાં ચ કેનાસ્મિન્ નિહિતં મનઃ
કોણે મેઘને ચલાવ્યા, કોણે વિવેકી સોમને ઓળખાવ્યો? કોણે યજ્ઞ અને શ્રદ્ધા સ્થાપિત કરી, અને કોણે મનુષ્યમાં મન મૂક્યું?
કેન શ્રોત્રિયમાપ્નોતિ કેનેમં પરમેષ્ઠિનમ્ । કેનેમમગ્નિં પૂરુષઃ કેન સંવત્સરં મમે
કઈ રીતે કોઈ પવિત્ર જ્ઞાન મેળવે છે, કઈ રીતે પરમ અવસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે? કઈ રીતે મનુષ્ય આ અગ્નિ મેળવે છે, અને કઈ રીતે વર્ષ માપે છે?
{૫} બ્રહ્મ શ્રોત્રિયમાપ્નોતિ બ્રહ્મેમં પરમેષ્ઠિનમ્ । બ્રહ્મેમમગ્નિં પૂરુષો બ્રહ્મ સંવત્સરં મમે
બ્રહ્મ દ્વારા જ પવિત્ર જ્ઞાન મળે છે; બ્રહ્મ દ્વારા જ પરમ અવસ્થા મળે છે. બ્રહ્મ દ્વારા જ મનુષ્ય અગ્નિ મેળવે છે; બ્રહ્મ દ્વારા જ વર્ષ માપે છે.
કેન દેવામનુ ક્ષિયતિ કેન દૈવજનીર્વિશઃ । કેનેદમન્યન્ નક્ષત્રં કેન સત્ક્ષત્રમુચ્યતે
દેવમનુષ્ય કઈ રીતે વસે છે? દેવજનોએ કઈ રીતે જીવન જીવે છે? આ બીજું નક્ષત્ર કઈ રીતે છે? સાચું ક્ષત્ર કઈ રીતે કહેવાય છે?
બ્રહ્મ દેવામનુ ક્ષિયતિ બ્રહ્મ દૈવજનીર્વિશઃ । બ્રહ્મેદમન્યન્ નક્ષત્રં બ્રહ્મ સત્ક્ષત્રમુચ્યતે
બ્રહ્મથી દેવમનુષ્ય વસે છે, બ્રહ્મથી દેવજનોએ જીવન પામ્યું છે; બ્રહ્મથી આ બીજું નક્ષત્ર છે, બ્રહ્મથી સાચું ક્ષત્ર કહેવાય છે.
કેનેયં ભૂમિર્વિહિતા કેન દ્યૌરુત્તરા હિતા । કેનેદમૂર્ધ્વં તિર્યક્ચાન્તરિક્ષં વ્યચો હિતમ્
આ ધરતી કોણે સ્થાપી? ઉપરનું આકાશ કોણે ગોઠવ્યું? ઉપર અને આડું, આ અંતરિક્ષ કોણે વિહરાવ્યું?
બ્રહ્મણા ભૂમિર્વિહિતા બ્રહ્મ દ્યૌરુત્તરા હિતા । બ્રહ્મેદમૂર્ધ્વં તિર્યક્ચાન્તરિક્ષં વ્યચો હિતમ્
બ્રહ્મ દ્વારા ધરતી સ્થાપાઈ, બ્રહ્મ દ્વારા ઉપરનું આકાશ ગોઠવાયું; બ્રહ્મ દ્વારા ઉપર અને આડું અંતરિક્ષ ગોઠવાયું.
મૂર્ધાનમસ્ય સંસીવ્યાથર્વા હૃદયં ચ યત્। મસ્તિષ્કાદૂર્ધ્વઃ પ્રૈરયત્પવમાનોઽધિ શીર્ષતઃ
અથર્વણે પોતાનું માથું અને હૃદય જોડ્યાં; મગજની ઉપરથી શુદ્ધ કરનારાએ માથા પર પ્રકાશ ફેલાવ્યો.
તદ્વા અથર્વણઃ શિરો દેવકોશઃ સમુબ્જિતઃ । તત્પ્રાણો અભિ રક્ષતિ શિરો અન્નમથો મનઃ
આથર્વણનું માથું એ દૈવી ખજાનો છે, સુંદર રીતે રચાયેલું; શ્વાસ એ માથાનું રક્ષણ કરે છે, જેમ અન્ન અને મન.
ઊર્ધ્વો નુ સૃષ્ટા૩ તિર્યઙ્નુ સૃષ્ટા૩ સર્વા દિશઃ પુરુષ આ બભૂવા૩ । પુરં યો બ્રહ્મણો વેદ યસ્યાઃ પુરુષ ઉચ્યતે
એ માણસ ઊભો અને આડો બધાં દિશામાં ઉત્પન્ન થયો; જે બ્રહ્મની નગરને ઓળખે છે, એ જ તેનો પુરુષ કહેવાય છે.
યો વૈ તાં બ્રહ્મણો વેદામૃતેનાવૃતાં પુરમ્ । તસ્મૈ બ્રહ્મ ચ બ્રાહ્માશ્ચ ચક્ષુઃ પ્રાણં પ્રજાં દદુઃ
જે બ્રહ્મની અમૃતથી ઢંકાયેલી નગરને ઓળખે છે, તેને બ્રહ્મ અને બ્રાહ્મણોએ દ્રષ્ટિ, શ્વાસ અને સંતાન આપ્યાં.
ન વૈ તં ચક્ષુર્જહાતિ ન પ્રાણો જરસઃ પુરા । પુરં યો બ્રહ્મણો વેદ યસ્યાઃ પુરુષ ઉચ્યતે
જે બ્રહ્મની નગરને ઓળખે છે, જેને પુરુષ કહેવાય છે, તેને વૃદ્ધાવસ્થા પહેલા આંખો કે શ્વાસ કદી છોડતા નથી.
અષ્ટાચક્રા નવદ્વારા દેવાનાં પૂરયોધ્યા । તસ્યાં હિરણ્યયઃ કોશઃ સ્વર્ગો જ્યોતિષાવૃતઃ
આઠ ચક્રી, નવ બારવાળી, દેવોની વસવાટ લાયક નગર છે; તેમાં સોનાનું ખજાનું છે, સ્વર્ગ છે, પ્રકાશથી ઘેરાયેલું.
તસ્મિન્ હિરણ્યયે કોશે ત્ર્યરે ત્રિપ્રતિષ્ઠિતે । તસ્મિન્ યદ્યક્ષમાત્મન્વત્તદ્વૈ બ્રહ્મવિદો વિદુઃ
આ સોનાના ખજાનામાં, ત્રણ ભાગ અને ત્રણ આધારવાળી અંદર જે આત્મા છે, તેને બ્રહ્મને જાણનારા ઓળખે છે.
પ્રભ્રાજમાનાં હરિણીં યશસા સંપરીવૃતામ્ । પુરં હિરણ્યયીં બ્રહ્મા વિવેશાપરાજિતામ્
પ્રભામય, પીળા રંગની, યશથી ઘેરાયેલી, બ્રહ્માએ અપરાજિત સોનાની નગરમાં પ્રવેશ કર્યો.
અયં મે વરણો મણિઃ સપત્નક્ષયણો વૃષા । તેના રભસ્વ ત્વં શત્રૂન્ પ્ર મૃણીહિ દુરસ્યતઃ
આ મારો રક્ષણનો મણિ છે, દુશ્મનોના વિનાશ માટે શક્તિશાળી છે; એથી તું દુશ્મનોને પકડીને, દુશ્મનને હરાવી નાખ.
પ્રૈણાન્ છૃણીહિ પ્ર મૃણા રભસ્વ મણિસ્તે અસ્તુ પુરએતા પુરસ્તાત્। અવારયન્ત વરણેન દેવા અભ્યાચારમસુરાણાં શ્વઃશ્વઃ
તુ તેમને કાપી નાખ, હરાવી નાખ, પકડી લે; મણિ તારો આગવો માર્ગદર્શક બને. આ રક્ષણથી દેવોએ દૈત્યોના હુમલાને રોજ-રોજ અટકાવ્યા.
અયં મણિર્વરણો વિશ્વભેષજઃ સહસ્રાક્ષો હરિતો હિરણ્યયઃ । સ તે શત્રૂન્ અધરાન્ પાદયાતિ પૂર્વસ્તાન્ દભ્નુહિ યે ત્વા દ્વિષન્તિ
આ રક્ષણનો મણિ સર્વરોગહારી છે, હજાર આંખોવાળો, લીલો અને સોનાનો છે; તે તારા દુશ્મનોને નીચે પાડી દેશે, અને જે તને દ્વેષ કરે છે તેમને હરાવી દેશે.
અયં તે કૃત્યાં વિતતાં પૌરુષેયાદયં ભયાત્। અયં ત્વા સર્વસ્માત્પાપાદ્વરણો વારયિષ્યતે
આ તારા પર પાથરાયેલી કૃત્યાને દૂર કરશે, આ ભયને દૂર કરશે; આ રક્ષણ તને બધાં પાપથી બચાવશે.
વરણો વારયાતા અયં દેવો વનસ્પતિઃ । યક્ષ્મો યો અસ્મિન્ન્ આવિષ્ટસ્તમુ દેવા અવીવરન્
રક્ષણ તને બચાવે, આ દેવ વનસ્પતિ તને બચાવે; જે રોગ અહીં પ્રવેશ્યો છે, દેવોએ તેને દૂર કરી દીધો છે.
સ્વપ્નં સુપ્ત્વા યદિ પશ્યાસિ પાપં મૃગઃ સૃતિં યતિ ધાવાદજુષ્ટામ્ । પરિક્ષવાચ્છકુનેઃ પાપવાદાદયં મણિર્વરણો વારયિષ્યતે
જો ઊંઘ્યા પછી તું ખરાબ સ્વપ્ન જુએ, કે કોઈ પ્રાણી અશુભ માર્ગે જાય, કે પક્ષીનું અશુભ બોલ સાંભળે, તો આ રક્ષણનો મણિ તે બધું દૂર કરી દેશે.
અરાત્યાસ્ત્વા નિર્ઋત્યા અભિચારાદથો ભયાત્। મૃત્યોરોજીયસો વધાદ્વરણો વારયિષ્યતે
વરણાનો તાબીઝ તને દુશ્મનાઈ, વિનાશ, કાવતરાં અને ભયથી બચાવે; અને મરણના ભયાનક પ્રહારમાંથી પણ તને રક્ષે.
યન્ મે માતા યન્ મે પિતા ભ્રાતરો યચ્ચ મે સ્વા યદેનશ્ચકૃમા વયમ્ । તતો નો વારયિષ્યતેઽયં દેવો વનસ્પતિઃ
મારી માતાએ, પિતાએ, ભાઈઓએ કે મેં પોતે જે કંઈ કર્યું હોય, તે બધામાંથી આ દેવરૂપ વણસ્પતિ અમને બચાવે.
વરણેન પ્રવ્યથિતા ભ્રાતૃવ્યા મે સબન્ધવઃ । અસૂર્તં રજો અપ્યગુસ્તે યન્ત્વધમં તમઃ
જે મારા દુશ્મનો અને તેમના સગાં વરણાથી ગભરાય છે, તેઓ દુષ્ટ ધૂળમાં ડૂબી જાય અને અંધકારમાં ખોવાઈ જાય.
અરિષ્ટોઽહમરિષ્ટગુરાયુષ્માન્ત્સર્વપૂરુષઃ । તં માયં વરણો મણિઃ પરિ પાતુ દિશોદિશઃ
હું અખંડિત છું, અખંડિતના માર્ગદર્શન હેઠળ, દીર્ઘાયુ અને સર્વ લોકોમાં પૂર્ણ છું; એ વરણાનો મણિ મને ચારે બાજુથી રક્ષે.
{૭} અયં મે વરણ ઉરસિ રાજા દેવો વનસ્પતિઃ । સ મે શત્રૂન્ વિ બાધતામિન્દ્રો દસ્યૂન્ ઇવાસુરાન્
આ વરણો, વણસ્પતિનો રાજા અને દેવ, મારા છાતી પર છે; એ મારા શત્રુઓને એ રીતે દૂર કરે જેમ ઇન્દ્રે દસ્યુઓ અને અસુરોને હાંકી કાઢ્યા.
ઇમં બિભર્મિ વરણમાયુષ્માન્ છતશારદઃ । સ મે રાષ્ટ્રં ચ ક્ષત્રં ચ પશૂન્ ઓજશ્ચ મે દધત્
હું આ વરણાને પહેરીને લાંબી આયુષ્ય માટે, સો વર્ષ સુધી જીવું; એ મને રાજ્ય, શક્તિ, પશુ અને બળ આપે.
યથા વાતો વનસ્પતીન્ વૃક્ષાન્ ભનક્ત્યોજસા । એવા સપત્નાન્ મે ભઙ્ગ્ધિ પૂર્વાન્ જાતામુતાપરાન્ વરણસ્ત્વાભિ રક્ષતુ
જેમ પવન પોતાની તાકાતથી વૃક્ષો અને વણસ્પતિઓને તોડી નાખે છે, તેમ વરણા, તું મારા પૂર્વ અને પછી જન્મેલા શત્રુઓને તોડી નાખ અને મને રક્ષે.
યથા વાતશ્ચાગ્નિશ્ચ વૃક્ષાન્ પ્સાતો વનસ્પતીન્ । એવા સપત્નાન્ મે પ્સાહિ પૂર્વાન્ જાતામુતાપરાન્ વરણસ્ત્વાભિ રક્ષતુ
જેમ પવન અને અગ્નિ વૃક્ષો અને વણસ્પતિઓને બળી નાખે છે, તેમ વરણા, તું મારા પૂર્વ અને પછી જન્મેલા શત્રુઓને બળી નાખ અને મને રક્ષે.